Bir Fil Nasıl Patlatılır – Yaşamın Boyutu 2: İngilizce çalışma notları

Let's shrink an elephant to the size of a mouse and enlarge a mouse and make it the size of an elephant

Bir fili bir fare boyutuna küçültelim ve bir fareyi büyütüp bir fil boyutuna getirelim,

because this is our video and we want to see what happens.

çünkü bu bizim videomuz ve ne olacağını görmek istiyoruz.

First, our now tiny elephant stumbles around and then drops dead. Kalıp ifadeler

İlk olarak, artık minik olan filimiz tökezleyip yere düşerek ölüyor.

Tiny elephant buddy is very cold,

Küçük fil dostumuz çok üşüyor,

frozen to death in minutes. Kalıp ifadeler

ve dakikalar içinde donarak ölüyor.

Our giant mouse looks very uncomfortable for a moment

Dev faremiz ise bir an için çok rahatsız görünüyor,

and then it explodes,

ve sonra patlıyor,

leaving hot mouse insides everywhere. Dilbilgisi

her yere sıcak fare iç organları saçıyor.

Why?

Neden mi?

Because of size.

Boyut yüzünden.

We are optimized to function precisely for the size we are

Bizler, olduğumuz boyutta hassas bir şekilde çalışmak üzere optimize edilmişizdir,

and would die horribly in any other environment.

ve başka herhangi bir ortamda korkunç bir şekilde ölürdük.

But why exactly?

Peki ama tam olarak neden?

Why does our mouse explode

Neden faremiz patlıyor

and can we do this to our elephant too

ve çok uğraşırsak bunu filimize de

if we try hard?

yapabilir miyiz?

Life on this planet is based on cells.

Bu gezegendeki yaşam hücrelere dayanır.

Cells do vary in size,

Hücrelerin boyutları değişiklik gösterir,

but they're pretty similar in their dimensions across all species.

ancak tüm türlerde boyutları birbirine oldukça benzerdir.

A blue whale doesn't have bigger cells than a hummingbird, Dilbilgisi

Bir mavi balinanın hücreleri bir sinek kuşunun hücrelerinden daha büyük değildir,

just a lot more of them.

sadece onlardan çok daha fazlasına sahiptir.

Cells have to do a lot of stuff to stay alive

Hücreler hayatta kalmak için pek çok şey yapmak zorundadır

and they need energy to be able to do so. Kalıp ifadeler

ve bunu yapabilmek için enerjiye ihtiyaç duyarlar.

To get this energy,

Bu enerjiyi elde etmek için,

animal cells convert food and oxygen into usable chemical energy. Kalıp ifadeler

hayvan hücreleri besin ve oksijeni kullanılabilir kimyasal enerjiye dönüştürür.

This happens in our mitochondria,

Bu olay, hücrenin enerji santrali olan

the powerhouse of the cell. Deyimler

mitokondrimizde gerçekleşir.

They're like little coal engines that spit out tiny ATP batteries, Öbek fiiller

Bunlar, minik ATP pilleri tüküren küçük kömür motorları gibidirler,

which the cell can use for almost everything it needs to do.

ve hücre bu pilleri yapması gereken neredeyse her şey için kullanabilir.

Just like an engine,

Tıpkı bir motor gibi,

mitochondria get really hot while working.

mitokondriler de çalışırken gerçekten çok ısınır.

In human skin cells,

İnsan deri hücrelerinde,

they reach a scorching 50 degrees Celsius.

kavurucu bir sıcaklık olan 50 santigrat dereceye ulaşırlar.

And some of our cells have up to 2,000 mitochondria,

Ve bazı hücrelerimiz 2.000'e kadar mitokondriye sahiptir,

which are radiating their heat into the cell.

ve bunlar ısılarını hücrenin içine yayarlar.

So being alive generates a lot of heat.

Yani hayatta olmak çok fazla ısı üretir.

The more cells you have, Dilbilgisi

Ne kadar çok hücreniz varsa,

the more heat your body generates in total.

vücudunuz toplamda o kadar çok ısı üretir.

