Mavi Balinalar Neden Kanser Olmaz - Peto Paradoksu: İngilizce çalışma notları

Cancer is a creepy and mysterious thing.

Kanser ürpertici ve gizemli bir şeydir.

In the process of trying to understand it, Dilbilgisi

Onu anlamaya çalışırken,

to get better at killing it, Kalıp ifadeler

onu yok etmede daha iyi olmak için uğraşırken,

we discovered a biological paradox that remains unsolved to this day. Kalıp ifadeler

bugüne kadar çözülememiş biyolojik bir paradoks keşfettik.

Large animals seem to be immune to cancer,

Büyük hayvanlar kansere karşı bağışık görünüyor,

which doesn't make any sense. Kalıp ifadeler

ki bu hiç mantıklı değil.

The bigger a being, Dilbilgisi

Bir canlı ne kadar büyükse,

the more cancer it should have.

o kadar çok kansere sahip olması gerekir.

To understand why,

Bunun nedenini anlamak için,

we first need to take a look at the nature of cancer itself. Kalıp ifadeler

önce kanserin kendi doğasına bir göz atmamız gerekiyor.

Our cells are protein robots made out of hundreds of millions of parts. Kalıp ifadeler

Hücrelerimiz yüz milyonlarca parçadan oluşan protein robotlarıdır.

Guided only by chemical reactions,

Sadece kimyasal reaksiyonlarla yönlendirilerek,

they create and dismantle structures,

yapılar oluşturur ve parçalarlar,

sustain a metabolism to gain energy,

enerji kazanmak için metabolizmayı sürdürürler,

or make almost perfect copies of themselves.

veya kendilerinin neredeyse mükemmel kopyalarını yaparlar.

We call these complex chemical reactions pathways.

Bu karmaşık kimyasal reaksiyonlara yollar (pathway) diyoruz.

They are biochemical networks upon networks,

Bunlar, birbirine geçmiş ve üst üste yığılmış,

intertwined and stacked on top of each other. Kalıp ifadeler

ağlar üzerine kurulu biyokimyasal ağlardır.

Most of them can barely be comprehended by a single human mind,

Çoğu, tek bir insan zihni tarafından zar zor anlaşılabilir,

and yet they function perfectly,

yine de kusursuz bir şekilde işlev görürler,

until they don't. Anlatım akışı

ta ki görmeyene kadar.

With billions of trillions of reactions happening in thousands of networks over many years,

Uzun yıllar boyunca binlerce ağda meydana gelen milyarlarca trilyon reaksiyonla,

the question is not if something will go wrong, Anlatım akışı

asıl soru bir şeylerin yanlış gidip gitmeyeceği değil,

but when.

ne zaman gideceğidir.

Tiny mistakes add up until the grandiose machinery gets corrupted. Öbek fiiller

Görkemli mekanizma bozulana kadar küçük hatalar birikir.

To prevent this from getting out of hand, Deyimler

Bunun kontrolden çıkmasını önlemek için,

our cells have kill switches that make them commit suicide. Kelime

hücrelerimizin intihar etmelerini sağlayan ölüm düğmeleri vardır.

But these kill switches are not infallible.

Ancak bu ölüm düğmeleri yanılmaz değildir.

If they fail,

Eğer başarısız olurlarsa,

a cell can turn into a cancer cell.

bir hücre kanser hücresine dönüşebilir.

Most of them are slain by the immune system very quickly,

Çoğu, bağışıklık sistemi tarafından çok çabuk öldürülür,

but this is a numbers game. Deyimler

ama bu bir sayı oyunudur.

Given enough time, Dilbilgisi

Yeterli zaman verildiğinde,

a cell will accrue enough mistakes,

bir hücre yeterince hata biriktirecek,

slip by unnoticed, Öbek fiiller

fark edilmeden gizlice geçecek,

and begin making more of itself.

ve kendisinden daha fazla üretmeye başlayacaktır.

