Lịch Sử và Tương Lai Của Vạn Vật -- Thời Gian: tài liệu học tiếng Anh

Time makes sense in small pieces. Cụm từ

Thời gian dễ hiểu khi ở những khoảng ngắn.

But when you look at huge stretches of time,

Nhưng khi bạn nhìn vào những chuỗi thời gian khổng lồ,

it's almost impossible to wrap your head around things. Thành ngữ

thì gần như không thể mường tượng được mọi thứ trong đầu.

So, let's start small with minutes, hours, days. Mạch ý

Vậy nên, hãy bắt đầu từ những thứ nhỏ nhoi như phút, giờ, ngày.

You probably spent the last 24 hours mostly sleeping and working

Bạn có lẽ đã dành phần lớn 24 giờ qua để ngủ và làm việc

with some coffee in there somewhere.

xen lẫn với một chút cà phê đâu đó.

Please watch less TV.

Xin hãy bớt xem TV lại.

Now, let's look at 2013.

Bây giờ, hãy cùng nhìn lại năm 2013.

Relatively unnoticed, Hitler's bodyguard died at the age of 96,

Một cách tương đối lặng lẽ, vệ sĩ của Hitler đã qua đời ở tuổi 96,

while in June, Edward Snowden started the NSA scandal.

trong khi vào tháng 6, Edward Snowden đã châm ngòi cho bê bối NSA.

Moving back a bit, the 21st century is still pretty young Mạch ý

Ngược dòng một chút, thế kỷ 21 vẫn còn khá non trẻ

and largely shaped by the attacks on 9/11

và phần lớn được định hình bởi vụ tấn công 11/9,

that ultimately led to the third Iraq War. Cụm từ

sự kiện cuối cùng đã dẫn đến Chiến tranh Iraq lần thứ ba.

Oh, and Facebook and smartphones took over our lives. Cụm động từ

Ồ, và Facebook cùng điện thoại thông minh đã xâm chiếm cuộc sống của chúng ta.

But we're just getting started. Cụm từ

Nhưng chúng ta mới chỉ bắt đầu thôi.

Let's back up further. Cụm động từ

Hãy lùi lại xa hơn nữa.

The 20th century has seen its share of conflicts too. Thành ngữ

Thế kỷ 20 cũng đã chứng kiến phần lớn các cuộc xung đột.

After two devastating World Wars,

Sau hai cuộc Chiến tranh Thế giới tàn khốc,

the Cold War lasted for almost the whole second half of it.

Chiến tranh Lạnh đã kéo dài gần như toàn bộ nửa sau của thế kỷ này.

An average human lifespan covers most of this stuff

Tuổi thọ trung bình của một người bao hàm phần lớn những sự kiện này

as well as the birth of the Internet and the beginning of the information age. Cụm từ

cũng như sự ra đời của Internet và khởi nguyên của thời đại thông tin.

The oldest living person on Earth is currently Misao Okawa,

Người cao tuổi nhất còn sống trên Trái đất hiện tại là bà Misao Okawa,

who was born in 1898,

sinh năm 1898,

which means that her birth was closer to Napoleon ruling Europe Ngữ pháp

có nghĩa là năm sinh của bà gần với thời kỳ Napoleon cai trị châu Âu

than to the current day.

hơn là so với ngày nay.

The last 500 years of human history brought enormous changes to our lifestyles.

500 năm qua của lịch sử nhân loại đã mang lại những thay đổi to lớn cho lối sống của chúng ta.

Industrialization gave rise to new ideas like communism. Cụm từ

Quá trình công nghiệp hóa đã làm nảy sinh những ý tưởng mới như chủ nghĩa cộng sản.

Farmers became workers and knowledge became easier to distribute.

Nông dân trở thành công nhân và tri thức trở nên dễ dàng phổ biến hơn.

The theory of evolution changed how we saw ourselves and the world we live in, Ngữ pháp

Thuyết tiến hóa đã thay đổi cách chúng ta nhìn nhận bản thân và thế giới mình đang sống,

all in a few hundred years.

tất cả chỉ diễn ra trong vài trăm năm.

The 15th century was very eventful.

Thế kỷ 15 là một thời kỳ đầy biến động.

Columbus's discovery of America

Việc Columbus tìm ra châu Mỹ

and the fall of Constantinople marked the end of the Middle Ages. Cụm từ

và sự sụp đổ của Constantinople đã đánh dấu sự kết thúc của Thời Trung Cổ.

People in the Middle Ages were super into war over territory and religion, Cách dùng từ

Người dân Thời Trung Cổ cực kỳ đam mê các cuộc chiến tranh giành lãnh thổ và tôn giáo,

but the Black Death was far more efficient than war, Ngữ pháp

nhưng Cái Chết Đen còn hiệu quả hơn cả chiến tranh,

killing every third European in 6 years. Ngữ pháp

khi giết chết 1/3 số người châu Âu chỉ trong 6 năm.

Arriving in the Common Era, Văn hóa

Đến với Công Nguyên,

let's take a look where we came from.

hãy xem chúng ta đến từ đâu.

