71 Đổi mới ĐÁNG KINH NGẠC nhất mọi thời đại: tài liệu học tiếng Anh

Perhaps the greatest ability possessed by humans is to innovate and create Ngữ pháp

Có lẽ khả năng tuyệt vời nhất của con người là đổi mới và sáng tạo

in order to overcome obstacles and change the world around us. Ngữ pháp

để vượt qua trở ngại và thay đổi thế giới quanh ta.

Like the formation of language, for example,

Chẳng hạn như sự hình thành của ngôn ngữ,

which is still one of science's greatest mysteries

điều đến nay vẫn là một trong những bí ẩn lớn nhất của khoa học,

with no consensus on its beginnings, Cụm từ

và vẫn chưa có sự đồng thuận về nguồn gốc của nó,

but undoubtedly changed the world of early hominin species

nhưng chắc chắn đã thay đổi thế giới của các loài hominin sơ khai

that have existed for nearly 2.5 million years.

đã tồn tại gần 2,5 triệu năm.

Or the ability to control fire

Hay khả năng kiểm soát lửa,

with evidence of cooked food

với bằng chứng về thức ăn được nấu chín

as far back as 1.5 million years ago. Cụm từ

có niên đại từ tận 1,5 triệu năm trước.

Around 200,000 years ago,

Khoảng 200.000 năm trước,

modern humans evolved,

con người hiện đại tiến hóa,

but it wasn't until roughly 190,000 years later Ngữ pháp

nhưng phải đến khoảng 190.000 năm sau

that we changed from hunter-gatherer societies and created agriculture.

chúng ta mới rời bỏ xã hội săn bắt hái lượm để tạo dựng nền nông nghiệp.

Gathering seeds, planting, and tending to them Cách dùng từ

Việc thu thập hạt giống, gieo trồng và chăm sóc chúng

has shaped our modern civilization.

đã định hình nền văn minh hiện đại của chúng ta.

Shortly after,

Không lâu sau đó,

the plow was created, transforming agriculture.

chiếc cày ra đời, làm thay đổi nền nông nghiệp.

By 5000 BCE,

Đến năm 5000 TCN,

we got even more curious about our globe and created the sailboat, Cụm từ

chúng ta càng tò mò hơn về hành tinh của mình và chế tạo ra thuyền buồm,

opening up the world of exploration. Cụm động từ

mở ra thế giới thám hiểm.

In 3500 BCE,

Vào năm 3500 TCN,

the first glass is created,

con người lần đầu tạo ra thủy tinh,

and 100 years later comes the nail,

và 100 năm sau, chiếc đinh ra đời,

found in ancient Egypt,

được tìm thấy ở Ai Cập cổ đại,

helping us create better structures,

giúp chúng ta xây dựng những công trình tốt hơn,

which helps extend human life.

qua đó góp phần kéo dài tuổi thọ con người.

A few centuries later,

Vài thế kỷ sau,

and cement is created,

xi măng ra đời,

the foundation of our civilization, literally. Thành ngữ

theo đúng nghĩa đen, trở thành nền móng của nền văn minh chúng ta.

Looking to further enhance transportation, Ngữ pháp

Để tiếp tục cải thiện giao thông vận tải,

the wheel is invented in 3000 BCE,

bánh xe được phát minh vào năm 3000 TCN,

followed by soap, Cụm từ

tiếp theo là xà phòng,

and then the original computer,

rồi chiếc máy tính đầu tiên,

or abacus,

hay bàn tính,

which helps augment human capabilities and shape our economy. Cụm từ

giúp nâng cao năng lực con người và định hình nền kinh tế.

And even though paper won't be created until 200 BCE, Ngữ pháp

Và dù phải đến năm 200 TCN giấy mới ra đời,

and the printing press until 1430,

còn máy in là đến năm 1430,

the first libraries appear in 2600 BCE,

những thư viện đầu tiên đã xuất hiện từ năm 2600 TCN,

with records recorded onto stone tablets,

với các ghi chép được khắc trên phiến đá,

making knowledge more accessible to all. Ngữ pháp

giúp mọi người dễ dàng tiếp cận tri thức hơn.

By 1500 BCE,

Đến năm 1500 TCN,

the alphabet becomes prevalent in some societies,

bảng chữ cái trở nên phổ biến trong một số xã hội,

as opposed to ideographic letters, Cụm từ

thay cho hệ chữ biểu ý,

further shaping the transfer of knowledge.

tiếp tục định hình cách tri thức được truyền đạt.

