Déjà vu là gì?: tài liệu học tiếng Anh

Hey Vsauce, Michael here and today we're going to discuss déjà vu.

Chào Vsauce, Michael đây, và hôm nay chúng ta sẽ nói về déjà vu.

What is it and why does it occur?

Nó là gì và tại sao lại xảy ra?

You know, those moments where the current situation feels like it's happened before. Cụm từ

Bạn biết đấy, những khoảnh khắc mà tình huống hiện tại có cảm giác như đã từng xảy ra.

You're certain it has, but you don't know when or how it became so familiar.

Bạn chắc chắn là nó đã xảy ra, nhưng không biết khi nào hay bằng cách nào nó lại trở nên quen thuộc đến vậy.

It's difficult to scientifically study déjà vu because there's no reliable way to cause it to happen in people's heads in a laboratory.

Rất khó nghiên cứu déjà vu một cách khoa học vì không có cách đáng tin cậy nào để khiến nó xuất hiện trong đầu một người ở phòng thí nghiệm.

But here's what we do know. Mạch ý

Nhưng đây là những gì chúng ta biết.

Humans don't seem to experience déjà vu until they're at least 8 or 9 years old.

Dường như con người phải đến 8 hoặc 9 tuổi mới bắt đầu trải nghiệm déjà vu.

It's most frequent in your teens and 20s and then tapers off as you get older. Cụm động từ

Nó xảy ra thường xuyên nhất ở tuổi thiếu niên và độ tuổi đôi mươi, rồi giảm dần khi bạn lớn tuổi hơn.

So it might have something to do with brain development. Cụm từ

Vì vậy, nó có thể liên quan đến sự phát triển của não bộ.

In fact, we should probably go get ourselves a brain.

Thật ra, có lẽ chúng ta nên đi kiếm một bộ não.

That was easy.

Dễ thật.

Now, like a stomach ache, déjà vu may be a symptom with many possible causes.

Giống như đau bụng, déjà vu có thể là một triệu chứng với nhiều nguyên nhân khác nhau.

A lot of the popular theories about what causes it involve

Nhiều giả thuyết phổ biến về nguyên nhân của nó đề cập đến

a disconnect that may be occurring between the deep structures of the brain that process our experiences unconsciously

sự mất kết nối có thể xảy ra giữa các cấu trúc sâu trong não, nơi xử lý trải nghiệm của chúng ta một cách vô thức,

and the parts of the brain that are conscious of what we experience, process it, and then tell us what we're seeing.

và những phần não nhận thức được điều chúng ta trải qua, xử lý nó rồi cho ta biết mình đang nhìn thấy gì.

For the sake of simplicity, let's begin with the visual system. Cụm từ

Để đơn giản, hãy bắt đầu với hệ thống thị giác.

Now, the brain sits in your head like this and your eyeballs are over here seeing things,

Não nằm trong đầu bạn như thế này, còn nhãn cầu ở đây nhìn mọi vật,

sending that signal to the back of the brain, the occipital lobe, where visual cortex is.

rồi gửi tín hiệu ấy đến phía sau não, tức thùy chẩm, nơi có vỏ não thị giác.

That's where the image is processed and we become aware of what we're seeing.

Đó là nơi hình ảnh được xử lý và chúng ta ý thức được mình đang nhìn thấy gì.

But visual cortex isn't the first stop that information makes. Thành ngữ

Nhưng vỏ não thị giác không phải điểm dừng đầu tiên của thông tin.

Instead, we know that it stops in lots of other places.

Thay vào đó, chúng ta biết nó dừng lại ở rất nhiều nơi khác.

For instance, the amygdala, where it may be processed at an involuntary emotional level.

Chẳng hạn như hạch hạnh nhân, nơi thông tin có thể được xử lý ở cấp độ cảm xúc tự động.

And this fun little part right here, number 31, the tectum.

Và phần nhỏ thú vị ngay đây, số 31, mái trung não.

It's involved in preliminary visual processing and helps control eye movements.

Nó tham gia quá trình xử lý thị giác sơ bộ và giúp kiểm soát chuyển động của mắt.

Now that fact is incredibly important

Điều này cực kỳ quan trọng

because what it means is that people with blindness caused by brain damage to the visual cortex cannot see anything. Ngữ pháp

vì nó có nghĩa là những người bị mù do tổn thương vỏ não thị giác hoàn toàn không nhìn thấy gì.

They don't report seeing or recognizing anything.

Họ không nói rằng mình nhìn thấy hay nhận ra bất cứ thứ gì.

However, the other preliminary parts of the brain that get that message are still healthy.

Tuy nhiên, những bộ phận xử lý sơ bộ khác của não nhận được tín hiệu đó vẫn khỏe mạnh.

And so, despite being legally blind, these people exhibit what is known as blindsight. Văn hóa

Vì vậy, dù được xem là mù về mặt pháp lý, những người này vẫn biểu hiện hiện tượng gọi là “thị giác mù”.

