Antik Yunanlar Neden Mavi Rengi Göremiyordu?: İngilizce çalışma notları

Why is the sky blue?

Gökyüzü neden mavidir?

It's one of the most common questions asked by both kids and adults, Dilbilgisi

Bu, hem çocukların hem de yetişkinlerin en sık sorduğu sorulardan biridir,

unless you're from ancient Greece. Dilbilgisi

tabii Antik Yunan'dan değilseniz.

I know, I know, Ton ve niyet

Biliyorum, biliyorum,

you'd think the country that is now ubiquitously known Ton ve niyet

bugün dünyanın her yerinde

for beautiful blue rooftops,

güzel mavi çatıları,

crystal blue waters,

berrak mavi suları

and a blue flag would have a longer history with the color.

ve mavi bayrağıyla tanınan ülkenin bu renkle daha uzun bir geçmişi olduğunu düşünürdünüz.

But if you were to read Homer, Notlar

Ama Homeros'u okusaydınız,

uh not that one,

şey, o Homer değil,

the famous ancient Greek writer from the 8th century BC,

MÖ 8. yüzyılda yaşamış ünlü Antik Yunan yazarını,

you'd notice that the word blue isn't mentioned once

“mavi” sözcüğünün bir kez bile geçmediğini fark ederdiniz

through thousands of pages of the Iliad and the Odyssey.

İlyada ve Odysseia'nın binlerce sayfası boyunca.

Black is mentioned 170 times,

Siyah 170 kez geçer,

white 100,

beyaz 100 kez,

red 13 times,

kırmızı 13 kez,

yellow and green each around 10,

sarı ve yeşilin her biri yaklaşık 10 kez,

but blue never appears.

ama mavi hiç geçmez.

What's weirder is that Homer describes things that we would normally call blue, Anlatım akışı

Daha da tuhafı, Homeros bizim normalde mavi diyeceğimiz şeyleri,

like the ocean,

örneğin okyanusu,

as wine dark. Kültür

şarap gibi koyu diye tanımlar.

He even calls honey green and sheep violet.

Hatta balı yeşil, koyunları da mor diye niteler.

For a while,

Bir süre boyunca,

some suggested that maybe the ancient Greeks just saw colors different than we do,

bazıları Antik Yunanların renkleri bizden farklı gördüğünü,

or maybe they were all colorblind.

ya da belki hepsinin renk körü olduğunu öne sürdü.

But we now know that color vision developed around 30 million years ago,

Ancak artık renkleri görme yetisinin yaklaşık 30 milyon yıl önce geliştiğini biliyoruz,

so that's not it. Ton ve niyet

yani sebep bu değil.

It gets even crazier.

İşler daha da tuhaflaşıyor.

As historians and researchers began looking into other ancient civilizations, Öbek fiiller

Tarihçiler ve araştırmacılar diğer antik uygarlıkları incelemeye başladıklarında,

they realized the same thing.

aynı şeyi fark ettiler.

Almost none of them used the word blue.

Neredeyse hiçbiri “mavi” sözcüğünü kullanmıyordu.

From Icelandic texts to ancient Indian epics

İzlandaca metinlerden eski Hint destanlarına,

dating to about four millennia ago,

yaklaşık dört bin yıl öncesine tarihlenen bu destanlardan

to ancient Chinese writings,

eski Çin yazılarına

and even the original Hebrew Bible,

ve hatta İbranice Kutsal Kitap'ın özgün metnine kadar,

all of them fail to mention blue once,

bunların hiçbiri maviden bir kez bile söz etmezken,

while all of them mention black, white, and red,

hepsi siyah, beyaz ve kırmızıdan söz eder;

and many, the Bible included,

birçoğu, Kutsal Kitap da dâhil,

also mention green and yellow.

yeşil ve sarıdan da bahseder.

Again, it's not like they don't talk about things that we would call blue. Ton ve niyet

Tekrar edelim: Bizim mavi diyeceğimiz şeylerden söz etmiyor değiller.

They describe the ocean as wide, stormy, silent,

Okyanusu engin, fırtınalı, sessiz diye tarif ediyorlar,

but never blue.

ama asla mavi demiyorlar.

It wasn't until the mid-1800s Dilbilgisi

Ancak 1800'lerin ortalarında

that linguists began to analyze the history of languages

dilbilimciler dillerin tarihini incelemeye başladı

and found something peculiar.

ve tuhaf bir şey keşfetti.

