Mọi Điều Bạn Cần Biết Về Hành Tinh Trái Đất: tài liệu học tiếng Anh

Planet Earth is the home of every life form known to us in the universe. Cụm từ

Trái đất là ngôi nhà của mọi dạng sống mà chúng ta biết trong vũ trụ.

Its age is about a third of the age of the universe Ngữ pháp

Tuổi của nó bằng khoảng một phần ba tuổi của vũ trụ

and admit it it is a thing of beauty. Ý định

và hãy thừa nhận đi, nó là một tuyệt tác.

A slightly squashed sphere with a heavy metal core and a lighter surface crust

Một khối cầu hơi dẹt với lõi kim loại nặng và lớp vỏ bề mặt nhẹ hơn

wrapped in a thin sliver of sweet air to breathe Ghi chú

được bao bọc trong một dải không khí trong lành mỏng manh để hô hấp

with vast oceans, fertile plains, magnificent mountains,

với những đại dương bao la, đồng bằng màu mỡ, những ngọn núi hùng vĩ,

fresh water rivers, streams, lakes and aquifers

các con sông nước ngọt, suối, hồ và các tầng ngậm nước

orbiting a star which warms us and gives us energy.

xoay quanh một ngôi sao sưởi ấm và cung cấp năng lượng cho chúng ta.

But how did our home come into existence Cụm từ

Nhưng làm thế nào ngôi nhà của chúng ta hình thành

and what's it made of? Cụm từ

và nó được cấu tạo từ gì?

4.6 billion years ago,

4,6 tỷ năm trước,

Earth was created from the remnants of dead stars Cách dùng từ

Trái đất được tạo ra từ những tàn dư của các ngôi sao đã chết

that collected in a giant dirty gas cloud.

được tích tụ trong một đám mây khí bụi khổng lồ.

The gas cloud became denser in its center and formed an accretion disk. Cách dùng từ

Đám mây khí trở nên đặc hơn ở vùng trung tâm và hình thành một đĩa bồi tụ.

Small particles started clumping together and building larger and larger objects Ngữ pháp

Các hạt nhỏ bắt đầu kết tụ lại với nhau và tạo nên những vật thể ngày càng lớn

until they formed the objects we call planets today.

cho đến khi chúng hình thành các vật thể mà ngày nay chúng ta gọi là các hành tinh.

This process took 10 to 20 million years and is still not very well understood. Ngữ pháp

Quá trình này mất từ 10 đến 20 triệu năm và cho đến nay vẫn chưa được hiểu rõ hoàn toàn.

At about this time when the solar system was young and chaotic,

Vào khoảng thời gian này khi hệ mặt trời còn non trẻ và hỗn loạn,

a giant object about as big as Mars collided with our home. Ngữ pháp

một vật thể khổng lồ to cỡ Sao Hỏa đã va chạm với ngôi nhà của chúng ta.

The impact was violent

Cú va chạm rất dữ dội

and if the object had been more massive, Ngữ pháp

và nếu vật thể đó có khối lượng lớn hơn,

it might have destroyed Earth.

nó có thể đã phá hủy Trái đất.

Material from Earth was smashed out into orbit and formed the Moon,

Vật chất từ Trái đất bị văng ra quỹ đạo và tạo thành Mặt trăng,

which is the biggest satellite in relation to its planet in the solar system. Cụm từ

đó là vệ tinh lớn nhất so với kích thước hành tinh của nó trong hệ mặt trời.

At this time, Earth was a hot hell,

Vào lúc này, Trái đất là một địa ngục nóng bỏng,

constantly being hit by asteroids with seas of lava and a toxic atmosphere.

liên tục bị các tiểu hành tinh tấn công với những biển dung nham và bầu khí quyển độc hại.

But something was about to change drastically. Ngữ pháp

Nhưng có một điều sắp thay đổi một cách chóng mặt.

Earth cooled down.

Trái đất nguội dần.

Water from the inside of the Earth wandered to the surface and rained down on Earth,

Nước từ bên trong Trái đất di chuyển lên bề mặt và trút xuống Trái đất dưới dạng mưa,

only to vaporize again and become clouds. Ngữ pháp

để rồi lại bốc hơi và trở thành những đám mây.

