Thời gian: Lịch sử & Tương lai của vạn vật – Bản Remaster: tài liệu học tiếng Anh

Time makes sense in small pieces.

Thời gian dễ hiểu khi chia thành những mảnh nhỏ.

But when you look at huge stretches of time,

Nhưng khi bạn nhìn vào những khoảng thời gian khổng lồ,

it's almost impossible to wrap your head around things. Thành ngữ

thì gần như không thể hình dung nổi.

So, let's start small with minutes,

Vì vậy, hãy bắt đầu từ những thứ nhỏ bé như phút,

hours, days.

giờ, ngày.

You probably spent the last 24 hours mostly sleeping and working,

Bạn có lẽ đã dành 24 giờ qua chủ yếu để ngủ và làm việc,

and you probably wasted a good chunk of yesterday on the internet. Cụm từ

và bạn có lẽ đã lãng phí phần lớn thời gian ngày hôm qua trên internet.

Days become weeks,

Ngày biến thành tuần,

weeks become months,

tuần biến thành tháng,

and then we have a year.

và rồi chúng ta có một năm.

Let's look at 2017.

Hãy nhìn lại năm 2017.

France started to train eagles to hunt terrorist drones.

Pháp bắt đầu huấn luyện đại bàng để săn máy bay không người lái của bọn khủng bố.

A Czech nuclear power plant held a bikini contest to pick their new intern,

Một nhà máy điện hạt nhân của Séc đã tổ chức cuộc thi bikini để chọn thực tập sinh mới,

and people on the internet made a challenge out of eating bleach. Ngữ pháp

và mọi người trên mạng internet đã tạo ra một thử thách uống thuốc tẩy.

You know,

Bạn biết đấy,

the usual stuff. Ý định

toàn mấy chuyện thường tình.

Let's go back further. Mạch ý

Hãy quay ngược thời gian xa hơn chút nữa.

A kid born in the first year of the 21st century is 18 years old now.

Một đứa trẻ sinh vào năm đầu tiên của thế kỷ 21 giờ đã 18 tuổi.

But the century is still young,

Nhưng thế kỷ này vẫn còn rất trẻ,

even if you're not. Ngữ pháp

ngay cả khi bạn thì không.

It was largely shaped by the attacks on 9/11, Cụm từ

Thế kỷ này bị định hình phần lớn bởi vụ tấn công 11/9,

which led to the war in Afghanistan and the invasion of Iraq. Cụm từ

dẫn đến cuộc chiến ở Afghanistan và cuộc xâm lược Iraq.

In March 2011,

Vào tháng 3 năm 2011,

the Syrian Civil War began

cuộc Nội chiến Syria bắt đầu

and is still ongoing after seven years.

và vẫn đang tiếp diễn sau bảy năm.

Most of us were born in the 20th century,

Hầu hết chúng ta đều sinh ra vào thế kỷ 20,

which had the two most devastating wars in human history and the Cold War.

thế kỷ đã trải qua hai cuộc chiến tranh tàn khốc nhất trong lịch sử nhân loại và Chiến tranh Lạnh.

For the first time ever, Cụm từ

Lần đầu tiên trong lịch sử,

we could destroy ourselves with nuclear weapons,

chúng ta có thể tự hủy diệt chính mình bằng vũ khí hạt nhân,

and we almost did.

và chúng ta suýt nữa đã làm vậy.

But we also had a space race and left Earth for the first time.

Nhưng chúng ta cũng có cuộc chạy đua vào không gian và rời khỏi Trái Đất lần đầu tiên.

The internet was also invented,

Internet cũng được phát minh,

which led to memes,

dẫn đến sự ra đời của các meme,

but also to Facebook and Twitter.

và cả Facebook cùng Twitter.

So, all in all, Mạch ý

Vì vậy, nhìn chung,

we're not sure if this was a good development.

chúng ta không chắc liệu đây có phải là một sự phát triển tốt hay không.

The average human lives about 79 years,

Tuổi thọ trung bình của con người là khoảng 79 tuổi,

which covers a good chunk of recent history.

bao trọn một phần lớn của lịch sử cận đại.