If our bodies didn't find ways of losing this heat, Dilbilgisi

Eğer vücudumuz bu ısıyı kaybetmenin yollarını bulamasaydı,

we would be cooked from the inside and die.

içeriden pişer ve ölürdük.

But this is a problem for bigger animals

Ancak bu, daha büyük hayvanlar için bir sorundur

because of the way bodies change as living beings scale up. Öbek fiiller

çünkü canlılar büyüdükçe vücutların değişim şekli bunu gerektirir.

Animals have three properties here that are important.

Hayvanların burada önemli olan üç özelliği vardır.

Their length,

Uzunlukları,

their outsides or skin,

dış kısımları yani derileri,

and their insides, like organs, bones,

ve organlar, kemikler gibi iç kısımları,

and hopes and dreams.

ve umutları, hayalleri.

The thing that's hard to wrap your head around is Deyimler

Kavraması zor olan şey ise

that when things grow,

nesneler büyüdüğünde,

their insides grow faster than their outsides.

iç kısımlarının dış kısımlarından daha hızlı büyümesidir.

Imagine a fleshy cube.

Etten bir küp hayal edin.

If you double the length of its sides,

Eğer kenarlarının uzunluğunu iki katına çıkarırsanız,

its surface and volume do not double.

yüzey alanı ve hacmi iki katına çıkmaz.

In fact, Anlatım akışı

Aslında,

the surface is now four times the original size Dilbilgisi

yüzey artık orijinal boyutun dört katıdır

and the volume of the cube eight times the original size.

ve küpün hacmi de orijinal boyutun sekiz katı olur.

Which is called the square cube law Kültür

Buna kare-küp yasası denir

and has been annoying nature for billions of years. Deyimler

ve milyarlarca yıldır doğanın canını sıkmaktadır.

So why is this a problem for big animals?

Peki bu neden büyük hayvanlar için bir sorundur?

Because heat can only leave an object via its surface.

Çünkü ısı bir cismi yalnızca yüzeyi aracılığıyla terk edebilir.

So if we make our mouse the size of an elephant

Dolayısıyla faremizi bir fil boyutuna getirirsek,

or 60 times longer,

yani 60 kat daha uzun yaparsak,

it has 3,600 times more surface from which to lose heat. Dilbilgisi

ısıyı kaybedebileceği yüzey alanı 3.600 kat daha fazla olur.

But it has 216,000 times more volume

Ancak hacmi 216.000 kat daha fazla olur

filled with trillions and trillions of new hot mitochondria Kalıp ifadeler

ve trilyonlarca yeni, sıcak mitokondri ile dolar,

that produce more heat.

daha fazla ısı üreten mitokondrilerle.

A lot more insides; Anlatım akışı

Çok daha fazla iç kısım;

not that much more skin.

fakat o kadar da fazla deri yoktur.

Our mouse is very dead,

Faremiz kesinlikle öldü,

very fast.

hem de çok hızlı bir şekilde.

But big things like elephants exist,

Ancak filler gibi büyük şeyler var,

so how do they deal with the heat? Öbek fiiller

peki ısı ile nasıl başa çıkıyorlar?

For one, Anlatım akışı

Bir kere,

they evolved ways to get rid of energy more easily, Öbek fiiller

enerjiden daha kolay kurtulmanın yollarını evrimleştirmişlerdir,

like huge flat ears

ısının kaçabileceği geniş bir yüzey alanına sahip olan

that have a lot of surface where heat can escape.

büyük yassı kulaklar gibi.

But that's not enough.

Ancak bu yeterli değildir.

Nature's solution is actually very elegant.

Doğanın çözümü aslında çok zariftir.

Elephant cells are much, Dilbilgisi

Fil hücreleri fare hücrelerinden çok

much slower than mice cells.

ama çok daha yavaştır.

The bigger an animal is, Dilbilgisi

Bir hayvan ne kadar büyükse,

the less active its cells are.

hücreleri o kadar az aktiftir.