Millions of asteroids brought more and more water to our planet.

Hàng triệu tiểu hành tinh mang ngày càng nhiều nước hơn đến hành tinh của chúng ta.

All the water on Earth has about this volume compared to Earth.

Toàn bộ lượng nước trên Trái đất có thể tích xấp xỉ thế này khi so sánh với Trái đất.

Today, the surface of Earth is 71% water and 29% land.

Ngày nay, bề mặt Trái đất là 71% nước và 29% đất liền.

97.5% is saline water,

97,5% là nước mặn,

while only 2.5% is fresh water.

trong khi chỉ có 2,5% là nước ngọt.

The fresh water is 69% ice and snow,

Lượng nước ngọt bao gồm 69% là băng và tuyết,

30% are ground waters,

30% là nước ngầm,

and only about 1% make up the remaining ground waters. Cụm động từ

và chỉ khoảng 1% tạo nên phần nước ngầm còn lại.

But even this small part is mostly frozen.

Nhưng ngay cả phần nhỏ bé này cũng chủ yếu là đóng băng.

Only a tiny part of our water is actually lakes and rivers,

Chỉ một phần cực kỳ nhỏ trong lượng nước của chúng ta thực sự là các hồ và sông,

and an even tinier part is bound in living things.

và một phần thậm chí còn nhỏ hơn nằm trong các sinh vật sống.

So, gradually the Earth cooled down

Và thế là, Trái đất dần dần nguội đi

and the surface formed a thin crust.

và bề mặt hình thành một lớp vỏ mỏng.

But inside the Earth,

Nhưng bên trong Trái đất,

hot rock continued to swirl about, moving the crust from below and breaking it apart. Cụm động từ

đá nóng tiếp tục cuộn xoáy, tác động lên lớp vỏ từ bên dưới và làm nó vỡ ra.

This process is called plate tectonics and is happening right now. Cách dùng từ

Quá trình này được gọi là kiến tạo mảng và hiện vẫn đang diễn ra.

We'll make a whole video about it in the future.

Chúng tôi sẽ làm hẳn một video về chủ đề này trong tương lai.

For now, let's just say that the crust of Earth Mạch ý

Bây giờ, chúng ta chỉ cần biết rằng lớp vỏ Trái đất

consists of separate giant plates that move around. Cụm từ

bao gồm các mảng khổng lồ tách biệt di chuyển khắp nơi.

As they meet, they crumble and create mighty mountains

Khi chúng va vào nhau, chúng đùn lên và tạo thành những ngọn núi hùng vĩ

or violently plunge back down deeper into Earth,

hoặc dữ dội đâm thẳng trở lại sâu vào trong Trái đất,

creating deep trenches.

tạo ra những rãnh nứt sâu.

That's the way the highest place on Earth was formed,

Đó là cách nơi cao nhất trên Trái đất được hình thành,

Mount Everest, and the deepest, the Mariana Trench. Ngữ pháp

Núi Everest, và nơi sâu nhất, Rãnh Mariana.

From our perspective, Earth's mountains and trenches are mighty indeed, Mạch ý

Từ góc nhìn của chúng ta, những ngọn núi và các rãnh nứt của Trái đất thực sự rất vĩ đại,

but when you look at the Earth in cross-section,

nhưng khi bạn nhìn Trái đất ở mặt cắt ngang,

you can see how tiny they actually are.

bạn có thể thấy chúng thực sự nhỏ bé đến nhường nào.

The part we stand on is the crust,

Phần mà chúng ta đang đứng lên chính là lớp vỏ,

which is about 50 km thick,

có độ dày khoảng 50 km,

though it can vary between 5 and 70 km.

mặc dù nó có thể thay đổi từ 5 đến 70 km.

By the way, the deepest hole ever drilled by man is 12.262 km deep.

Nhân tiện, cái lỗ sâu nhất từng được con người khoan có độ sâu là 12,262 km.

