Nước Thật Kỳ Diệu -- Ngày Nước Thế Giới!: tài liệu học tiếng Anh

Hey, Vsauce, Michael here and today we are going to talk about water.

Chào các bạn, Michael từ Vsauce đây, và hôm nay chúng ta sẽ nói về nước.

Because today is World Water Day, Văn hóa

Bởi vì hôm nay là Ngày Nước Thế giới,

a day about raising awareness of the fact that even though here on Earth Ghi chú

một ngày nhằm nâng cao nhận thức về thực tế rằng dù trên Trái Đất

there is enough clean safe drinking water for everybody to have enough,

có đủ nước uống sạch và an toàn cho tất cả mọi người,

they don't.

nhưng không phải ai cũng có đủ nước.

In fact, a billion of them don't.

Thực tế, một tỷ người không có đủ nước.

But it doesn't have to be that way. Ngữ pháp

Nhưng mọi chuyện không nhất thiết phải như vậy.

Now first,

Trước hết,

I want to cover how water is not just vital and amazing, Ngữ pháp

tôi muốn nói rằng nước không chỉ thiết yếu và kỳ diệu,

but to this day continues to surprise us. Cụm từ

mà đến tận ngày nay vẫn tiếp tục khiến chúng ta bất ngờ.

For instance,

Ví dụ như

the Mpemba effect. Văn hóa

hiệu ứng Mpemba.

The effect has been observed many, many, many times, Ngữ pháp

Hiệu ứng này đã được quan sát thấy rất, rất, rất nhiều lần,

but has never been explained.

nhưng chưa bao giờ được giải thích.

In fact, it is so famously anti-common sense,

Thực ra, nó nổi tiếng là trái với lẽ thường đến mức

whenever people throughout history have observed it,

mỗi khi người ta quan sát thấy nó trong suốt chiều dài lịch sử,

they've tended to think that they just did something wrong, Cụm từ

họ thường nghĩ rằng mình đã làm sai điều gì đó.

which is why even though Aristotle himself wrote about it,

Đó là lý do dù chính Aristotle từng viết về hiện tượng này,

it wasn't until the 20th century that it got its name. Ngữ pháp

mãi đến thế kỷ 20 nó mới có tên gọi.

Simply put, Mạch ý

Nói đơn giản,

the Mpemba effect is the observation that under the right circumstances, Cụm từ

hiệu ứng Mpemba là quan sát cho thấy trong điều kiện thích hợp,

a glass of boiling hot water inside a freezer

một cốc nước đang sôi sùng sục đặt trong ngăn đông

can turn to ice more quickly than a glass of cold water. Ngữ pháp

có thể đóng băng nhanh hơn một cốc nước lạnh.

It doesn't make a lot of sense, Cụm từ

Nghe không hợp lý cho lắm,

but it can happen.

nhưng điều đó có thể xảy ra.

A few possible causes have been thrown out. Cụm động từ

Một vài nguyên nhân khả dĩ đã được đưa ra.

For instance,

Chẳng hạn,

if you heat up or boil water, Cụm động từ

nếu bạn đun nóng hoặc đun sôi nước,

you remove some of the dissolved gas,

bạn sẽ loại bỏ một phần khí hòa tan,

and having less stuff dissolved in it

và việc có ít chất hòa tan trong nước hơn

may be what makes hot water easier to freeze. Ngữ pháp

có thể là điều khiến nước nóng dễ đóng băng hơn.

It's the opposite of why we throw down salt during wintry weather.

Điều này ngược với lý do ta rải muối khi trời lạnh.

The salt dissolves into the water,

Muối hòa tan vào nước,

putting more stuff in it, Ngữ pháp

làm tăng lượng chất hòa tan trong đó,

making it more difficult to freeze.

khiến nước khó đóng băng hơn.

But does that account for the entire effect? Cụm động từ

Nhưng như vậy có giải thích được toàn bộ hiệu ứng không?

Well,

Chà,

some other possible explanations involve convection currents. Cách dùng từ

một số cách giải thích khả dĩ khác liên quan đến các dòng đối lưu.

