Chúng Ta Có Thể Chặn Một Tiểu Hành Tinh Không? (cùng Bill Nye): tài liệu học tiếng Anh

We've all witnessed the beauty of a shooting star,

Tất cả chúng ta đều từng chiêm ngưỡng vẻ đẹp của một ngôi sao băng,

but what would happen if an asteroid was on a collision course for Earth? Cụm từ

nhưng điều gì sẽ xảy ra nếu một tiểu hành tinh đang trên đường va chạm với Trái Đất?

Could we detect it ahead of time? Cụm từ

Liệu chúng ta có thể phát hiện nó từ sớm không?

And more importantly, Mạch ý

Và quan trọng hơn,

could we stop it?

liệu chúng ta có thể ngăn nó lại không?

I believe I have an answer.

Tôi tin rằng mình có câu trả lời.

Now, you see,

Giờ thì, mọi người thấy đấy,

asteroid impacts are serious business. Thành ngữ

va chạm tiểu hành tinh là chuyện nghiêm trọng.

When I was in second grade,

Khi tôi học lớp hai,

Ms. McGonigal told us that the dinosaurs,

cô McGonigal nói với chúng tôi rằng loài khủng long,

the ancient dinosaurs,

những con khủng long thời cổ đại,

died out because they had small brains, Cụm động từ

đã tuyệt chủng vì có bộ não nhỏ,

maybe like my old boss.

có lẽ giống như sếp cũ của tôi.

But even she knew that was kind of lame,

Nhưng ngay cả cô ấy cũng biết lời giải thích đó hơi thiếu thuyết phục,

with that theory was nothing.

và giả thuyết ấy chẳng có cơ sở gì.

It turns out in my lifetime people found this crater Mạch ý

Hóa ra ngay trong đời tôi, người ta đã phát hiện miệng hố này

off Chicxulub, Mexico.

ngoài khơi Chicxulub, Mexico.

This crater was so big.

Miệng hố này lớn khủng khiếp.

How big was it?

Lớn đến mức nào ư?

It was so big

Nó lớn đến mức

that an asteroid hit the Earth or impactors

một tiểu hành tinh đã đâm vào Trái Đất, hoặc nhiều thiên thể va chạm

hit the Earth,

đã đâm vào Trái Đất,

threw so much stuff into the Earth's sky.

hất một lượng vật chất khổng lồ lên bầu trời.

It was bigger in diameter than the Earth itself.

Đường kính của nó còn lớn hơn cả Trái Đất.

So the Earth was surrounded by red-hot rock for weeks at a time. Cụm từ

Vì thế, Trái Đất bị đá nóng đỏ bao quanh suốt nhiều tuần.

Cooked everything.

Thiêu chín mọi thứ.

And just the animals that lived in burrows and caves,

Chỉ những động vật sống trong hang hốc và hang động,

our ancestors led to us.

tổ tiên của chúng ta, mới sống sót và cuối cùng tạo nên chúng ta.

So,

Vì vậy,

serious business.

đây là chuyện nghiêm trọng.

You may recall Valentine's Day 2013,

Có lẽ bạn còn nhớ ngày Valentine năm 2013,

Chelyabinsk, Russia air burst. Văn hóa

vụ nổ trên không ở Chelyabinsk, Nga.

See, if you're an asteroid and you're going 10 km a second,

Hãy hình dung bạn là một tiểu hành tinh đang lao đi với tốc độ 10 km mỗi giây,

20 km a second,

20 km mỗi giây,

and you hit the Earth's atmosphere,

rồi đâm vào khí quyển Trái Đất,

the atmosphere is like concrete. Mạch ý

lúc ấy khí quyển chẳng khác nào bê tông.

Then it can't get out of the way. Thành ngữ

Không khí không kịp dạt sang một bên.

So the asteroid just explodes in air burst. Cách dùng từ

Vì thế, tiểu hành tinh cứ thế phát nổ trên không.

So these asteroids are serious.

Vậy nên những tiểu hành tinh này là mối đe dọa nghiêm trọng.

Most of them are very small.

Hầu hết chúng đều rất nhỏ.