After the crust comes the mantle. Ngữ pháp

Sau lớp vỏ là lớp phủ.

It's a silicate rocky shell and about 2,900 km thick.

Đó là một lớp vỏ đá silicat và dày khoảng 2.900 km.

The mantle consists of the upper mantle and the lower mantle.

Lớp phủ bao gồm lớp phủ trên và lớp phủ dưới.

The upper mantle has different regions too.

Lớp phủ trên cũng có các khu vực khác nhau.

Its upper part,

Phần trên cùng của nó,

which is viscous and carries the crust,

có tính nhớt và nâng đỡ lớp vỏ,

is called the lithosphere.

được gọi là thạch quyển.

After that, there comes the asthenosphere,

Sau lớp đó, là quyển mềm,

which consists of less mobile, mostly solid material.

bao gồm các vật liệu ít di động hơn, chủ yếu ở dạng rắn.

The lower mantle reaches deep down to the outer core of Earth.

Lớp phủ dưới kéo dài sâu xuống cho tới lõi ngoài của Trái đất.

Earth's outer core is a liquid layer of iron and nickel

Lõi ngoài của Trái đất là một lớp sắt và niken lỏng

about 2,266 km thick.

dày khoảng 2.266 km.

Temperatures vary from 4,000 °C to 5,700°C. Cụm từ

Nhiệt độ dao động từ 4.000 °C đến 5.700 °C.

And in the center is the inner core.

Và ở trung tâm là lõi trong.

It's mostly solid,

Nó chủ yếu ở dạng rắn,

a ball made of an iron-nickel alloy with a radius of about 1,200 km,

một quả cầu làm từ hợp kim sắt-niken có bán kính khoảng 1.200 km,

70% of the size of the Moon,

bằng 70% kích thước Mặt trăng,

and about the temperature of the surface of the Sun.

và có nhiệt độ xấp xỉ với nhiệt độ bề mặt của Mặt trời.

It is slowly growing at an estimated rate of about 1 mm per year. Cụm từ

Nó đang dần lớn lên với tốc độ ước tính khoảng 1 mm mỗi năm.

Now, for some perspective. Mạch ý

Bây giờ, hãy có một cái nhìn tổng thể.

This small layer of crust

Lớp vỏ mỏng manh này

crystallized melt products of former molten mantle

là sản phẩm nóng chảy kết tinh của lớp phủ nóng chảy trước đây

is where we live.

chính là nơi chúng ta đang sống.

Then, there's Earth's magnetic field.

Sau đó, có từ trường của Trái đất.

It's an invisible phenomenon that diverts high energy particles coming from the Sun and other sources,

Đây là một hiện tượng vô hình có tác dụng làm lệch hướng các hạt mang năng lượng cao đến từ Mặt trời và các nguồn khác,

allowing for a stable environment Cụm động từ

cho phép một môi trường ổn định

with comparatively little radiation impact on Earth.

với ảnh hưởng bức xạ tương đối ít trên Trái đất.

But why is it there?

Nhưng tại sao nó lại ở đó?

Actually, we don't really know a terrible lot about that. Ý định

Thực ra, chúng ta không thực sự biết quá nhiều về điều đó.

We know it has something to do with the core of the Earth. Cụm từ

Chúng ta biết nó có liên quan gì đó với lõi của Trái đất.

Inside this metal sphere,

Bên trong quả cầu kim loại này,

large electrical currents flow in complicated patterns.

các dòng điện lớn chảy theo những khuôn mẫu phức tạp.

They cause a magnetic field that sort of stabilizes itself Ý định

Chúng tạo ra một từ trường tự ổn định

according to the laws of electrodynamics.

theo các định luật của điện động lực học.

This entire system is called the dynamo.

Toàn bộ hệ thống này được gọi là máy phát điện (dynamo).

But don't let us fool you into thinking we have it all figured out. Ghi chú

Nhưng đừng để chúng tôi đánh lừa bạn rằng chúng tôi đã hiểu rõ mọi thứ.

Speaking of breathtaking information, what about the airy stuff that surrounds us? Ghi chú

Nói về những thông tin ngoạn mục, thế còn loại vật chất không khí bao quanh chúng ta thì sao?