All animals have to deal with this problem. Öbek fiiller

Tüm hayvanlar bu sorunla başa çıkmak zorundadır.

In general,

Genel olarak,

the cells of different animals are the same size.

farklı hayvanların hücreleri aynı boyuttadır.

The cells of a mouse aren't smaller than yours,

Bir farenin hücreleri sizinkilerden daha küçük değildir,

it just has fewer cells in total,

sadece toplamda daha az hücresi vardır,

and a shorter lifespan.

ve ömrü daha kısadır.

Fewer cells and a short life means a lower chance of things going wrong or cells mutating,

Daha az hücre ve kısa bir yaşam, bir şeylerin ters gitme veya hücrelerin mutasyona uğrama şansının daha düşük olması anlamına gelir,

or at least it should mean that.

ya da en azından öyle olması gerekir.

Humans live about 50 times longer and have 1,000 times more cells than mice, Dilbilgisi

İnsanlar farelerden yaklaşık 50 kat daha uzun yaşar ve 1.000 kat daha fazla hücreye sahiptir,

yet the rate of cancer is basically the same in humans and in mice.

ancak kanser oranı insanlarda ve farelerde temel olarak aynıdır.

Even weirder,

Daha da garibi,

blue whales with about 3,000 times more cells than humans

insanlardan yaklaşık 3.000 kat daha fazla hücreye sahip olan mavi balinalar

don't seem to get cancer at all really.

hiç kansere yakalanmıyor gibi görünüyor.

This is Peto's paradox, Kültür

Buna Peto Paradoksu denir,

the baffling realization that large animals have much much less cancer than they should. Dilbilgisi

büyük hayvanların olması gerekenden çok ama çok daha az kanser olduğu yönündeki şaşırtıcı gerçek.

Scientists think there are two main ways of explaining the paradox,

Bilim insanları bu paradoksu açıklamanın iki ana yolu olduğunu düşünüyor,

evolution,

evrim,

and hyper tumors.

ve hiper tümörler.

Solution one,

Birinci çözüm,

evolve or become a blob of cancer.

evrimleş veya bir kanser yığınına dönüş.

As multicellular beings developed 600 million years ago,

Çok hücreli canlılar 600 milyon yıl önce geliştikçe,

animals became bigger and bigger, Dilbilgisi

hayvanlar gittikçe büyüdü,

which added more and more cells,

bu da giderek daha fazla hücre ekledi,

and hence more and more chances that cells could be corrupted.

ve dolayısıyla hücrelerin bozulma ihtimali giderek arttı.

So the collective had to invest in better and better cancer defenses.

Böylece topluluk giderek daha iyi kanser savunmalarına yatırım yapmak zorunda kaldı.

The ones that did not died out. Öbek fiiller

Bunu yapmayanların nesli tükendi.

But cancer doesn't just happen,

Fakat kanser öylece ortaya çıkıvermez,

it's a process that involves many individual mistakes and mutations in several specific genes within the same cell.

aynı hücre içindeki birkaç spesifik gende meydana gelen birçok bireysel hatayı ve mutasyonu içeren bir süreçtir.

These genes are called proto-oncogenes, Kelime

Bu genlere proto-onkogenler denir,

and when they mutate,

ve mutasyona uğradıklarında,

it's bad news.

bu kötü haberdir.

For example,

Örneğin,

with the right mutation,

doğru mutasyonla,

a cell will lose its ability to kill itself.

bir hücre intihar etme yeteneğini kaybedecektir.

Another mutation, Dilbilgisi

Başka bir mutasyonla,

and it will develop the ability to hide.

saklanma yeteneği geliştirecektir.

Another,

Bir diğeriyle,

and it will send out calls for resources.

kaynaklar için çağrılar gönderecektir.

Another one,

Bir başkasıyla da,

and it will multiply quickly.

hızla çoğalacaktır.