They can defy all odds and avoid an obstacle course on the ground. Thành ngữ

Bất chấp mọi dự đoán, họ có thể vượt qua một đường đầy chướng ngại vật trên sàn mà không va phải chúng.

They can also be presented faces showing joy or anxiety and fear

Họ cũng có thể được cho xem những khuôn mặt biểu lộ niềm vui, sự lo âu hoặc sợ hãi

and feel without knowing why at all on Earth they feel that way a similar emotion.

và cảm thấy một cảm xúc tương tự mà hoàn toàn không hiểu nổi vì sao trên đời mình lại cảm thấy như vậy.

So a lot is going on when we look at things. Cụm động từ

Vậy là có rất nhiều thứ diễn ra khi chúng ta nhìn sự vật.

And if those preliminary structures in the vision system allow certain blind people to be oddly and unconsciously aware of what they're looking at,

Và nếu những cấu trúc sơ bộ ấy trong hệ thị giác cho phép một số người mù nhận biết một cách kỳ lạ và vô thức về thứ họ đang nhìn,

we may have the ingredients we need for this disconnect.

thì có lẽ chúng ta đã có những thành phần cần thiết cho sự mất kết nối này.

Think of it this way. Mạch ý

Hãy hình dung thế này.

If I experience event A and then B and then C

Nếu tôi trải qua sự kiện A, rồi B, rồi C,

and the inner parts of my brain commit it to memory and generate an emotional response, Cụm từ

và các phần sâu bên trong não ghi nó vào trí nhớ và tạo ra phản ứng cảm xúc,

but then a fraction of a second later out of sync, Ghi chú

nhưng chỉ một phần nhỏ của giây sau, trong trạng thái lệch nhịp,

my visual cortex finally gets around to telling me, the conscious aware part of my brain, what I'm seeing, Cụm động từ

vỏ não thị giác của tôi cuối cùng mới báo cho tôi, phần não có ý thức và nhận biết, biết mình đang nhìn thấy gì,

it'll say, "Okay guys,

nó sẽ nói: “Được rồi, mọi người,

we're looking at A and then B and then"

chúng ta đang nhìn A, rồi B, rồi...”

and the brain says, "Woah, woah, woah.

và não nói: “Khoan, khoan, khoan.

Wait, wait.

Đợi đã, đợi đã.

And then C, right?

Rồi đến C, đúng không?

I mean, it's already happened,

Ý tôi là, chuyện này đã xảy ra rồi,

I thought. Wait, wait."

tôi tưởng thế. Khoan, khoan.”

And that may be déjà vu.

Và đó có thể là déjà vu.

But what could cause these processes dealing with the same information to get temporarily out of sync like that?

Nhưng điều gì có thể khiến các quá trình cùng xử lý một thông tin tạm thời bị lệch nhịp như vậy?

Well, it's probably a neurological abnormality,

Có lẽ đó là một bất thường thần kinh,

possibly an epileptic episode where neurons all fire in sync. Cách dùng từ

có thể là một cơn động kinh, khi tất cả các nơron cùng phát xung đồng bộ.

We also know that patients who experience chronic and persistent déjà vu tend to have brain damage in the temporal lobes of their brain. Ngữ pháp

Chúng ta cũng biết rằng những bệnh nhân bị déjà vu mạn tính và dai dẳng thường có tổn thương ở thùy thái dương của não.

These lobes on either side.

Chính là các thùy ở hai bên này.

Well, that sounds kind of bad, right? Ý định

Nghe có vẻ hơi tệ, đúng không?

I mean, when I experience déjà vu, should I run to the doctor right away? Cụm từ

Ý tôi là, mỗi khi trải qua déjà vu, tôi có nên chạy ngay đến bác sĩ không?

Well, not at all. Ý định

Hoàn toàn không.

In fact, minor epileptic events are quite common.

Thực ra, các đợt động kinh nhẹ khá phổ biến.

You've probably experienced a similar phenomenon known as a hypnagogic jerk. Văn hóa

Có lẽ bạn từng trải qua một hiện tượng tương tự gọi là “giật cơ lúc vào giấc”.

That's a fancy name for what occurs when you're about to fall asleep Ghi chú

Đó là cái tên cầu kỳ cho hiện tượng xảy ra khi bạn sắp ngủ thiếp đi

and then all of a sudden you feel like you're falling or that you tripped and your body jolts itself awake. Cụm từ

rồi đột nhiên cảm thấy như mình đang rơi hoặc vừa vấp ngã, khiến cơ thể giật nảy và đánh thức bạn.

What's going on there is that as you fall asleep, Ngữ pháp

Chuyện xảy ra là khi bạn dần chìm vào giấc ngủ,

your muscles relax and some part of your brain that's still awake notices that and feels like you're no longer supported. Ngữ pháp

cơ bắp thả lỏng, và một phần não vẫn còn thức nhận thấy điều đó rồi cảm giác như cơ thể bạn không còn được nâng đỡ.

