Solucan Delikleri Açıklandı – Uzay-Zamanı Kırmak: İngilizce çalışma notları

If you saw a wormhole in reality,

Gerçekte bir solucan deliği görseydiniz,

it would appear round,

yuvarlak,

spherical,

küresel,

a bit like a black hole. Kalıp ifadeler

biraz kara delik gibi görünürdü.

Light from the other side

Diğer taraftan gelen ışık

passes through

içinden geçer

and gives you a window Deyimler

ve size uzak bir yere

to a far-away place.

bir pencere açardı.

Once crossed,

Bir kez geçildiğinde,

the other side comes fully into view Kalıp ifadeler

diğer taraf tamamen görüş alanına girer

with your old home now receding

ve eski eviniz şimdi o parıldayan

into that shimmering spherical window.

küresel pencerenin içine doğru uzaklaşırdı.

But are wormholes real

Peki solucan delikleri gerçek mi

or are they just magic

yoksa fizik ve matematik kılığına girmiş

disguised as physics and math? Kalıp ifadeler

sadece bir sihir mi?

If they are real,

Eğer gerçeklerse,

how do they work

nasıl çalışırlar

and where can we find them?

ve onları nerede bulabiliriz?

For most of human history, Anlatım akışı

İnsanlık tarihinin büyük bir kısmı boyunca,

we thought space was pretty simple,

uzayın oldukça basit olduğunu düşündük,

a big flat stage Deyimler

evrendeki olayların göz önüne serildiği

where the events of the universe unfold.

büyük düz bir sahne.

Even if you take down the set

Gezegenler ve yıldızlardan

of planets and stars,

oluşan dekoru kaldırsanız bile,

there's still something left.

geriye hala bir şeyler kalır.

That empty stage is space

O boş sahne uzaydır

and it exists,

ve o varlık gösterir,

unchanging and eternal.

değişmez ve ebedidir.

Einstein's theory of relativity changed that.

Einstein'ın görelilik teorisi bunu değiştirdi.

It says that space and time

O, uzay ve zamanın

make up that stage together Öbek fiiller

o sahneyi birlikte oluşturduğunu

and they aren't the same everywhere.

ve her yerde aynı olmadıklarını söyler.

The things on the stage

Sahnedeki şeyler

can affect the stage itself,

sahnenin kendisini etkileyebilir,

stretching and warping it.

onu esnetip bükebilir.

If the old stage was like unmoving hardwood, Anlatım akışı

Eğer eski sahne hareketsiz sert bir ahşap gibiydiyse,

Einstein's stage is more like a waterbed.

Einstein'ın sahnesi daha çok bir su yatağı gibidir.

This kind of elastic space

Bu tür esnek bir uzay

can be bent and maybe even torn

bükülebilir ve hatta belki yırtılabilir

and patched together, Öbek fiiller

ve birbirine yamalanabilir,

which could make wormholes possible.

bu da solucan deliklerini mümkün kılabilir.

Let's see what that would look like in 2D.

Bunun 2 boyutlu ortamda nasıl görüneceğine bakalım.

Our universe is like a big flat sheet.

Evrenimiz büyük düz bir çarşaf gibidir.

Bent in just the right way, Dilbilgisi

Doğru şekilde büküldüğünde,

wormholes could connect two very,

solucan delikleri çok,

very distant spots

çok uzak iki noktayı

with a short bridge

neredeyse anında geçebileceğiniz

that you could cross almost instantaneously,

kısa bir köprüyle bağlayabilir,

enabling you to travel the universe Dilbilgisi

bu da evrende ışık hızından

even faster than the speed of light.

bile daha hızlı seyahat etmenizi sağlar.

So, where can we find a wormhole?

Peki, bir solucan deliğini nerede bulabiliriz?

Presently, only on paper. Deyimler

Şu an için, sadece kağıt üzerinde.

General relativity says they might be possible,

Genel görelilik onların mümkün olabileceğini söyler,

but that doesn't mean they have to exist. Dilbilgisi

ama bu var olmak zorunda oldukları anlamına gelmez.

General relativity is a mathematical theory.

Genel görelilik matematiksel bir teoridir.

It's a set of equations

Birçok olası cevabı olan

that have many possible answers,

bir dizi denklemdir,

but not all math describes reality. Dilbilgisi

ama her matematik gerçeği tanımlamaz.

But they are theoretically possible

Ancak teorik olarak mümkündürler

and there are different kinds.

ve farklı türleri vardır.