Our current century is tiny

Thế kỷ hiện tại của chúng ta thật nhỏ bé

and 2013 is barely visible.

và năm 2013 gần như vô hình.

This is recorded human history.

Đây là lịch sử nhân loại được ghi chép lại.

The pyramids were constructed 4,500 years ago.

Các kim tự tháp được xây dựng cách đây 4.500 năm.

The peak of the Roman Empire was 2,000 years ago.

Đỉnh cao của Đế chế La Mã là vào 2.000 năm trước.

So, to the Romans,

Vì vậy, đối với người La Mã,

the pyramids were as old as the Romans are to us today. Ngữ pháp

các kim tự tháp đối với họ cũng cổ xưa như chính người La Mã đối với chúng ta ngày nay.

History starts with writing.

Lịch sử bắt đầu cùng với chữ viết.

But what happened before that?

Nhưng chuyện gì đã xảy ra trước đó?

About 12,000 years ago,

Khoảng 12.000 năm trước,

the agricultural revolution took place. Cụm từ

cuộc cách mạng nông nghiệp đã diễn ra.

Mankind began farming,

Nhân loại bắt đầu trồng trọt,

which gave rise to the existence of cities and larger communities.

điều này đã tạo tiền đề cho sự tồn tại của các thành phố và cộng đồng lớn hơn.

The dominance of the human species over planet Earth really started here.

Sự thống trị của loài người trên hành tinh Trái đất thực sự bắt đầu từ đây.

90,000 years ago,

90.000 năm trước,

Neanderthals and humans coexisted in Europe.

người Neanderthal và con người đã cùng tồn tại ở châu Âu.

Fun fact,

Một sự thật thú vị,

this is roughly the time period a modern spacecraft would need to reach the nearest star.

đây là khoảng thời gian tương đương để một con tàu vũ trụ hiện đại chạm tới ngôi sao gần nhất.

Homo sapiens, the modern human,

Homo sapiens, con người hiện đại,

evolved 200,000 years ago.

đã tiến hóa cách đây 200.000 năm.

Looking at all of human history, Ngữ pháp

Nhìn vào toàn bộ lịch sử nhân loại,

what we call A.D. seems pretty small, doesn't it? Ghi chú

những gì chúng ta gọi là Công Nguyên có vẻ khá ngắn ngủi, đúng không?

6 million years ago,

6 triệu năm trước,

our ancestors and the modern chimpanzee shared a common ancestor for the last time. Cụm từ

tổ tiên của chúng ta và loài tinh tinh hiện đại đã chia sẻ chung một tổ tiên lần cuối cùng.

And for 2.75 million years,

Và trong suốt 2,75 triệu năm,

stone tools were all the rage. Thành ngữ

các công cụ bằng đá đã từng làm mưa làm gió.

A mere 65 million years ago, Cách dùng từ

Chỉ 65 triệu năm trước,

the age of the dinosaurs ended in an enormous explosion,

kỷ nguyên của khủng long kết thúc trong một vụ nổ kinh hoàng,

which paved the way for the rise of mammals. Thành ngữ

điều này đã dọn đường cho sự trỗi dậy của các loài động vật có vú.

But the dinosaurs ruled the Earth for an incredibly long time,

Nhưng khủng long đã thống trị Trái đất trong một khoảng thời gian dài đến khó tin,

over 165 million years.

hơn 165 triệu năm.

That's so long that it means a T-Rex that lived 65 million years ago

Khoảng thời gian đó dài đến mức, một con T-Rex sống cách đây 65 triệu năm

is closer to seeing a live Miley Cyrus concert

còn có cơ hội xem ca sĩ Miley Cyrus biểu diễn trực tiếp

than to seeing a live Stegosaurus.

cao hơn là nhìn thấy một con Stegosaurus bằng xương bằng thịt.

Animal life on this planet started 600 million years ago.

Đời sống động vật trên hành tinh này bắt đầu từ 600 triệu năm trước.

The earliest animals were fish and other small simple sea creatures.

Những loài động vật sơ khai nhất là cá và các sinh vật biển nhỏ bé, đơn giản khác.

Then came insects,

Sau đó là côn trùng,

then reptiles,

rồi đến bò sát,

and finally, around 200 million years ago,

và cuối cùng, khoảng 200 triệu năm trước,

mammals joined the party. Thành ngữ

động vật có vú đã gia nhập bữa tiệc.

Life itself began much farther back,

Bản thân sự sống đã bắt đầu từ trước đó rất lâu,

3.6 billion years ago.

3,6 tỷ năm trước.

Before any animals appeared,

Trước khi bất kỳ loài động vật nào xuất hiện,

there were 2.4 billion years when life consisted only of tiny microbes, Cụm từ

đã có 2,4 tỷ năm sự sống chỉ bao gồm các vi sinh vật nhỏ bé,

countless single-celled bacteria.

là vô số các vi khuẩn đơn bào.

For 3 billion years,

Trong suốt 3 tỷ năm,

all life on Earth was invisible to the naked eye. Cụm từ

toàn bộ sự sống trên Trái đất đều vô hình đối với mắt thường.