And 700 years later,

Và 700 năm sau,

our modern number system from zero to nine comes together,

hệ chữ số hiện đại từ không đến chín được hoàn thiện,

paving the way for mathematics. Thành ngữ

mở đường cho toán học.

The first democracy begins in Greece in 508 BCE,

Nền dân chủ đầu tiên ra đời ở Hy Lạp vào năm 508 TCN,

where all members have equal share to power.

nơi mọi thành viên đều có quyền lực ngang nhau.

And perhaps our favorite innovation,

Và có lẽ phát kiến mà chúng tôi yêu thích nhất,

the scientific method,

phương pháp khoa học,

has origins in the time of Aristotle in 384 BCE, Cụm từ

có nguồn gốc từ thời Aristotle vào năm 384 TCN,

a process to acquire information and investigate new phenomena.

là một quy trình để thu thập thông tin và nghiên cứu các hiện tượng mới.

We may be a bit biased. Ý định

Có lẽ chúng tôi hơi thiên vị.

And of course,

Và tất nhiên,

it's been further refined over time.

phương pháp này đã được hoàn thiện thêm theo thời gian.

The Chinese invent the first compass in 300 BCE,

Người Trung Quốc phát minh ra chiếc la bàn đầu tiên vào năm 300 TCN,

allowing mariners to navigate great distances.

cho phép các thủy thủ định hướng trên những hành trình dài.

At the same time,

Cùng thời điểm đó,

the Archimedes screw is designed,

trục vít Archimedes được thiết kế,

which helps transfer water from low to high elevations,

giúp đưa nước từ nơi thấp lên nơi cao,

shaping irrigation and farming.

góp phần định hình hệ thống tưới tiêu và nông nghiệp.

All of this before the common era. Văn hóa

Tất cả những điều này đều có trước Công nguyên.

Speaking of time, Mạch ý

Nhắc đến thời gian,

the first mechanical clock comes in 725,

chiếc đồng hồ cơ đầu tiên xuất hiện vào năm 725,

but it won't be until 1582 that the Gregorian calendar is created,

nhưng phải đến năm 1582, lịch Gregory mới ra đời,

which syncs people all over the world.

giúp mọi người trên khắp thế giới thống nhất cách tính ngày tháng.

Eyeglasses come in the 13th century,

Kính mắt xuất hiện vào thế kỷ 13,

which may seem minimal, Ngữ pháp

có vẻ chỉ là một phát kiến nhỏ,

but dramatically raised the collective human IQ.

nhưng đã nâng cao đáng kể IQ tập thể của nhân loại.

It was also a precursor to the telescope and microscope. Cách dùng từ

Kính mắt cũng là tiền thân của kính thiên văn và kính hiển vi.

Just prior to the telescope in 1542,

Ngay trước khi kính thiên văn ra đời vào năm 1542,

the idea that Earth is not the center of the universe was groundbreaking, Cách dùng từ

ý tưởng cho rằng Trái Đất không phải trung tâm vũ trụ mang tính đột phá,

but the Copernican system put the Sun at the center of the solar system. Văn hóa

nhưng hệ Copernicus đã đặt Mặt Trời vào trung tâm hệ Mặt Trời.

However,

Tuy nhiên,

this wouldn't be accepted for hundreds of years. Ngữ pháp

ý tưởng này phải mất hàng trăm năm mới được chấp nhận.

The late 1600s brought the steam engine,

Cuối thế kỷ 17 chứng kiến sự ra đời của động cơ hơi nước,

powering not only trains and boats, Ngữ pháp

cung cấp năng lượng không chỉ cho tàu hỏa và tàu thủy,

but factories,

mà còn cho các nhà máy,

shaping the Industrial Revolution, Văn hóa

định hình nên Cách mạng Công nghiệp,

which would later be replaced by the internal combustion engine.

rồi sau này được thay thế bằng động cơ đốt trong.

Around this same time,

Cũng vào khoảng thời gian này,

binary numbers and Boolean logic,

số nhị phân và logic Boolean,

which are at the heart of digital computing, Thành ngữ

những yếu tố cốt lõi của điện toán kỹ thuật số,

are created,

được tạo ra,

and Newton's laws of motion and universal gravitation help shape ideas of physics.

còn các định luật chuyển động và vạn vật hấp dẫn của Newton giúp định hình những ý tưởng vật lý.