A glass of warm water will contain more cycling convection currents,

Một cốc nước ấm sẽ có nhiều dòng đối lưu tuần hoàn hơn,

meaning that the top of that glass of water is warmer.

nghĩa là phần nước ở phía trên cốc ấm hơn.

And a glass of warm water will tend to freeze from the sides in,

Và một cốc nước ấm thường đóng băng từ hai bên thành cốc vào trong,

whereas the glass of cold water Ngữ pháp

trong khi cốc nước lạnh

will tend to freeze all across the top down.

thường đóng băng trên toàn bộ bề mặt rồi lan xuống dưới.

But once that top layer is frozen,

Nhưng một khi lớp trên cùng đã đóng băng,

it acts as an insulator. Cụm từ

nó sẽ hoạt động như một lớp cách nhiệt.

So all the water below it freezes more slowly.

Vì thế, toàn bộ phần nước bên dưới đóng băng chậm hơn.

The point is that Mạch ý

Điểm mấu chốt là

we still do not have a complete explanation of the effect.

chúng ta vẫn chưa có lời giải thích hoàn chỉnh cho hiệu ứng này.

Part of the problem is Mạch ý

Một phần của vấn đề nằm ở

how difficult it is to control every single variable.

việc kiểm soát từng biến số khó đến mức nào.

Should we be using equal masses of water

Chúng ta nên dùng các lượng nước có cùng khối lượng

or equal volumes?

hay cùng thể tích?

Should they be in the same freezer

Nên đặt chúng trong cùng một ngăn đông

or in separate freezers?

hay trong các ngăn đông riêng biệt?

And what about evaporation?

Còn sự bay hơi thì sao?

The warm water will be evaporating faster,

Nước ấm sẽ bay hơi nhanh hơn,

and evaporation into thermosis,

và vì bay hơi là quá trình thu nhiệt,

it's losing heat more quickly than the cold water.

nó mất nhiệt nhanh hơn nước lạnh.

It's tough.

Khó thật đấy.

But here's what we do know. Mạch ý

Nhưng đây là điều chúng ta biết.

Earth has a lot of water.

Trái Đất có rất nhiều nước.

70% of Earth's surface is covered in it.

70% bề mặt Trái Đất được nước bao phủ.

And interestingly enough,

Và điều thú vị là,

excluding fat,

nếu không tính chất béo,

the human body is about 70% water.

cơ thể người có khoảng 70% là nước.

But when you were born,

Nhưng khi mới chào đời,

you were a big old sack of water. Thành ngữ

bạn là một túi nước to đùng.

That's right.

Đúng vậy.

A new baby is 78% water.

Cơ thể trẻ sơ sinh có 78% là nước.

Now that number drops to 65%

Con số đó giảm xuống còn 65%

by the time the baby is 1 year old. Ngữ pháp

khi em bé được một tuổi.

And it'll drop even further to about 60% Cụm từ

Và nó sẽ giảm thêm xuống khoảng 60%

when you're an adult.

khi bạn trưởng thành.

Man,

Trời,

adult women are only about 55% water.

cơ thể phụ nữ trưởng thành chỉ có khoảng 55% là nước.

This is because women's physiology on average

Đó là vì xét trung bình, cơ thể phụ nữ

contains more fat,

chứa nhiều chất béo hơn,

which doesn't hold as much water

mà chất béo không giữ được nhiều nước

as lean tissue.

bằng mô nạc.

In fact, fat people,

Thực tế, những người béo,

regardless of gender, Cụm từ

bất kể giới tính,

contain less water than thin people.

có ít nước trong cơ thể hơn người gầy.

Earth has a lot of water,

Trái Đất có rất nhiều nước,

but it's almost all salty.

nhưng gần như tất cả đều là nước mặn.

96.5% of the water on Earth

96,5% lượng nước trên Trái Đất

is in the oceans.

nằm trong các đại dương.

Another 3.4% of Earth's water

3,4% khác trong lượng nước trên Trái Đất

can be found in other large bodies of water Cách dùng từ

có thể được tìm thấy trong những vùng nước lớn khác

or frozen inside glaciers or ice caps.

hoặc bị đóng băng trong các sông băng hay chỏm băng.