In every culture,

Her kültürde,

black and white are first,

önce siyah ve beyaz gelir,

then the first color to enter the language is always red, Kelime

ardından dile giren ilk renk her zaman kırmızıdır,

then yellow follows,

sonra sarı gelir,

then green,

ardından yeşil,

and then blue is the final color to enter language

dile giren son renk ise mavidir

in every single culture.

istisnasız her kültürde.

Over the years, researchers have found some minor exceptions with the middle order,

Yıllar içinde araştırmacılar orta sıralamada birkaç küçük istisna buldu,

so green and yellow,

yani yeşil ile sarının sırasında,

but red is always first,

ama kırmızı her zaman ilk,

and blue is always last in every single language.

mavi de istisnasız her dilde her zaman sondur.

So why this order?

Peki neden bu sıra?

There's two main theories. Dilbilgisi

İki ana teori var.

First, the evolutionary explanation is simple.

İlk olarak, evrimsel açıklama basit.

Black and white help distinguish between night and day, Kalıp ifadeler

Siyah ve beyaz geceyle gündüzü,

light and dark,

aydınlıkla karanlığı ayırt etmeye yardımcı olur

and are the most clear and useful,

ve en belirgin, en kullanışlı renklerdir,

so every culture has those.

bu yüzden her kültürde bulunurlar.

Then red.

Sonra kırmızı gelir.

It's often associated with blood or danger.

Genellikle kanla ya da tehlikeyle ilişkilendirilir.

Even human faces and communication use red through the galvanic skin response, Kelime

Hatta insan yüzleri ve iletişimde bile galvanik deri tepkisi aracılığıyla kırmızı kullanılır,

like when you blush or are stressed.

örneğin kızardığınızda ya da stresli olduğunuzda.

Green and yellow entered language as the need to distinguish between ripe and unripe foods,

Yeşil ve sarı, olgun yiyeceklerle olgunlaşmamış olanları ayırt etme ihtiyacı doğunca dile girdi,

and blue?

peki ya mavi?

There's very few blue things that we actually interact with.

Gerçekte etkileşime girdiğimiz mavi şeylerin sayısı çok az.

Blue fruits are pretty rare,

Mavi meyveler oldukça nadirdir,

blue animals are rare too,

mavi hayvanlar da nadirdir,

and when they are blue,

ve mavi olduklarında,

it's often not a pigment, Dilbilgisi

bu renk çoğu zaman pigmentten kaynaklanmaz,

but a sort of light illusion,

daha çok bir tür ışık yanılsamasıdır,

like in butterflies.

kelebeklerde olduğu gibi.

Even the modern European language words for blue

Modern Avrupa dillerinde mavi için kullanılan sözcükler bile

are derived from ancient words for black or green. Kalıp ifadeler

siyah ya da yeşil anlamına gelen eski sözcüklerden türemiştir.

The second explanation suggests that these words don't enter language

İkinci açıklama, bu sözcüklerin dile ancak

until humans could make them.

insanlar o renkleri üretebildiğinde girdiğini öne sürüyor.

Red being the easiest and most accessible color,

Kırmızı, elde edilmesi en kolay ve en erişilebilir renktir,

because you can just take a piece of dry clay and use it as a crayon.

çünkü bir parça kuru kili alıp boya kalemi gibi kullanabilirsiniz.

If you think of cave drawings,

Mağara resimlerini düşünürseniz,

for example,

örneğin,

there's a lot of black and red in them.

içlerinde bolca siyah ve kırmızı görürsünüz.

But blue?

Peki ya mavi?

It's one of the hardest colors to create.

Üretilmesi en zor renklerden biridir.

For thousands of years,

Binlerce yıl boyunca,

nobody had it except the Egyptians,

Mısırlılar dışında hiç kimsede yoktu,

and they had a word for it.

ve onların bu renk için bir sözcüğü vardı.

So does this mean that ancient people couldn't see those colors

Peki bu, antik insanların o renkleri

before they had a word for it?

onlar için bir sözcükleri olmadan önce göremediği anlamına mı geliyor?

Not exactly. Ton ve niyet

Tam olarak değil.

Early humans would have considered colors as simply hues of black,

İlk insanlar renkleri yalnızca siyahın,

white, or red,

beyazın ya da kırmızının tonları sayardı;

which sounds kind of crazy,

kulağa biraz çılgınca geliyor,

but there's actually modern-day evidence for this.

ama buna dair günümüzde de kanıtlar var.