If you're under 10 m in diameter,

Nếu đường kính của bạn dưới 10 m,

you hit the Earth's atmosphere,

bạn lao vào khí quyển Trái Đất,

you burn up Cụm động từ

rồi cháy rụi,

big blue streak,

tạo thành một vệt sáng xanh dương lớn,

bl- green streak,

một vệt x- xanh lá,

white streak,

một vệt sáng trắng,

and then humans make wishes upon you. Văn hóa

rồi con người nhìn bạn và ước nguyện.

I don't know how efficacious those wishes are, Cách dùng từ

Tôi không biết những điều ước đó linh nghiệm đến đâu,

but people do that.

nhưng người ta vẫn làm vậy.

All right.

Được rồi.

So,

Vậy,

if the asteroid starts to get bigger,

nếu tiểu hành tinh bắt đầu lớn hơn,

starts to get into the 25 m and the 45 m in diameter,

đạt đường kính khoảng 25 m đến 45 m,

then you get Meteor Crater, Arizona.

thì sẽ tạo ra Meteor Crater ở Arizona.

Wham, a huge thing.

Đùng một cái, một miệng hố khổng lồ.

That would be like a s- city killer or a county killer.

Cỡ đó sẽ là sát- sát thủ của một thành phố hoặc cả một hạt.

And then when they get to be 100 m,

Rồi khi chúng đạt 100 m,

140 m,

140 m,

now you're into a country killer.

ta sẽ đối mặt với thứ có thể hủy diệt cả một quốc gia.

And then they get bigger than that,

Và nếu chúng lớn hơn nữa,

it's a continent killer.

đó sẽ là thứ hủy diệt cả một lục địa.

Much bigger than that and you're taking out whole races of ancient species.

Lớn hơn nhiều nữa thì chúng sẽ xóa sổ toàn bộ các dòng giống cổ xưa.

So,

Vậy,

what if we found an asteroid that was headed our way? Cụm từ

nếu chúng ta phát hiện một tiểu hành tinh đang lao về phía mình thì sao?

How would we find it?

Chúng ta sẽ tìm ra nó bằng cách nào?

How would we find an asteroid headed our way?

Làm sao tìm được một tiểu hành tinh đang lao về phía chúng ta?

That's a good question.

Câu hỏi hay đấy.

Well,

Chà,

you can use telescopes,

ta có thể dùng kính thiên văn,

skilled people can point their cameras at the sky and look for fast-moving objects,

những người có chuyên môn có thể hướng máy ảnh lên trời và tìm các vật thể chuyển động nhanh,

objects that are crossing the Earth's orbit.

những vật thể cắt ngang quỹ đạo Trái Đất.

But we're missing perhaps a 100,000 of these things, Cách dùng từ

Nhưng có lẽ chúng ta vẫn đang bỏ sót 100.000 vật thể như thế,

of these county killers, Cách dùng từ

những thứ có thể hủy diệt cả một hạt,

city killers,

một thành phố,

country killers.

một quốc gia.

So what we want to do is build a spacecraft called the Sentinel. Ngữ pháp

Vì vậy, chúng tôi muốn chế tạo một tàu vũ trụ mang tên Sentinel.

And as we say,

Và như chúng tôi thường nói,

it's like looking for a charcoal briquette in the dark. Mạch ý

việc đó giống như tìm một viên than bánh trong bóng tối.

These things are hard to find.

Những vật thể này rất khó tìm.

They're tiny compared to the vastness of space.

Chúng quá nhỏ bé so với sự mênh mông của không gian.

But infrared light bounces off of them. Cụm động từ

Nhưng ánh sáng hồng ngoại phản xạ khỏi chúng.

So what you'll do,

Vì vậy, bạn sẽ làm thế này:

you're a satellite,

bạn là một vệ tinh,

you're a surveying spacecraft,

một tàu vũ trụ khảo sát,

you'll get your back to the Sun

bạn sẽ quay lưng về phía Mặt Trời

and look out from about the orbit of Venus

và nhìn ra ngoài từ khu vực gần quỹ đạo Sao Kim

and try to find all these asteroids.

để cố tìm tất cả những tiểu hành tinh này.

And then you find one, what do you do?

Rồi khi tìm thấy một cái, bạn sẽ làm gì?