Though Einstein's theory of special and general relativity,

Dẫu vậy, thuyết tương đối hẹp và rộng của Einstein,

as well as quantum theory,

cũng như lý thuyết lượng tử,

would further build upon these ideas. Cụm động từ

sau này sẽ tiếp tục phát triển những ý tưởng đó.

Vaccines come in 1796,

Vắc-xin ra đời vào năm 1796,

which in the last 20 years alone have prevented 21 million hospitalizations Cách dùng từ

và chỉ riêng trong 20 năm qua đã ngăn chặn 21 triệu lượt nhập viện

and 732,000 deaths.

cùng 732.000 ca tử vong.

Water purification and food preservation have also saved millions of lives,

Công nghệ lọc nước và bảo quản thực phẩm cũng đã cứu sống hàng triệu người,

while the camera has allowed us to capture our past and communicate the events of our present. Mạch ý

trong khi máy ảnh cho phép ta lưu giữ quá khứ và truyền tải những sự kiện hiện tại.

The next few hundred years would see big advances in communication, Mạch ý

Vài trăm năm tiếp theo chứng kiến những bước tiến lớn trong truyền thông,

with the wireless telegraph,

với điện báo không dây,

the telephone,

điện thoại,

radio waves and radio,

sóng vô tuyến và phát thanh,

and television all transforming our world and making it feel a little smaller. Thành ngữ

cùng truyền hình, tất cả đã biến đổi thế giới và khiến nó trở nên nhỏ bé hơn đôi chút.

The world of medicine then changed drastically in 1846 with the advent of anesthesia and antiseptic, Cụm từ

Sau đó, thế giới y học thay đổi mạnh mẽ vào năm 1846 với sự ra đời của kỹ thuật gây mê và chất sát trùng,

allowing for major surgeries that would previously be too painful, Cụm từ

cho phép thực hiện những ca đại phẫu mà trước đây quá đau đớn để tiến hành,

saving countless lives.

qua đó cứu sống vô số người.

The sanitation system also improved the incidence of many diseases,

Hệ thống vệ sinh cũng làm giảm tỷ lệ mắc nhiều loại bệnh,

and refrigeration would later change how people eat around the world.

còn công nghệ làm lạnh về sau đã thay đổi cách ăn uống của người dân trên toàn thế giới.

The invention of the light bulb falls shortly after,

Không lâu sau đó là sự ra đời của bóng đèn,

though observations of static electricity were made in 600 BCE,

dù hiện tượng tĩnh điện đã được quan sát từ năm 600 TCN,

and the invention of a simple capacitor in 1745,

và một tụ điện đơn giản được phát minh vào năm 1745,

as well as many other discoveries,

cùng nhiều khám phá khác,

paved the way for using electricity.

đã mở đường cho việc sử dụng điện.

Transportation took another major step in 1885 with the modern car and later the airplane, Thành ngữ

Giao thông vận tải tiến thêm một bước lớn vào năm 1885 với ô tô hiện đại, rồi sau đó là máy bay,

while semiconductors would help regulate the flow of electricity,

trong khi chất bán dẫn giúp điều chỉnh dòng điện,

and eventually transistors,

và cuối cùng là bóng bán dẫn,

without which modern electronic devices could not function. Ngữ pháp

mà nếu thiếu nó, các thiết bị điện tử hiện đại không thể hoạt động.

Many more scientific discoveries would follow,

Nhiều khám phá khoa học khác tiếp tục nối gót,

starting with the electron, Mạch ý

bắt đầu với electron,

which would help Niels Bohr create his model of the atom.

giúp Niels Bohr xây dựng mô hình nguyên tử của mình.

Although the atom was actually first theorized 2300 years earlier.

Mặc dù trên thực tế, khái niệm nguyên tử đã được đưa ra lần đầu từ 2.300 năm trước đó.

Nitrogen fixation and plant breeding help sustain our population and are credited with saving 1 billion lives, Cụm từ

Quá trình cố định nitơ và chọn tạo giống cây trồng giúp duy trì dân số, đồng thời được ghi nhận là đã cứu sống 1 tỷ người,

along with antibiotics such as penicillin,

cùng với các loại kháng sinh như penicillin,

an accidental discovery which fights bacterial infections.

một phát hiện tình cờ giúp chống lại nhiễm khuẩn.