You must be falling and it sends out a huge signal that causes all of your muscles to twitch, waking you up. Ghi chú

Nó cho rằng bạn hẳn đang rơi nên phát ra một tín hiệu cực mạnh, khiến toàn bộ cơ bắp co giật và đánh thức bạn.

Oh, and déjà vu is not the only vu out there.

À, và déjà vu không phải là “vu” duy nhất.

There's also something known as presque vu or tip of the tongue. Thành ngữ

Còn có hiện tượng presque vu, hay “đầu lưỡi”.

And this is what happens when you're familiar with something, Cụm từ

Hiện tượng này xảy ra khi bạn quen thuộc với điều gì đó,

you know you know it, but for the life of you at that moment you cannot recall it. Thành ngữ

bạn biết chắc mình biết nó, nhưng ngay lúc ấy, dù cố thế nào cũng không thể nhớ ra.

It's like "What's that actor's name from that movie?

Giống như: “Diễn viên trong bộ phim đó tên gì nhỉ?

I've seen it 18 times.

Tôi xem phim ấy 18 lần rồi.

How can I not remember it? Ý định

Sao tôi lại không nhớ được?

Wow."

Trời ạ.”

One explanation of how that happens is that other words similar to the target word are being remembered

Một cách giải thích là các từ khác tương tự với từ mục tiêu đang được nhớ lại

and to help you out, your brain is actively blocking other stuff around it, including the word you're actually looking for. Cụm động từ

và để giúp bạn, não chủ động chặn những thứ khác xung quanh, bao gồm chính từ mà bạn thực sự đang tìm.

Now, this explanation is really nice because it might help explain why presque vu has a shared or social aspect.

Cách giải thích này rất hay vì nó có thể giúp lý giải tại sao presque vu lại có khía cạnh chung hoặc mang tính xã hội.

Even a bunch of people in a group, all with separate brains,

Ngay cả khi có nhiều người trong một nhóm, mỗi người một bộ não riêng,

if they're given the same blocking words that are related,

nếu họ được cung cấp cùng những từ liên quan có tác dụng gây cản trở,

no one in the group can come up with the name until the subject is changed Cụm động từ

thì không ai trong nhóm có thể nghĩ ra cái tên đó cho đến khi chủ đề thay đổi

and those words are no longer blocked and then all of a sudden someone goes,

và những từ kia không còn bị chặn nữa; rồi đột nhiên có người thốt lên:

"Oh, Gary Sinise, that's who it was. Ngữ pháp

“Ồ, Gary Sinise, chính là ông ấy.

Yeah, there you go." Ý định

Ừ, đúng rồi đó.”

Okay, finally, jamais vu.

Được rồi, cuối cùng là jamais vu.

This is when something that you know,

Đây là khi một điều bạn biết,

something that you're familiar with, all of a sudden seems brand new and bizarre. Cụm từ

một điều quen thuộc với bạn, bỗng nhiên có vẻ hoàn toàn mới mẻ và kỳ quái.

Schizophrenic patients will sometimes see people they know and insist that it's not the person they know. Cụm từ

Đôi khi, bệnh nhân tâm thần phân liệt nhìn thấy người họ quen nhưng khăng khăng đó không phải người họ biết.

Instead, it's an imposter.

Thay vào đó, họ cho rằng đó là một kẻ mạo danh.

But all of us have probably experienced jamais vu to a certain extent. Cụm từ

Nhưng có lẽ tất cả chúng ta đều từng trải qua jamais vu ở một mức độ nào đó.

For instance, when you repeat a word over and over and over and over and over and over again, Cụm từ

Ví dụ, khi bạn lặp đi lặp lại, lặp đi lặp lại, lặp đi lặp lại một từ,

the word starts to lose its meaning and you start to think, Cụm từ

từ đó bắt đầu mất đi ý nghĩa và bạn bắt đầu nghĩ:

"What? How is this even a word? Ý định

“Gì cơ? Sao thứ này lại có thể là một từ?

It's so weird."

Kỳ quặc thật.”

Well, scientists believe that happens because continuing to excite the neurons responsible for that word

Các nhà khoa học tin rằng điều đó xảy ra vì việc liên tục kích thích các nơron phụ trách từ ấy

causes them to become inhibited and further use is less intense.

khiến chúng bị ức chế, nên phản ứng với những lần dùng tiếp theo yếu hơn.

It's just crazy to think that there's so much out there in the world, in the universe, Ý định

Thật điên rồ khi nghĩ rằng ngoài kia, trong thế giới và vũ trụ, có quá nhiều điều

that we don't know, that we don't understand, that we haven't yet discovered. Mạch ý

mà chúng ta không biết, không hiểu và chưa khám phá ra.

But yet that very feeling of familiarity for what we do know can't always be trusted. Ngữ pháp

Thế nhưng ngay cả cảm giác quen thuộc đối với những gì ta biết cũng không phải lúc nào cũng đáng tin.

About the only constant seems to be, Ngữ pháp

Dường như điều gần như duy nhất không đổi là,

as always, thanks for watching.

như mọi khi, cảm ơn các bạn đã theo dõi.