If you look at these 12 colors,

Bu 12 renge bakarsanız,

can you spot the one that's different?

farklı olanı bulabilir misiniz?

You might think clearly it's this one.

Açıkça bunun farklı olduğunu düşünebilirsiniz.

But when presented with a similar chart, Dilbilgisi

Ama benzer bir tablo gösterildiğinde,

the Himba people of Namibia, Kültür

Namibya'daki Himba halkı,

who don't have a separate word for blue,

mavi için ayrı bir sözcüğe sahip olmadığından,

take longer to point out this distinction. Öbek fiiller

bu ayrımı göstermekte daha uzun süre harcıyor.

On the contrary, Anlatım akışı

Buna karşılık,

when looking at green colors,

yeşil renklere bakarken,

they are more quickly able to note the difference

aradaki farkı daha çabuk fark edebiliyorlar,

that we wouldn't catch as quickly.

bizim o kadar çabuk yakalayamayacağımız bir farkı.

This one.

Şunu.

And this is because they have more words for types of green

Bunun nedeni, yeşil türleri için kullandıkları sözcüklerin

than we do in English. Dilbilgisi

İngilizcedekinden daha fazla olması.

In fact,

Aslında,

one of their color categories clumps some types of blue and green together, Öbek fiiller

renk kategorilerinden biri mavinin ve yeşilin bazı tonlarını aynı grupta toplarken,

while they have other color categories for different greens still.

farklı yeşiller için başka renk kategorileri de bulunuyor.

In the 1890s,

1890'larda,

anthropologists discovered that indigenous islanders in New Guinea

antropologlar, Yeni Gine'deki yerli ada halklarının

described the sky as black or dirty like water, Kalıp ifadeler

gökyüzünü siyah ya da su gibi kirli diye tarif ettiğini keşfetti,

which if you think about it, Ton ve niyet

ki düşününce,

isn't that surprising.

bu pek de şaşırtıcı değil.

Even if you look at a color picker in Photoshop,

Photoshop'taki bir renk seçiciye baksanız bile,

it's clear that a dark or navy blue isn't actually that far from being black, Dilbilgisi

koyu ya da lacivert bir mavinin aslında siyahtan pek uzak olmadığı

and is quite far from other hues which we would still call blue.

ve hâlâ mavi dediğimiz diğer tonlardan oldukça uzak olduğu açıktır.

In that sense, Anlatım akışı

Bu açıdan,

black would have been a much broader term for early and ancient humans. Dilbilgisi

siyah, ilk insanlar ve antik çağ insanları için çok daha geniş kapsamlı bir terimdi.

It's kind of like how these are all shades of red.

Bu da bunların hepsinin kırmızının tonları olması gibi.

We wouldn't call them different colors necessarily,

Bunları ille de farklı renkler olarak adlandırmazdık,

but this in English we call pink.

ama buna İngilizcede pembe diyoruz.

Even though it's technically just another shade of red,

Teknik olarak kırmızının başka bir tonu olsa da,

we've decided to categorize it as separate,

onu ayrı bir kategoriye koymaya karar verdik,

and as a result, it's different in our minds.

sonuç olarak da zihnimizde farklı bir renk oldu.

Of course,

Elbette,

even if we didn't name it pink, Dilbilgisi

ona pembe adını vermeseydik bile,

we'd still be able to see that it's a different color,

farklı bir renk olduğunu yine görebilirdik,

a lighter hue,

daha açık bir ton olduğunu,

but ultimately we'd consider it a form of red.

ama sonuçta onu kırmızının bir türü sayardık.

Now you might be thinking this just seems semantic. Anlatım akışı

Şimdi bunun yalnızca anlamsal bir mesele olduğunu düşünüyor olabilirsiniz.

So what? Ton ve niyet

Ne olmuş yani?

They have different names.

Onlar farklı adlar kullanıyor.

There's no functional difference in the actual color we're seeing.

Gördüğümüz gerçek renkte işlevsel hiçbir fark yok.

But neuroscience has found that to be untrue. Dilbilgisi

Ancak sinirbilim bunun doğru olmadığını ortaya koydu.

Turns out, Anlatım akışı

Meğer,

and this is mind-blowing,

akıl almaz ama,

that language trains our brain to see colors differently.

dil beynimizi renkleri farklı görecek şekilde eğitiyormuş.