Do you run in circles screaming? Thành ngữ

Chạy vòng quanh và la hét ư?

No, no, no.

Không, không, không.

We've got to deflect it Ngữ pháp

Chúng ta phải làm nó chệch hướng

just a little, Mạch ý

chỉ một chút,

just a tiny amount.

một chút xíu thôi.

Asteroid might be going 10 km a second,

Tiểu hành tinh có thể đang bay với tốc độ 10 km mỗi giây,

we want to change its speed about 2 mm a second.

còn ta muốn thay đổi tốc độ của nó khoảng 2 mm mỗi giây.

So 10 km,

Vậy, 10 km,

that's 10 times a 1,000 m,

là 10 nhân với 1.000 m,

that's 10,000 m.

tức 10.000 m.

A millimeter,

Một milimét,

that's a thousandth of a meter.

bằng một phần nghìn mét.

So that you take the one over the thousandth,

Vậy nếu lấy nghịch đảo của một phần nghìn,

it's a thousand times 10,000,

ta có 1.000 nhân với 10.000,

that's 10 million.

bằng 10 triệu.

You want to change its speed a 10 millionth of its total.

Ta muốn thay đổi tốc độ của nó một phần mười triệu tổng tốc độ.

That's not very much.

Như thế không nhiều.

But if you're an asteroid that comes in at 10,000 tons,

Nhưng nếu bạn là một tiểu hành tinh nặng 10.000 tấn,

100,000 tons,

100.000 tấn,

it does take quite a bit of force to change it a 10 millionth of its speed.

thì việc thay đổi tốc độ dù chỉ một phần mười triệu cũng cần lực khá lớn.

Okay,

Được rồi,

how do we do that?

chúng ta làm thế nào?

Well, the b- easiest way is to get a rocket,

Chà, cách d- dễ nhất là kiếm một tên lửa,

a big rocket.

một tên lửa thật lớn.

Just go out there and just smack into it. Cách dùng từ

Cứ bay ra đó rồi đâm thẳng vào nó.

Except it's in outer space,

Nhưng nó ở ngoài không gian,

so it just goes like that.

nên nó chỉ chuyển động như thế này.

Okay,

Được rồi,

and that would change its speed a little.

và việc đó sẽ thay đổi tốc độ của nó một chút.

Now, notice everybody,

Giờ thì mọi người hãy chú ý,

what if it's not just a rock? Ngữ pháp

nếu nó không chỉ là một tảng đá thì sao?

What if it's what if it's a pile of rocks?

Nếu nó là... nếu nó là một đống đá thì sao?

just loosely held together by primordial gravity. Cụm động từ

chỉ được lực hấp dẫn nguyên thủy liên kết lỏng lẻo với nhau.

And so if you hit them,

Vậy nên nếu bạn đâm vào chúng,

they'll just spread out and you'll have a shower of rocks.

chúng sẽ tản ra và tạo thành một trận mưa đá.

That would be bad.

Như thế sẽ rất tệ.

So,

Vậy,

how about this? Ý định

cách này thì sao?

We'll get a big spacecraft that's massive,

Ta sẽ dùng một tàu vũ trụ lớn và nặng,

a massive spacecraft,

một tàu vũ trụ có khối lượng lớn,

and we'll go out there and just get near the asteroid,

rồi bay ra đó và đến gần tiểu hành tinh,

just get near it.

chỉ cần đến gần nó.

And then the mutual gravity of you,

Sau đó, lực hấp dẫn tương hỗ giữa bạn,

the asteroid,

tức tiểu hành tinh,

and me, the spacecraft,

và tôi, tức tàu vũ trụ,

will tug the asteroid speed just a little bit,

sẽ kéo tiểu hành tinh và làm tốc độ của nó thay đổi đôi chút,

just a tiny bit.

chỉ một chút xíu.

Or maybe get on the other side and tug this way.

Hoặc ta có thể sang phía bên kia và kéo theo hướng này.

That might work, but here's the problem. Mạch ý

Cách đó có thể hiệu quả, nhưng có một vấn đề.

I need a huge amount of fuel

Tôi cần một lượng nhiên liệu khổng lồ

for days and weeks and months and years. Mạch ý

trong nhiều ngày, nhiều tuần, nhiều tháng và nhiều năm.