The first kind of wormholes

Teorileştirilen ilk

to be theorized were Einstein-Rosen bridges.

solucan deliği türü Einstein-Rosen köprüleriydi.

They describe every black hole

Her bir kara deliği,

as a sort of portal

sonsuz bir paralel evrene açılan

to an infinite parallel universe.

bir tür geçit olarak tanımlarlar.

Let's try to picture them in 2D again.

Onları 2 boyutta tekrar hayal etmeye çalışalım.

Empty space-time is flat

Boş uzay-zaman düzdür

but curved by objects on it.

ancak üzerindeki nesneler tarafından kavislenir.

If we compress that object,

Eğer o nesneyi sıkıştırırsak,

space-time gets more curved around it.

uzay-zaman onun etrafında daha da kavisli hale gelir.

Eventually,

Sonunda,

space-time becomes so warped Dilbilgisi

uzay-zaman o kadar bükülür ki

that it has no choice Kalıp ifadeler

bir kara deliğe çökmekten

but to collapse into a black hole.

başka seçeneği kalmaz.

A one-way barrier forms,

Tek yönlü bir bariyer oluşur:

the event horizon, Kültür

olay ufku.

which anything can enter Anlatım akışı

Her şey içine girebilir

but nothing can escape,

ama hiçbir şey kaçamaz;

trapped forever at the singularity

içeri girenler sonsuza dek tekillikte hapsolur,

at its core.

kara deliğin tam merkezinde.

But maybe there is no singularity here.

Ama belki de burada bir tekillik yoktur.

One possibility is that the other side

Olasılıklardan biri, olay ufkunun

of the event horizon

diğer tarafının

looks a bit like our universe again,

yine evrenimize biraz benzemesi,

but mirrored upside down

ancak zamanın geriye doğru aktığı,

where time runs backwards.

baş aşağı aynalanmış hali olmasıdır.

In our universe,

Bizim evrenimizde,

things fall into the black hole.

her şey kara deliğe düşer.

In the parallel universe

Zamanın geriye doğru aktığı

with backwards time,

paralel evrende,

the mirror black hole

ayna kara delik

is spewing things out, Öbek fiiller

bir şeyleri dışarı fışkırtır,

a bit like a big bang.

biraz büyük patlama gibi.

This is called a white hole.

Buna ak delik denir.

Unfortunately,

Ne yazık ki,

Einstein-Rosen bridges can't actually be crossed.

Einstein-Rosen köprüleri gerçekte geçilemez.

It takes an infinite amount of time Dilbilgisi

Karşı evrene geçmek

to cross over to the opposite universe

sonsuz miktarda zaman alır

and they crimp shut in the middle. Kalıp ifadeler

ve ortasından sıkışarak kapanırlar.

If you go into a black hole,

Eğer bir kara deliğe girerseniz,

you won't become the stuff

ak delikten çıkan

coming out of the white hole.

şeyler haline gelmezsiniz.

You'll only become dead.

Sadece ölmüş olursunuz.

So, to travel the cosmos

Bu yüzden, kozmosta

in the blink of an eye, Deyimler

göz açıp kapayıncaya kadar seyahat etmek için,

humans need a different kind of wormhole,

insanların farklı türde bir solucan deliğine,

a traversable wormhole.

geçilebilir bir solucan deliğine ihtiyacı var.

If string theory or one Dilbilgisi

Eğer sicim teorisi veya onun

of its variations is the

varyasyonlarından biri evrenimizin

correct description of our universe,

doğru açıklamasıysa,

then we could be lucky

o zaman şanslı olabiliriz

and our universe might even

ve evrenimiz çoktan sayısız solucan deliğinin

have a tangled web Deyimler

birbirine karıştığı

of countless wormholes already.

bir ağa sahip olabilir.

Shortly after the Big Bang,

Büyük Patlama'dan kısa bir süre sonra,

quantum fluctuations in the universe

evrendeki bir atomdan

at the smallest scales,

çok, çok daha küçük,

far, far smaller than an atom, Dilbilgisi

en küçük ölçeklerdeki kuantum dalgalanmaları

may have created many,

birçok,

many traversable wormholes.

birçok geçilebilir solucan deliği yaratmış olabilir.

Threaded through them are strings, Dilbilgisi

İçlerinden kozmik sicimler

called cosmic strings.

olarak adlandırılan sicimler geçer.