What this means is once we have a new word for a color, Anlatım akışı

Yani bir renk için yeni bir sözcüğümüz olduğunda,

there's a feedback loop in the brain, Kelime

beyinde bir geri bildirim döngüsü oluşuyor

and this exaggerates the differences between those colors,

ve bu, o renkler arasındaki farkları büyütüyor,

especially at the border areas between them.

özellikle de aralarındaki sınır bölgelerinde.

We get used to calling these colors as distinct hues, Dilbilgisi

Bu renklere ayrı tonlar demeye alışıyoruz,

and as a result the brain more aptly sees them as distinct hues.

bunun sonucunda beyin de onları ayrı tonlar olarak daha kolay görüyor.

Without the word, Dilbilgisi

O sözcük olmasa,

you would still see the color,

rengi yine görürdünüz,

but you wouldn't notice or contextualize it in the same way.

ama onu aynı şekilde fark etmez ya da bağlama oturtmazdınız.

If that still feels bizarre,

Bu size hâlâ tuhaf geliyorsa,

because I know it did for me,

ki bana kesinlikle öyle gelmişti,

think about learning a new language.

yeni bir dil öğrenmeyi düşünün.

At first,

İlk başta,

everything just looks or sounds like gibberish.

her şey anlamsız görünür ya da anlamsız seslerden ibaretmiş gibi gelir.

You can't tell the verbs apart from the nouns, Öbek fiiller

Fiilleri isimlerden ayıramazsınız,

let alone one word from the next, Anlatım akışı

bir sözcüğü diğerinden ayırmak bir yana,

because you are just learning.

çünkü daha yeni öğreniyorsunuzdur.

But slowly,

Ama yavaş yavaş,

over time,

zamanla,

your brain starts to pick up on these categories and patterns Öbek fiiller

beyniniz bu kategorileri ve kalıpları algılamaya başlar

and can recognize minor differences much faster.

ve küçük farkları çok daha hızlı fark edebilir.

It's not like you couldn't tell the words were different before,

Daha önce sözcüklerin farklı olduğunu anlayamıyor değildiniz,

but it all sort of blended together. Öbek fiiller

ama hepsi bir şekilde birbirine karışıyordu.

Once you become more familiar with it,

Dile daha aşina oldukça,

you start to see and hear those words much more clearly.

o sözcükleri çok daha net görüp duymaya başlarsınız.

Honestly, it's kind of like when I learn a new English word,

Açıkçası bu, yeni bir İngilizce sözcük öğrendiğimde yaşadığıma benziyor,

and then suddenly I hear it everywhere,

sonra birden onu her yerde duyuyorum,

I see it everywhere.

her yerde görüyorum.

But the truth is,

Ama gerçek şu ki,

I probably came across that word before, Öbek fiiller

muhtemelen o sözcükle daha önce de karşılaşmışımdır,

but just didn't notice it.

sadece fark etmemişimdir.

But now that I've truly learned the word, Dilbilgisi

Ama artık sözcüğü gerçekten öğrendiğim için,

the feedback loop is there,

geri bildirim döngüsü oluşuyor,

and so I truly notice it.

ve böylece onu gerçekten fark ediyorum.

It's a wild example of how our amazing brains

Bu, muhteşem beynimizin

have allowed us to create language,

dili yaratmamıza nasıl olanak tanıdığına,

but then that language turned back around Deyimler

ama sonra bu dilin dönüp

and has an impact on brain function.

beyin işlevlerini nasıl etkilediğine dair çarpıcı bir örnek.

Not only is our perception of the world an illusion, Dilbilgisi

Dünyaya ilişkin algımız bir yanılsama olmakla kalmıyor,

our brains are an active part of creating it.

beynimiz de onu yaratma sürecinde etkin bir rol oynuyor.

Thank you so much for watching.

İzlediğiniz için çok teşekkür ederim.

I hope you found it as interesting as I genuinely did.

Umarım siz de benim gibi gerçekten ilginç bulmuşsunuzdur.

If you like our videos,

Videolarımızı beğeniyorsanız,

make sure you're subscribed,

abone olmayı unutmayın,

make sure you leave a like on this video,

bu videoyu beğenmeyi unutmayın,

and you can join our mailing list

ayrıca e-posta listemize katılabilirsiniz

with the link in the description.

açıklamadaki bağlantı üzerinden.

Otherwise,

Bunun dışında,

we will see you next time for a new science video.

yeni bir bilim videosunda tekrar görüşmek üzere.

Peace.

Hoşça kalın.