These oncogenes have an antagonist,

Ancak bu onkogenlerin bir düşmanı vardır,

though,

o da,

tumor suppressor genes. Kelime

tümör baskılayıcı genlerdir.

They prevent these critical mutations from happening or order the cell to kill itself if they decide it's beyond repair. Notlar

Bu kritik mutasyonların gerçekleşmesini önlerler veya onarılamayacaklarına karar verirlerse hücreye intihar etmesini emrederler.

It turns out that large animals have an increased number of them. Anlatım akışı

Görünüşe göre büyük hayvanlarda bu genlerin sayısı daha fazladır.

Because of this,

Bu nedenle,

elephant cells require more mutations than mouse cells to develop a tumor.

bir tümör geliştirmek için fil hücrelerinin fare hücrelerinden daha fazla mutasyona ihtiyacı vardır.

They are not immune, Kelime

Onlar bağışık değildir,

but more resilient.

ama daha dayanıklıdırlar.

This adaptation probably comes with a cost in some form, Kalıp ifadeler

Bu adaptasyonun muhtemelen bir tür bedeli vardır,

but researchers still aren't sure what it is.

ancak araştırmacılar hala bunun ne olduğundan emin değiller.

Maybe tumor suppressors make elephants age quicker later in life or slow down how quickly injuries heal.

Belki de tümör baskılayıcılar, fillerin ilerleyen yaşlarda daha hızlı yaşlanmasına neden oluyor veya yaraların iyileşme hızını yavaşlatıyordur.

We don't know yet.

Bunu henüz bilmiyoruz.

But the solution to the paradox may actually be something different,

Fakat paradoksun çözümü aslında farklı bir şey olabilir,

hypertumors.

hipertümörler.

Solution two,

İkinci çözüm,

hypertumors.

hipertümörler.

Yes,

Evet,

really.

gerçekten.

Hypertumors are named after hyperparasites, Kalıp ifadeler

Hipertümörler adlarını hiperparazitlerden alırlar,

the parasites of parasites.

yani parazitlerin parazitlerinden.

Hypertumors are the tumors of tumors. Kelime

Hipertümörler tümörlerin tümörleridir.

Cancer can be thought of as a breakdown in cooperation. Notlar

Kanser, işbirliğinin bozulması olarak düşünülebilir.

Normally,

Normalde,

cells work together to form structures like organs,

hücreler organlar,

tissue,

dokular,

or elements of the immune system.

veya bağışıklık sisteminin elemanları gibi yapıları oluşturmak için birlikte çalışırlar.

But cancer cells are selfish and only work for their own short-term benefit. Kalıp ifadeler

Fakat kanser hücreleri bencildir ve yalnızca kendi kısa vadeli çıkarları için çalışırlar.

If they're successful,

Eğer başarılı olurlarsa,

they form tumors,

tümörler oluştururlar,

huge cancer collectives that can be very hard to kill.

öldürülmesi çok zor olabilen devasa kanser topluluklarıdır.

Making a tumor is hard work,

Ancak bir tümör oluşturmak zor iştir,

though.

gerçekten de.

Millions or billions of cancer cells multiply rapidly,

Milyonlarca veya milyarlarca kanser hücresi hızla çoğalır,

which requires a lot of resources and energy.

bu da çok fazla kaynak ve enerji gerektirir.

The amount of nutrients they can steal from the body becomes the limiting factor for growth. Kalıp ifadeler

Vücuttan çalabilecekleri besin miktarı, büyüme için sınırlayıcı faktör haline gelir.

So the tumor cells trick the body to build new blood vessels directly to the tumor to feed the thing killing it.

Bu yüzden tümör hücreleri vücudu kandırarak, vücudu öldüren bu şeyi beslemek için doğrudan tümöre giden yeni kan damarları inşa etmesini sağlarlar.

And here,

Ve burada,

the nature of cancer cells may become their own undoing. Deyimler

kanser hücrelerinin doğası kendi yıkımları olabilir.