The oldest living person on Earth is currently Celino Jaramillo,

Người lớn tuổi nhất còn sống trên Trái Đất hiện nay là Celino Jaramillo,

who was born in 1896,

người sinh năm 1896,

which means that his birth was closer to Napoleon ruling Europe Ngữ pháp

nghĩa là năm sinh của cụ gần với thời Napoléon cai trị châu Âu

than to the current day.

hơn là so với thời đại ngày nay.

Only 250 years ago,

Chỉ 250 năm trước,

the Industrial Revolution turned the world into a progress machine. Ngữ pháp

Cách mạng Công nghiệp đã biến thế giới thành một cỗ máy tiến bộ.

Farmers became workers,

Nông dân trở thành công nhân,

and knowledge became easier to distribute.

và kiến thức trở nên dễ dàng lan truyền hơn.

Around this time,

Khoảng thời gian này,

we started the progress that is causing climate change today.

chúng ta bắt đầu những tiến bộ đang gây ra biến đổi khí hậu như ngày nay.

Not that long ago, actually. Cách dùng từ

Thực ra cũng không lâu lắm đâu.

The theory of evolution changed how we saw ourselves and the world we live in.

Thuyết tiến hóa đã thay đổi cách chúng ta nhìn nhận bản thân và thế giới mình đang sống.

Newton wrote down his theory of gravity. Cụm động từ

Newton đã viết ra định luật vạn vật hấp dẫn của mình.

We discovered distant stars and very close bacteria.

Chúng ta đã khám phá ra những ngôi sao xa xôi và các vi khuẩn rất gần gũi.

The 15th century was very eventful.

Thế kỷ 15 có vô vàn sự kiện quan trọng.

Columbus's discovery of America and the fall of Constantinople

Việc Columbus tìm ra châu Mỹ và sự sụp đổ của Constantinople

marked the end of the Middle Ages.

đã đánh dấu sự kết thúc của Thời kỳ Trung Cổ.

War was all the rage in the Middle Ages, Thành ngữ

Chiến tranh là chuyện thịnh hành ở Thời kỳ Trung Cổ,

but the number one killer was disease.

nhưng kẻ giết người số một lại là bệnh tật.

The Black Death plague killed every third European in just six years. Ngữ pháp

Bệnh dịch Cái Chết Đen đã giết chết một phần ba dân số châu Âu chỉ trong sáu năm.

Around 2,000 years ago,

Khoảng 2.000 năm trước,

we set the arbitrary year one of our calendar Văn hóa

chúng ta đã tùy ý thiết lập năm thứ nhất cho tờ lịch của mình

that most of the world follows today.

mà phần lớn thế giới vẫn tuân theo cho đến ngày nay.

But to a Roman,

Nhưng đối với một người La Mã,

the world was already ancient.

thế giới lúc đó đã là cổ đại rồi.

The Great Pyramids were constructed 4,500 years ago.

Đại kim tự tháp được xây dựng cách đây 4.500 năm.

So, to a Roman,

Thế nên, đối với một người La Mã,

the Pyramids were older than the Romans are to us today. Mạch ý

Kim tự tháp còn cổ xưa hơn so với cách người La Mã đối với chúng ta ngày nay.

So long ago

Rất lâu trước đây

that there were still living mammoths on Earth.

đến mức vẫn còn những con voi ma mút sống trên Trái Đất.

A lot of history happened before that even.

Rất nhiều sự kiện lịch sử đã xảy ra thậm chí từ trước đó.

Around 7,000 years ago,

Khoảng 7.000 năm trước,

humans began writing things down.

con người bắt đầu ghi chép mọi thứ bằng văn bản.

About 12,000 years ago,

Khoảng 12.000 năm trước,

human organization exploded.

sự tổ chức của con người bùng nổ.

We built our first temple,

Chúng ta đã xây dựng ngôi đền đầu tiên của mình,

and around the world mankind began farming,

và nhân loại trên khắp thế giới bắt đầu làm nông nghiệp,

which enabled the rise of larger communities. Cụm từ

điều này cho phép sự trỗi dậy của các cộng đồng lớn hơn.

Our dominance over planet Earth really begins here.

Sự thống trị của chúng ta trên hành tinh Trái Đất thực sự bắt đầu từ đây.

Homo sapiens sapiens, Ngữ pháp

Homo sapiens sapiens,

the modern human,

người hiện đại,

evolved at least 200,000 years ago.

đã tiến hóa ít nhất 200.000 năm trước.