But you, me,

Nhưng bạn, tôi,

all the other animals we see,

tất cả những loài vật khác mà chúng ta thấy,

other manufactured products,

và những sản phẩm nhân tạo khác,

they all contain water.

tất cả đều chứa nước.

About .0003%

Tổng cộng khoảng 0,0003%

of Earth's total water.

lượng nước của Trái Đất.

And all of the storms and clouds and rain and thunderstorms happening

Và mọi cơn bão, đám mây, trận mưa cùng giông bão đang diễn ra

contain only about .0001%

chỉ chứa lượng nước bằng khoảng 0,0001%

of all the water Earth has.

tổng lượng nước trên Trái Đất.

That's a lot of water,

Đó là rất nhiều nước,

but despite that fact, Mạch ý

nhưng bất chấp điều đó,

almost a billion people on Earth

gần một tỷ người trên Trái Đất

don't have access to potable water. Ghi chú

không được tiếp cận với nước uống an toàn.

Potable comes from the Latin for to drink,

Từ “potable” bắt nguồn từ tiếng Latin có nghĩa là “uống”,

which means clean,

tức là nước sạch,

safe water free from disease and contamination. Cụm từ

an toàn, không chứa mầm bệnh hay chất ô nhiễm.

The number of people on Earth

Số người trên Trái Đất

who do not have sustainable access to potable water

không được tiếp cận bền vững với nước uống an toàn

is equivalent to the number of people Cụm từ

tương đương với số người

living inside the United States,

đang sống tại Hoa Kỳ,

except multiplied by three.

chỉ khác là phải nhân con số đó lên ba.

And every year,

Và mỗi năm,

3 and 1/2 million people die

ba triệu rưỡi người tử vong

because of non-potable water-related diseases. Cách dùng từ

vì các bệnh liên quan đến nước không an toàn để uống.

That's equivalent to the entire population of Los Angeles.

Con số đó tương đương toàn bộ dân số Los Angeles.

So every year,

Vậy là mỗi năm,

Earth,

Trái Đất,

our planet,

hành tinh của chúng ta,

loses an entire city of Los Angeles Thành ngữ

mất đi cả một thành phố Los Angeles

because people don't have access to clean water.

vì mọi người không được tiếp cận với nước sạch.

So today on World Water Day,

Vì vậy, hôm nay, nhân Ngày Nước Thế giới,

it's worth talking about organizations

chúng ta nên nói về những tổ chức

that are making a difference Thành ngữ

đang tạo ra sự khác biệt,

because things don't have to be the way that they are. Mạch ý

bởi mọi thứ không nhất thiết phải giữ nguyên như hiện tại.

Organizations like water.org

Những tổ chức như water.org

help local communities build sustainable clean water solutions

giúp các cộng đồng địa phương xây dựng giải pháp nước sạch bền vững

that the community itself will own. Ngữ pháp

do chính cộng đồng đó sở hữu.

Now,

Giờ thì,

they gave me a chance to go out to India Cụm từ

họ đã cho tôi cơ hội đến Ấn Độ

to see this in action, Cụm từ

để tận mắt chứng kiến điều này,

along with WheezyWaiter

cùng với WheezyWaiter

and Strawberry17.

và Strawberry17.

Unfortunately,

Thật không may,

I wasn't able to go, Ngữ pháp

tôi không thể đi,

but those other two people were,

nhưng hai người kia thì có,

and they've got videos over on their channels

và trên kênh của họ có những video

about their experiences.

kể về trải nghiệm đó.

So go check those out.

Vì vậy, hãy xem những video ấy nhé.

And if you want to learn more,

Và nếu muốn tìm hiểu thêm,

go to water.org/vsauce

hãy truy cập water.org/vsauce

to see how you can help.

để biết bạn có thể giúp đỡ bằng cách nào.

And as always,

Và như mọi khi,

thanks for watching.

cảm ơn các bạn đã theo dõi.