And what if it stops working?

Và nếu nó ngừng hoạt động thì sao?

You can't go out there and fix it.

Bạn không thể ra đó sửa nó.

Okay,

Được rồi,

how about this?

cách này thì sao?

The laser bees, Thành ngữ

Những chú ong laser,

a swarm of sunlight-powered lasers

một đàn laser chạy bằng ánh sáng Mặt Trời

that are zapping the surface of the asteroid Cách dùng từ

liên tục bắn vào bề mặt tiểu hành tinh

for days and weeks and months and years.

trong nhiều ngày, nhiều tuần, nhiều tháng và nhiều năm.

So some asteroid, some rock is vaporized

Nhờ đó, một phần tiểu hành tinh, một phần đá, bị hóa hơi

and the ejecta, Cách dùng từ

và vật chất phun ra,

the stuff ejected,

tức những thứ bị bắn ra ngoài,

has momentum just like rocket fuel,

có động lượng giống như nhiên liệu tên lửa,

just like just like standing on a skateboard and playing catch with a bowling ball, Mạch ý

giống như đứng trên ván trượt rồi chơi ném bắt bằng một quả bóng bowling,

the way you do. Ý định

như bạn vẫn thường làm ấy.

And so it would then cause the asteroid to change its speed. Ngữ pháp

Nhờ đó, tốc độ của tiểu hành tinh sẽ thay đổi.

And so you send a swarm of these laser spacecraft

Vì vậy, ta gửi đi một đàn tàu vũ trụ laser như thế

so that if one of them stops working, Ngữ pháp

để nếu một chiếc ngừng hoạt động,

you can use the other one.

ta có thể dùng chiếc khác.

Or and you can you can have them come in from all different angles.

Ta cũng có thể cho chúng tiếp cận từ mọi góc độ.

And what if the asteroid is irregularly shaped like this?

Nếu tiểu hành tinh có hình dạng bất quy tắc như thế này thì sao?

You could beam it when the thing is smooth Cách dùng từ

Bạn có thể chiếu tia vào nó khi bề mặt nhẵn

and then when there's a pit or an inefficient place to be beaming,

rồi khi gặp một hố lõm hoặc vị trí chiếu tia không hiệu quả,

you turn off,

bạn tắt tia đi,

you wait for the asteroid to turn,

chờ tiểu hành tinh xoay,

then you turn it back on.

rồi bật lại.

See, everybody,

Mọi người thấy đấy,

just 'cause it's unlikely doesn't mean it's not a big deal. Ghi chú

chỉ vì khả năng xảy ra thấp không có nghĩa đó không phải chuyện lớn.

You know,

Bạn biết đấy,

if it only happens once every few thousand years.

cho dù nó chỉ xảy ra một lần trong vài nghìn năm.

Well, if it happens during on my watch, Thành ngữ

Nhưng nếu nó xảy ra trong ca trực của tôi,

it would, as the kids say, suck. Ý định

thì như bọn trẻ vẫn nói, sẽ tệ hết chỗ nói.

Okay,

Được rồi,

so we don't want that to happen.

chúng ta không muốn chuyện đó xảy ra.

We want to avoid that.

Chúng ta muốn tránh nó.

Asteroids are serious business,

Tiểu hành tinh là chuyện nghiêm trọng,

but they're exciting.

nhưng cũng rất thú vị.

Except we're in space,

Chỉ có điều chúng ta đang ở trong không gian,

so it's just

nên chỉ...

Got a burning question?

Có một câu hỏi nóng bỏng ư?

Well, be sure to subscribe to AsapSCIENCE.

Vậy thì nhớ đăng ký theo dõi AsapSCIENCE.

Follow us on Twitter and Facebook.

Hãy theo dõi chúng tôi trên Twitter và Facebook.

That's what all the kids are doing.

Bọn trẻ bây giờ đều làm thế.

And if it's an asteroid,

Và nếu đó là câu hỏi về tiểu hành tinh,

it may not be a burning question, Mạch ý

có thể nó không phải là câu hỏi nóng bỏng,

it might be an impacting question

mà là câu hỏi va chạm

or even an ablating question.

hoặc thậm chí là câu hỏi bào mòn.