If we classify animals by their metabolic rates Kalıp ifadeler

Hayvanları metabolizma hızlarına göre sınıflandırırsak

and compare that to their overall mass, Kalıp ifadeler

ve bunu toplam kütleleriyle karşılaştırırsak,

it's clearly visible.

bu açıkça görülür.

It's not 100% accurate,

Bu %100 doğru değildir,

but it is a good rule of thumb. Deyimler

ancak iyi bir pratik kuraldır.

Elephants are huge meat sacks

Filler, trilyonlarca küçük kömür fırınıyla dolu

filled with trillions and trillions of little coal ovens. Deyimler

devasa et çuvallarıdır.

So they keep the ovens just active enough to keep them running Dilbilgisi

Bu yüzden fırınları sadece onları çalışır durumda tutacak kadar aktif tutarlar

and never at full power.

ve asla tam güçte çalıştırmazlar.

Their whole metabolism is slow.

Tüm metabolizmaları yavaştır.

Things move at a nice chill pace. Kelime

İşler güzel, sakin bir tempoda ilerler.

Small animals need to go the exact opposite way. Kalıp ifadeler

Küçük hayvanların ise tam tersi bir yoldan gitmesi gerekir.

If you're small,

Eğer küçükseniz,

you have a lot of surface area compared to not a lot of volume.

az hacme kıyasla çok fazla yüzey alanınız vardır.

You don't have a lot of cell ovens

Çok fazla hücre fırınınız yoktur

and lose the heat they produce very fast.

ve ürettikleri ısıyı çok hızlı kaybedersiniz.

So very tiny mammals came up with a very extreme solution. Öbek fiiller

Bu yüzden çok minik memeliler çok uç bir çözüm bulmuşlardır.

Meet the Etruscan shrew, Anlatım akışı

Dünyadaki en küçük memeli olan

the smallest mammal on Earth.

Etrüsk sivri faresiyle tanışın.

A mole-like thing

Farelerden çok kirpilere daha yakın akraba olan

that's more closely related to hedgehogs than to mice. Dilbilgisi

köstebeğe benzer bir canlı.

With a body length of 4 cm, Dilbilgisi

4 cm'lik vücut uzunluğuyla

it only weighs about 1.8 g,

sadece yaklaşık 1,8 g ağırlığındadır,

as much as a paperclip. Dilbilgisi

yani bir ataş kadar.

It's a tiny ridiculous being.

Minicik, gülünç bir varlıktır.

It would basically cool off immediately,

Esasen anında soğuyacağı için,

so its cells run on overdrive to stay warm. Deyimler

hücreleri sıcak kalmak için aşırı hızda çalışır.

Its tiny ovens are filled at maximum capacity.

Minik fırınları maksimum kapasiteyle doldurulmuştur.

Its heart beats up to 1,200 times a minute Dilbilgisi

Kalbi dakikada 1.200 defaya kadar atar

and it breathes up to 800 times a minute.

ve dakikada 800 defaya kadar nefes alır.

This creates an extreme need for energy,

Bu da aşırı bir enerji ihtiyacı yaratır,

so the shrew has to eat constantly.

bu yüzden sivri fare sürekli yemek zorundadır.

After only 4 hours without food,

Yemeksiz geçen sadece 4 saatin ardından,

it starves to death.

açlıktan ölür.

And while an African elephant consumes around 4% of its body weight in food each day,

Ve bir Afrika fili her gün vücut ağırlığının yaklaşık %4'ü kadar besin tüketirken,

our shrew needs 200% of its body weight in food a day just to survive.

sivri faremiz sadece hayatta kalabilmek için günde vücut ağırlığının %200'ü kadar yiyeceğe ihtiyaç duyar.

Imagine having to eat 2,000 Big Macs a day, Dilbilgisi

Günde 2.000 Big Mac yemek zorunda olduğunuzu hayal edin,

more than one a minute.

dakikada birden fazla.

Fun for a while,

Bir süreliğine eğlenceli,

but then not so much. Ton ve niyet

ama sonra o kadar da değil.

So a cubic centimeter of shrew

Yani bir santimetreküp sivri fare,

needs 40 times more food than a cubic centimeter of elephant. Dilbilgisi

bir santimetreküp filden 40 kat daha fazla yiyeceğe ihtiyaç duyar.