In the first billionth of

Büyük Patlama'dan sonraki

a trillionth of a second

saniyenin trilyonda birinin

after the Big Bang,

milyarda birinde,

the ends of these tiny,

bu minik,

tiny wormholes were pulled

küçücük solucan deliklerinin uçları

light-years apart,

ışık yılları mesafesinde birbirinden çekildi

scattering them through the universe.

ve evrenin dört bir yanına saçıldılar.

If wormholes were made

Eğer solucan delikleri

in the early universe,

erken evrende yapıldıysa,

whether with cosmic strings

ister kozmik sicimlerle

or some other way,

ister başka bir yolla olsun,

they could be all over,

her yerde olabilirler,

just waiting to be discovered.

sadece keşfedilmeyi bekliyorlar.

One might even be closer Dilbilgisi

Hatta bir tanesi fark ettiğimizden

than we realize.

daha da yakın olabilir.

From the outside,

Dışarıdan,

black holes and wormholes

kara delikler ve solucan delikleri

can look very similar,

çok benzer görünebilir,

leading some physicists to suggest Dilbilgisi

bu da bazı fizikçilerin

the supermassive black holes

galaksilerin merkezindeki

in the center of galaxies

süper kütleli kara deliklerin

are actually wormholes.

aslında solucan delikleri olduğunu öne sürmelerine yol açıyor.

It will be very hard

Gerçi bunu öğrenmek

to go all the way

için ta

to the center of the Milky Way

Samanyolu'nun merkezine

to find out, though,

kadar gitmek çok zor olacak,

but that's okay.

ama sorun değil.

There might be an equally

Bir solucan deliğini

extremely hard way to get Deyimler

elimize geçirmenin aynı derecede

our hands on a wormhole.

aşırı zor bir yolu daha olabilir.

We could try to make one.

Bir tane yapmayı deneyebiliriz.

To be traversable and useful,

Geçilebilir ve yararlı olması için,

there are a few properties

bir solucan deliğinde

we want a wormhole to have. Dilbilgisi

olmasını istediğimiz birkaç özellik var.

First,

Birincisi,

it must obviously connect

açıkça uzay-zamanın

two distant parts of space-time,

iki uzak bölümünü birbirine bağlamalıdır;

like your bedroom and the bathroom,

örneğin yatak odanızı ve banyonuzu

or Earth and Jupiter.

ya da Dünya'yı ve Jüpiter'i.

Second,

İkincisi,

it should not contain

iki yönlü seyahati engelleyecek

any event horizons,

herhangi bir olay ufku

which would block two-way travel.

içermemelidir.

Third,

Üçüncüsü,

it should be sufficiently sized Dilbilgisi

yerçekimi kuvvetlerinin insan gezginleri

so that the gravitational forces

öldürmemesi için

don't kill human travelers.

yeterli boyutta olmalıdır.

The biggest problem we have

Çözmemiz gereken

to solve is keeping our wormholes open.

en büyük sorun solucan deliklerimizi açık tutmaktır.

No matter how we make wormholes, Dilbilgisi

Solucan deliklerini nasıl yaparsak yapalım,

gravity tries to close them.

yerçekimi onları kapatmaya çalışır.

Gravity wants to pinch it closed Kalıp ifadeler

Yerçekimi onu çimdikleyip kapatmak

and cut the bridge,

ve köprüyü kesmek ister,

leaving only black holes

uçlarında sadece

at the ends.

kara delikler bırakarak.

Whether it's a traversable wormhole Dilbilgisi

İster iki ucu bizim evrenimizde olan

with both ends in ours

geçilebilir bir solucan deliği olsun

or a wormhole to another universe,

isterse başka bir evrene açılan bir solucan deliği,

it will try to close

onu açık tutacak

unless we have something Dilbilgisi

bir şeyimiz olmadığı sürece

propping it open.

kapanmaya çalışacaktır.

For very old string theory wormholes,

Çok eski sicim teorisi solucan delikleri için,

that's the cosmic string's job.

bu kozmik sicimin işidir.

For man-made wormholes,

İnsan yapımı solucan delikleri için,

we need a new ingredient, Deyimler

yeni bir malzemeye,

exotic matter.

egzotik maddeye ihtiyacımız var.

This isn't anything like

Bu, Dünya'da bulduğumuz

we find on Earth

hiçbir şeye,

or even antimatter.

hatta antimaddeye bile benzemez.