50,000 years ago,

50.000 năm trước,

the Cognitive Revolution expanded our minds and innovation. Văn hóa

Cách mạng Nhận thức đã mở rộng tâm trí và sự đổi mới của chúng ta.

Back then,

Hồi đó,

we shared Earth with at least five other human species

chúng ta chia sẻ Trái Đất với ít nhất năm loài người khác

that either died out or were killed by us. Cụm động từ

những loài này hoặc đã tuyệt chủng hoặc bị chúng ta tiêu diệt.

At least 2 million years ago,

Ít nhất 2 triệu năm trước,

our ancestors already had control over fire Cụm từ

tổ tiên của chúng ta đã kiểm soát được lửa

and constructed tools from wood and stone.

và chế tạo ra các công cụ từ gỗ và đá.

And 6 million years ago,

Và 6 triệu năm trước,

the last common ancestors of chimpanzees and humans existed.

tổ tiên chung cuối cùng của tinh tinh và loài người vẫn còn tồn tại.

So,

Vậy thì,

this graph is all of human history.

biểu đồ này chính là toàn bộ lịch sử nhân loại.

Our close relative Homo erectus

Họ hàng gần của chúng ta, Người đứng thẳng (Homo erectus)

survived 10 times longer than we have existed. Ngữ pháp

đã sống sót lâu gấp 10 lần so với thời gian chúng ta tồn tại.

This tiny part is the human era.

Phần bé xíu này mới là kỷ nguyên của con người.

We have to zoom in a lot Cụm động từ

Chúng ta phải phóng to lên rất nhiều

to even see your lifetime.

mới có thể nhìn thấy được cả cuộc đời của bạn.

Still, all of human history is not that long.

Mặc dù vậy, toàn bộ lịch sử nhân loại cũng không dài đến thế.

65 million years ago,

65 triệu năm trước,

the age of the dinosaurs ended in an enormous explosion.

kỷ nguyên khủng long kết thúc trong một vụ nổ kinh hoàng.

The dinosaurs ruled the Earth for over 165 million years.

Khủng long đã cai trị Trái Đất trong hơn 165 triệu năm.

27 times as long as all humans. Ngữ pháp

Gấp 27 lần tổng thời gian tồn tại của tất cả loài người.

That's so long that it means a T-Rex that lived 65 million years ago

Thời gian đó dài đến mức, một con khủng long bạo chúa T-Rex sống cách đây 65 triệu năm

is closer to us today

còn gần với chúng ta ngày nay hơn

than to a live stegosaurus.

so với một con khủng long phiến sừng (stegosaurus) còn sống.

Dinosaurs in the form of mighty chickens Thành ngữ

Khủng long dưới hình dạng những chú gà dũng mãnh

are still around today. Cách dùng từ

vẫn còn ở xung quanh chúng ta đến tận ngày nay.

Animal life on this planet started 600 million years ago.

Động vật sống trên hành tinh này đã bắt đầu từ 600 triệu năm trước.

The earliest animals were fish and other small simple sea creatures.

Những động vật sớm nhất là cá và các sinh vật biển nhỏ bé, đơn giản khác.

Then came insects, Ngữ pháp

Sau đó đến côn trùng,

then reptiles,

rồi đến bò sát,

and finally, around 200 million years ago,

và cuối cùng, khoảng 200 triệu năm trước,

mammals joined the party. Thành ngữ

động vật có vú gia nhập vào bữa tiệc.

Life itself began much further back.

Bản thân sự sống đã bắt đầu từ rất xa xưa trước đó.

There is evidence that it appeared up to 4.1 billion years ago. Ghi chú

Có bằng chứng cho thấy nó đã xuất hiện từ 4,1 tỷ năm trước.

For at least 3.5 billion years,

Trong ít nhất 3,5 tỷ năm,

life consisted only of single-celled organisms. Cụm từ

sự sống chỉ bao gồm các sinh vật đơn bào.

4.5 billion years ago,

4,5 tỷ năm trước,

the sun was born from a gigantic imploding gas cloud.

mặt trời được sinh ra từ một đám mây khí khổng lồ sụp đổ vào trong.

60 million years later,

60 triệu năm sau,

Earth formed.

Trái Đất hình thành.