Cancer cells are inherently unstable, Kalıp ifadeler

Kanser hücreleri doğası gereği kararsızdır,

and so they can continue to mutate.

ve bu yüzden mutasyona uğramaya devam edebilirler.

Some of them faster than their buddies.

Bazıları kankalarından daha hızlı mutasyona uğrar.

If they do this for a while,

Bunu bir süre yaparlarsa,

at some point one of the copies of the copies of the original cancer cell might suddenly think of itself as an individual again and stop cooperating, Kalıp ifadeler

bir noktada orijinal kanser hücresinin kopyalarının kopyalarından biri aniden kendini tekrar bir birey olarak düşünüp işbirliği yapmayı bırakabilir,

which means,

bu da demektir ki,

just like the body,

tıpkı vücut gibi,

the original tumor suddenly becomes an enemy fighting for the same scarce nutrients and resources.

orijinal tümör aniden aynı kıt besinler ve kaynaklar için savaşan bir düşman haline gelir.

So the newly mutated cells can create a hypertumor.

Böylece yeni mutasyona uğramış hücreler bir hipertümör yaratabilirler.

Instead of helping, Dilbilgisi

Yardım etmek yerine,

they cut off the blood supply to their former buddies, Öbek fiiller

eski kankalarına giden kan akışını keserler,

which will starve and kill the original cancer cells.

bu da orijinal kanser hücrelerini aç bırakıp öldürecektir.

Cancer is killing cancer.

Kanser kanseri öldürüyordur.

This process can repeat over and over, Kalıp ifadeler

Bu süreç defalarca tekrarlanabilir,

and this may prevent cancer from becoming a problem for a large organism.

ve bu durum kanserin büyük bir organizma için sorun haline gelmesini önleyebilir.

It is possible that large animals have more of these hyper tumors than we realize. Dilbilgisi

Büyük hayvanların sandığımızdan daha fazla bu hipertümörlere sahip olması mümkündür.

They might just not become big enough to notice, Dilbilgisi

Sadece fark edilecek kadar büyümüyor olabilirler,

which makes sense.

ki bu mantıklıdır.

A 2-g tumor is 10% of a mouse's body weight,

2 gramlık bir tümör bir farenin vücut ağırlığının %10'udur,

while it's less than 0.002% of a human,

ancak bir insanınkinin %0,002'sinden,

and 0.000002% of a blue whale.

ve mavi bir balinanınkinin %0,000002'sinden daha azdır.

All three tumors require the same number of cell divisions and have the same number of cells.

Her üç tümör de aynı sayıda hücre bölünmesi gerektirir ve aynı sayıda hücreye sahiptir.

So an old blue whale might be filled with tiny cancers and just not care.

Dolayısıyla yaşlı bir mavi balinanın içi minik kanserlerle dolu olabilir ve balina bunu hiç umursamayabilir.

There are other proposed solutions to Peto's paradox,

Peto Paradoksu için farklı metabolik hızlar veya farklı hücresel mimariler gibi

such as different metabolic rates or different cellular architecture.

önerilen başka çözümler de var.

But right now,

Ama şu an için,

we just don't know.

bunu sadece bilmiyoruz.

Scientists are working on the problem.

Bilim insanları bu sorun üzerinde çalışıyor.

Figuring out how large animals are so resilient to one of the most deadly diseases we know

Büyük hayvanların bildiğimiz en ölümcül hastalıklardan birine karşı nasıl bu kadar dayanıklı olduklarını çözmek

could open the path to new therapies and treatments. Deyimler

yeni terapilerin ve tedavilerin yolunu açabilir.

Cancer has always been a challenge.

Kanser her zaman bir zorluk olmuştur.

Today,

Bugün,

we are finally beginning to understand it,

nihayet onu anlamaya başlıyoruz,

and by doing so, Anlatım akışı

ve bunu yaparak,

one day we might finally overcome it. Dilbilgisi

belki bir gün nihayet onun üstesinden gelebiliriz.