It's something totally new

Daha önce

and different and exciting

hiç görülmemiş gibi

with crazy properties

çılgın özelliklere sahip

like nothing that's ever Dilbilgisi

tamamen yeni,

been seen before.

farklı ve heyecan verici bir şey.

Exotic matter is stuff

Egzotik madde,

that has negative mass.

negatif kütlesi olan bir şeydir.

Positive mass,

Pozitif kütle,

like people and planets

insanlar ve gezegenler

and everything else in the universe,

ve evrendeki diğer her şey gibi,

is attractive because of gravity.

yerçekimi nedeniyle çekicidir.

But negative mass would be repulsive. Kelime

Ancak negatif kütle itici olurdu.

It would push you away.

Sizi uzağa iterdi.

This makes a kind of anti-gravity

Bu, solucan deliklerimizi destekleyip açan

that props open our wormholes. Kalıp ifadeler

bir tür anti-yerçekimi yaratır.

And exotic matter must exert Kalıp ifadeler

Ve egzotik madde, uzay-zamanı iterek açmak için

enormous pressure to push space-time open,

nötron yıldızlarının

greater even than the pressure

merkezlerindeki basınçtan bile daha büyük

at the centers of neutron stars.

muazzam bir basınç uygulamalıdır.

With exotic matter,

Egzotik maddeyle,

we could weave space-time however Deyimler

uzay-zamanı uygun gördüğümüz şekilde

we see fit.

dokuyabiliriz.

We may even have a candidate

Bu egzotik madde için

for this exotic matter,

bir adayımız bile olabilir:

the vacuum of space itself.

uzayın vakumunun ta kendisi.

Quantum fluctuations in empty space

Boş uzaydaki kuantum dalgalanmaları

are constantly creating pairs

sürekli olarak parçacık ve

of particles and antiparticles

antiparçacık çiftleri yaratır,

only for them to be annihilated Dilbilgisi

sadece bir an sonra

an instant later.

yok olmaları için.

The vacuum of space is boiling Deyimler

Uzayın vakumu bunlarla

with them and we can already

kaynamaktadır ve biz

manipulate them to produce an effect

aradığımız negatif kütleye benzer

similar to the negative mass

bir etki yaratmak için

we're looking for.

onları zaten manipüle edebiliyoruz.

We could use this to stabilize

Bunu solucan deliklerimizi

our wormholes.

stabilize etmek için kullanabiliriz.

Once we're keeping it open,

Bir kez açık tuttuğumuzda,

the ends would start together,

uçlar bir arada başlayacaktır,

so we'd have to move them

bu yüzden onları

around to interesting places.

ilginç yerlere taşımamız gerekir.

We could start by wiring Dilbilgisi

İşe şöyle başlayabiliriz:

the solar system,

güneş sistemini birbirine bağlamak için

leaving one end of each

her solucan deliğinin bir ucunu

wormhole in orbit around the Earth.

Dünya'nın yörüngesinde bırakarak.

We could fling others into deep space.

Diğerlerini derin uzaya fırlatabiliriz.

The Earth could be a wormhole hub

Dünya, ışık yılları boyunca yayılan,

for a vast interstellar human civilization

ancak sadece bir solucan deliği uzaklıktaki

spread over light-years,

devasa bir yıldızlararası insan medeniyeti için

but only a wormhole away. Deyimler

bir solucan deliği merkezi olabilir.

However,

Ancak,

wormholes have a dark side. Deyimler

solucan deliklerinin karanlık bir tarafı vardır.

Even opening a single wormhole

Tek bir solucan deliğini açmak bile

kind of breaks the universe Ton ve niyet

evreni temelden

in fundamental ways,

bozar,

potentially creating time travel paradoxes

potansiyel olarak zamanda yolculuk paradoksları yaratır

and violating the causal structure

ve evrenin nedensellik yapısını

of the universe.

ihlal eder.

Many scientists think that this

Birçok bilim insanı, bunun

not only means they should Dilbilgisi

sadece onların yapılmasının imkansız

be impossible to make,

olması gerektiği anlamına gelmediğini,

but that it's impossible

aynı zamanda onların

for them to exist at all.

var olmalarının da imkansız olduğunu düşünüyor.

So, for now,

Bu yüzden, şimdilik,

we only know that wormholes

sadece solucan deliklerinin

exist in our hearts Anlatım akışı

kalplerimizde

and on paper in the form of equations.

ve denklemler şeklinde kağıt üzerinde var olduğunu biliyoruz.