In those early years,

Trong những năm tháng sơ khai đó,

frequent bombardment by comets and asteroids supplied the Earth with large oceans. Cụm từ

sự bắn phá thường xuyên của các sao chổi và tiểu hành tinh đã cung cấp cho Trái Đất những đại dương rộng lớn.

But as far as the whole universe goes, Mạch ý

Nhưng xét trên toàn bộ vũ trụ,

our solar system is pretty new. Cách dùng từ

hệ mặt trời của chúng ta vẫn còn khá mới mẻ.

13.75 billion years ago,

13,75 tỷ năm trước,

the universe was born,

vũ trụ được sinh ra,

and about half a billion years later,

và khoảng nửa tỷ năm sau,

our own galaxy formed from billions of stars.

thiên hà của chúng ta đã hình thành từ hàng tỷ ngôi sao.

But what came before the Big Bang?

Nhưng trước Vụ Nổ Lớn (Big Bang) có gì?

The truth is,

Sự thật là,

we don't know,

chúng ta không biết,

and maybe we never will. Ngữ pháp

và có thể chúng ta sẽ không bao giờ biết.

And there you have it, Thành ngữ

Và thế là xong,

the past.

quá khứ.

Now, let's take a look at what we know about the future. Cụm từ

Bây giờ, hãy cùng xem chúng ta biết gì về tương lai.

In roughly 1 billion years,

Trong khoảng 1 tỷ năm nữa,

the sun will be so hot that life on Earth becomes impossible. Ngữ pháp

mặt trời sẽ nóng đến mức sự sống trên Trái Đất trở nên bất khả thi.

The death of the sun 4 billion years later

Sự chết đi của mặt trời 4 tỷ năm sau đó

marks the end of life in the solar system. Cụm từ

đánh dấu sự kết thúc của sự sống trong hệ mặt trời.

If we want to have a chance to survive,

Nếu chúng ta muốn có cơ hội sống sót,

we need to have ventured to the stars. Ngữ pháp

chúng ta cần phải mạo hiểm tiến ra các vì sao.

And what happens after that?

Và điều gì sẽ xảy ra sau đó?

In the next 100 billion years,

Trong 100 tỷ năm tới,

most of the biggest stars around will die.

hầu hết các ngôi sao lớn nhất xung quanh sẽ chết.

The universe becomes dimmer and dimmer, Ngữ pháp

Vũ trụ ngày càng trở nên mờ mịt hơn,

illuminated only by smaller red and white dwarfs.

chỉ được chiếu sáng bởi các sao lùn đỏ và trắng nhỏ hơn.

But they too will eventually burn out, Cụm động từ

Nhưng cuối cùng chúng cũng sẽ cháy hết,

and one day the last star in the universe will die.

và một ngày nào đó, ngôi sao cuối cùng trong vũ trụ sẽ chết.

The universe will turn dark.

Vũ trụ sẽ chìm vào bóng tối.

And at some point,

Và đến một lúc nào đó,

even black holes will evaporate and die.

ngay cả các lỗ đen cũng sẽ bốc hơi và chết đi.

When they do, Ngữ pháp

Khi chúng biến mất,

our universe will reach its final stage, Cụm từ

vũ trụ của chúng ta sẽ đạt đến giai đoạn cuối cùng,

heat death. Văn hóa

cái chết nhiệt.

Nothing changes anymore.

Không có gì thay đổi nữa.

The universe is dead.

Vũ trụ đã chết.

Forever.

Mãi mãi.

Now, you're feeling some pretty weird feelings right now,

Giờ đây, bạn đang cảm thấy những cảm xúc khá kỳ lạ lúc này,

aren't you? Ý định

phải không?

We are too.

Chúng tôi cũng vậy.

It's only natural. Ý định

Đó là điều hoàn toàn tự nhiên.

The good news is, Mạch ý

Tin tốt là,

this is all far, far away.

tất cả những điều này đều còn rất, rất xa xôi.

The only time that actually matters is now. Ngữ pháp

Thời gian duy nhất thực sự quan trọng chính là lúc này.

That cute girl or boy you like,

Cô gái hay chàng trai dễ thương mà bạn thích đó,

ask them out. Cụm động từ

hãy rủ họ đi chơi đi.

Time is precious.

Thời gian rất quý giá.

Make it count. Thành ngữ

Hãy làm cho nó thật ý nghĩa.