By volume, dry air consists mostly of nitrogen, Cách dùng từ

Theo thể tích, không khí khô bao gồm chủ yếu là nitơ,

oxygen, argon, carbon,

oxy, argon, cacbon,

a variable amount of water vapor, Cụm từ

một lượng hơi nước có thể thay đổi,

and small amounts of other gases.

và một lượng nhỏ các loại khí khác.

Humans are very dependent on the lowest layer of the atmosphere,

Con người phụ thuộc rất nhiều vào lớp thấp nhất của bầu khí quyển,

the troposphere, where the weather is.

đó là tầng đối lưu, nơi diễn ra các hiện tượng thời tiết.

It's 12 km thick on average. Cụm từ

Nó có độ dày trung bình 12 km.

Above that is the stratosphere, Ngữ pháp

Bên trên đó là tầng bình lưu,

which is where the ozone layer protects

nơi tầng ozone bảo vệ

us from the Sun's most aggressive type of light.

chúng ta khỏi loại ánh sáng hung hãn nhất của Mặt trời.

Above that is the mesosphere,

Bên trên đó nữa là tầng trung lưu,

the coldest place on Earth with an average temperature around -85°C.

nơi lạnh nhất trên Trái đất với nhiệt độ trung bình khoảng -85°C.

At about 80 km up, the thermosphere starts.

Ở độ cao khoảng 80 km, tầng nhiệt bắt đầu.

The transition to space is a fluent one without clear borders,

Sự chuyển tiếp vào không gian rất liền mạch không có ranh giới rõ ràng,

but humans decided that space starts here. Mạch ý

nhưng con người đã quyết định rằng không gian bắt đầu từ đây.

At about 100 km,

Ở khoảng 100 km,

Earth stops and space begins, Thành ngữ

Trái đất kết thúc và không gian bắt đầu,

though the atmosphere extends a bit further.

mặc dù bầu khí quyển mở rộng xa hơn một chút.

In this region,

Tại vùng này,

we find the ionosphere, the aurora borealis, and the ISS.

chúng ta có tầng điện ly, cực quang và Trạm ISS.

And the outermost layer is the exosphere,

Và lớp ngoài cùng là tầng ngoại quyển,

stretching up to 10,000 km. It merges fluently with outer space,

trải dài lên tới 10.000 km. Nó hòa nhập trơn tru với ngoài không gian,

where there's no atmosphere at all.

nơi hoàn toàn không có bầu khí quyển.

The atoms and molecules in this area are so far apart Ngữ pháp

Các nguyên tử và phân tử trong khu vực này cách nhau quá xa

that they can travel hundreds of kilometers

đến mức chúng có thể di chuyển hàng trăm km

without colliding with each other.

mà không va chạm vào nhau.

Okay.

Được rồi.

Humans in their present form have only been around for 200,000 years. Ngữ pháp

Con người ở hình hài hiện tại mới chỉ xuất hiện khoảng 200.000 năm.

That's 0.004% of Earth's history.

Đó là 0,004% của lịch sử Trái đất.

Not long really. Mạch ý

Thực sự không lâu chút nào.

And here we are now,

Và bây giờ chúng ta đang ở đây,

living in a thin moist layer on a small wet rock. Thành ngữ

sống trong một lớp ẩm mỏng trên một tảng đá ướt nhỏ nhoi.

We call this rock Earth.

Chúng ta gọi tảng đá này là Trái đất.

It is the product of the universe's deepest workings, Mạch ý

Nó là sản phẩm từ những hoạt động sâu sắc nhất của vũ trụ,

the result of a constant process of creation and destruction

kết quả của một quá trình sáng tạo và hủy diệt không ngừng

happening all over the universe all the time,

diễn ra trên toàn vũ trụ ở mọi thời điểm,

helped by chance, the laws of the universe, and random events.

được trợ giúp bởi sự ngẫu nhiên, các định luật vũ trụ và các sự kiện tình cờ.

We are really lucky.

Chúng ta thực sự rất may mắn.