If an elephant's cells suddenly become as active as the cells of a shrew, Dilbilgisi

Eğer bir filin hücreleri aniden bir sivri farenin hücreleri kadar aktif hale gelseydi,

a crazy amount of heat would be generated.

çılgınca bir miktarda ısı üretilirdi.

All the liquids in the elephant would suddenly start boiling

Filin içindeki tüm sıvılar aniden kaynamaya başlar

and then it would explode

ve ardından patlardı;

in an impressive explosion of steaming hot burning elephant parts.

buharı tüten, sıcak, yanan fil parçalarının etkileyici bir patlamasıyla.

In reality, Anlatım akışı

Gerçekte,

before an explosion occurred,

bir patlama meydana gelmeden önce,

the proteins making up our cells Öbek fiiller

hücrelerimizi oluşturan proteinler

would probably be denatured and stop producing heat. Kelime

muhtemelen denatüre olur ve ısı üretmeyi durdururdu.

But a meat explosion is much more fun

Ancak bir et patlaması,

than melting an elephant into a massive hot goo.

fili devasa sıcak bir balçığa eritmekten çok daha eğlencelidir.

Regardless, Anlatım akışı

Her ne olursa olsun,

the scaling of the speed of metabolism happens everywhere,

metabolizma hızının ölçeklenmesi her yerde gerçekleşir,

even in places we don't expect,

beklemediğimiz yerlerde bile,

like pregnant women.

örneğin hamile kadınlarda.

A baby in the womb of its mother

Annesinin rahmindeki bir bebek

behaves as if it were a part of her. Dilbilgisi

sanki onun bir parçasıymış gibi davranır.

Its cells have about the same metabolic rate,

Hücreleri, annesinin organlarıyla aşağı yukarı aynı

the same speed of life,

metabolizma hızına, yani aynı yaşam hızına

as its mother's organs.

sahiptir.

It is truly a part of a bigger whole

O aslında bir birey olmaktan çok,

rather than an individual. Dilbilgisi

daha büyük bir bütünün parçasıdır.

Until it's not anymore. Anlatım akışı

Ta ki artık öyle olmayana kadar.

The very moment a baby is born, Dilbilgisi

Bir bebek doğduğu anda,

a switch is flipped Deyimler

bir düğmeye basılır

and all its internal processes speed up rapidly. Öbek fiiller

ve tüm iç süreçleri hızla hızlanır.

36 hours after birth,

Doğumdan 36 saat sonra,

the baby's cells have the same activity rate as a mammal its size.

bebeğin hücreleri kendi boyutundaki bir memeliyle aynı aktivite oranına sahip olur.

Babies literally transition from being an organ Kalıp ifadeler

Bebekler tam anlamıyla sadece birkaç saat içinde bir organ olmaktan çıkıp

to being an individual in mere hours.

bir birey olmaya geçiş yaparlar.

But there's one thing where big and small things are very similar,

Ancak büyük ve küçük şeylerin çok benzer olduğu bir konu vardır:

Heartbeats.

Kalp atışları.

Mammals tend to have a similar amount of heartbeats over their lifetime, Dilbilgisi

Memeliler yaşamları boyunca benzer miktarda kalp atışına sahip olma eğilimindedirler,

typically around 1 billion.

genellikle 1 milyar civarında.

So while the shrew and elephant are very different, Dilbilgisi

Yani, fare ve fil çok farklı olmalarına rağmen,

they share a similar number of heartbeats over the course of their lives. Kalıp ifadeler

hayatları boyunca benzer sayıda kalp atışını paylaşırlar.

Their speed of life is the opposite Anlatım akışı

Yaşam hızları birbirinin zıttıdır

and somehow still the same.

ama bir şekilde hala aynıdır.

And for a video in which we made elephants explode for no good reason, Kalıp ifadeler

Ve sırf eğlence olsun diye filleri patlattığımız bir video için,

this is the most romantic ending we could come up with.

bulabildiğimiz en romantik son da budur.