It's hard to understand how single-celled organisms

Thật khó hiểu bằng cách nào mà các sinh vật đơn bào

could develop into complex life forms like fish or sloths.

có thể phát triển thành những dạng sống phức tạp như cá hay con lười.

The answer is time,

Câu trả lời là thời gian,

a whole lot of time. Cách dùng từ

một lượng thời gian khổng lồ.

2.4 billion years is a lot of time to work with.

2,4 tỷ năm là một khoảng thời gian rất dài để mọi thứ vận hành.

4.6 billion years ago,

4,6 tỷ năm trước,

the Sun was born from the remnants of a giant explosion.

Mặt trời được sinh ra từ tàn tích của một vụ nổ khổng lồ.

60 million years later,

60 triệu năm sau,

Earth formed.

Trái đất hình thành.

In those early years,

Trong những năm tháng sơ khai đó,

frequent bombardment by comets and asteroids supplied the Earth with large oceans Cụm từ

sự bắn phá thường xuyên của các sao chổi và tiểu hành tinh đã mang lại cho Trái đất những đại dương rộng lớn

and a moon to send spaceships to. Ngữ pháp

và một mặt trăng để chúng ta phóng tàu vũ trụ tới.

But as far as the whole universe goes, Cụm từ

Nhưng nếu xét trên bình diện toàn vũ trụ,

our solar system is pretty new. Cách dùng từ

hệ mặt trời của chúng ta còn khá mới mẻ.

13.75 billion years ago,

13,75 tỷ năm trước,

the universe was born and 600 million years later,

vũ trụ ra đời và 600 triệu năm sau,

our own galaxy formed from billions of stars.

dải ngân hà của chúng ta được hình thành từ hàng tỷ tỷ vì sao.

But what was before the Big Bang?

Nhưng trước Vụ nổ Lớn (Big Bang) là gì?

The truth is, Mạch ý

Sự thật là,

we don't know that yet and maybe we never will. Ngữ pháp

chúng ta vẫn chưa biết điều đó và có thể sẽ không bao giờ biết được.

But we gave it some color, Thành ngữ

Nhưng chúng tôi đã tô điểm thêm cho nó một chút màu sắc,

so at least we have that. Mạch ý

để ít nhất chúng ta cũng có thứ gì đó để xem.

And there you have it, the past. Mạch ý

Vậy là bạn đã biết về quá khứ rồi đấy.

Now, let's take a look at what we know about the future.

Bây giờ, hãy xem chúng ta biết gì về tương lai.

In roughly 1 billion years,

Trong khoảng 1 tỷ năm nữa,

the Sun will be so hot that life on Earth becomes impossible. Ngữ pháp

Mặt trời sẽ nóng đến mức sự sống trên Trái đất trở nên bất khả thi.

The death of the Sun 4 billion years later

Sự lụi tàn của Mặt trời 4 tỷ năm sau đó

marks the end of the solar system.

sẽ đánh dấu sự kết thúc của hệ mặt trời.

Okay, so no more solar system.

Được rồi, vậy là không còn hệ mặt trời nữa.

And what happens after that?

Vậy chuyện gì sẽ xảy ra sau đó?

A few trillion years from now, Cụm từ

Vài nghìn tỷ năm nữa kể từ bây giờ,

star production will cease.

việc hình thành các ngôi sao sẽ chấm dứt.

And one day,

Và một ngày nào đó,

the last star in the universe will die.

ngôi sao cuối cùng trong vũ trụ sẽ chết đi.

The universe will turn dark,

Vũ trụ sẽ chìm trong bóng tối,

inhabited only by black holes. Ngữ pháp

chỉ còn lại các lỗ đen cư ngụ.

Long after the last black hole has evaporated, Ngữ pháp

Rất lâu sau khi lỗ đen cuối cùng bốc hơi hết,

our universe reaches its final stage,

vũ trụ của chúng ta sẽ đạt đến giai đoạn cuối cùng,

something called heat death. Văn hóa

một thứ được gọi là "cái chết nhiệt".

Nothing changes anymore,

Sẽ không còn gì thay đổi nữa,

the universe is dead, forever.

vũ trụ đã chết, mãi mãi.

Now, you're feeling some pretty weird feelings right now,

Ngay lúc này, hẳn là bạn đang có những cảm xúc khá kỳ lạ,

aren't you? Ý định

đúng không?

We are too.

Chúng tôi cũng vậy.

It's only natural. Cụm từ

Điều đó là hoàn toàn tự nhiên.

The good news is, Mạch ý

Tin tốt là,

this is all far, far away. Mạch ý

tất cả những điều này đều còn rất, rất xa xôi.

The only time that actually matters is now. Ngữ pháp

Khoảng thời gian duy nhất thực sự quan trọng chính là lúc này.

That cute girl you like,

Cô gái dễ thương mà bạn thích ấy,

ask her out. Cụm động từ

hãy rủ cô ấy đi chơi đi.

Time is precious.

Thời gian là vô giá.

Make it count. Thành ngữ

Hãy làm cho nó thật có ý nghĩa.