Birth control has also reduced the number of children women have,

Biện pháp tránh thai cũng làm giảm số con mà phụ nữ sinh ra,

allowing for higher quality of life.

cho phép họ có chất lượng cuộc sống cao hơn.

And polyethylene or other plastics are all around us,

Polyethylene và các loại nhựa khác cũng hiện diện khắp quanh ta,

affecting so many products we make.

ảnh hưởng đến rất nhiều sản phẩm chúng ta làm ra.

The discovery of DNA in the 1950s unleashed so much of what we now know about humanity through heredity and genetics, Ghi chú

Việc phát hiện DNA vào thập niên 1950 đã mở ra rất nhiều điều ta biết ngày nay về con người qua tính di truyền và di truyền học,

which would also lead to genetic engineering and genome sequencing in the '70s.

đồng thời dẫn đến kỹ thuật di truyền và giải trình tự bộ gen vào thập niên 1970.

And in the last 80 years,

Và trong 80 năm qua,

communication has taken leaps and bounds forward, Thành ngữ

truyền thông đã có những bước tiến vượt bậc,

starting with satellite communications in the '40s for TV,

bắt đầu với liên lạc vệ tinh vào thập niên 1940 phục vụ truyền hình,

weather forecasting,

dự báo thời tiết,

and defense,

và quốc phòng,

to the beginnings of the Internet in the '60s,

đến những bước khởi đầu của Internet vào thập niên 1960,

and the personal computer and GPS in the '70s.

cùng máy tính cá nhân và GPS vào thập niên 1970.

Not to mention the device that's likely in your hands or your pocket right now, Mạch ý

Chưa kể thiết bị có lẽ đang nằm trong tay hoặc túi của bạn ngay lúc này,

the smartphone,

chiếc điện thoại thông minh,

which was first invented by IBM in 1994.

được IBM phát minh lần đầu vào năm 1994.

And as technology continues forward here on Earth,

Và khi công nghệ tiếp tục tiến lên ở đây trên Trái Đất,

space exploration continues to intrigue us with the first successful orbital launch in 1957,

hoạt động khám phá không gian vẫn cuốn hút chúng ta, với lần phóng thành công đầu tiên vào quỹ đạo năm 1957,

the first moon landing in 1969,

lần đầu đặt chân lên Mặt Trăng vào năm 1969,

and the Hubble telescope in the '90s,

và kính thiên văn Hubble vào thập niên 1990,

which is both a spacecraft and a telescope that orbits Earth every 97 minutes.

vừa là tàu vũ trụ, vừa là kính thiên văn quay quanh Trái Đất mỗi 97 phút.

But as we look to the universe and the future,

Nhưng khi hướng mắt về vũ trụ và tương lai,

what comes next? Mạch ý

điều gì sẽ đến tiếp theo?

While sometimes it may seem like the world is getting darker, Ngữ pháp

Dù đôi khi thế giới dường như ngày càng u tối,

these innovations show that people live longer,

những phát kiến này cho thấy con người đang sống lâu hơn,

healthier, and happier lives.

khỏe mạnh hơn và hạnh phúc hơn.

And one of the best ways to make sure we keep innovating is to support leaders that recognize the importance of public research programs Ngữ pháp

Và một trong những cách tốt nhất để bảo đảm chúng ta tiếp tục đổi mới là ủng hộ những nhà lãnh đạo hiểu rõ tầm quan trọng của các chương trình nghiên cứu công

from global health,

về y tế toàn cầu,

agriculture,

nông nghiệp,

information technology,

công nghệ thông tin,

or energy.

hoặc năng lượng.

You can read more about innovations on Bill Gates's amazing blog,

Bạn có thể đọc thêm về các phát kiến trên blog tuyệt vời của Bill Gates,

who's sponsored this episode.

người đã tài trợ cho tập này.

To learn more about what we can do to make sure the world continues getting better for everyone,

Để tìm hiểu thêm về những gì ta có thể làm nhằm bảo đảm thế giới tiếp tục trở nên tốt đẹp hơn cho tất cả mọi người,

there's a link in the description to his blog.

hãy xem đường liên kết đến blog của ông ấy trong phần mô tả.

And subscribe for more weekly science videos.

Và hãy đăng ký theo dõi để xem thêm các video khoa học hằng tuần.