Cách Làm Một Con Voi Phát Nổ – Kích Thước Của Sự Sống 2: tài liệu học tiếng Anh

Let's shrink an elephant to the size of a mouse and enlarge a mouse and make it the size of an elephant

Hãy cùng thu nhỏ một con voi bằng kích thước một con chuột và phóng to một con chuột bằng kích thước một con voi,

because this is our video and we want to see what happens.

bởi vì đây là video của chúng ta và chúng ta muốn xem điều gì sẽ xảy ra.

First, our now tiny elephant stumbles around and then drops dead. Cụm từ

Đầu tiên, chú voi giờ đã nhỏ xíu của chúng ta loạng choạng và rồi lăn ra chết.

Tiny elephant buddy is very cold,

Bạn voi nhỏ thấy rất lạnh,

frozen to death in minutes. Cụm từ

rồi chết cóng trong vài phút.

Our giant mouse looks very uncomfortable for a moment

Con chuột khổng lồ của chúng ta trông rất khó chịu trong giây lát,

and then it explodes,

và rồi nó phát nổ,

leaving hot mouse insides everywhere. Ngữ pháp

bắn tung tóe nội tạng nóng hổi của chuột khắp mọi nơi.

Why?

Tại sao lại như vậy?

Because of size.

Vì kích thước.

We are optimized to function precisely for the size we are

Chúng ta được tối ưu hóa để hoạt động chính xác với kích thước mà chúng ta đang có,

and would die horribly in any other environment.

và sẽ chết một cách thảm khốc trong bất kỳ môi trường nào khác.

But why exactly?

Nhưng chính xác là tại sao?

Why does our mouse explode

Tại sao con chuột của chúng ta lại nổ tung,

and can we do this to our elephant too

và chúng ta có thể làm điều tương tự với con voi không

if we try hard?

nếu chúng ta thực sự cố gắng?

Life on this planet is based on cells.

Sự sống trên hành tinh này được hình thành dựa trên các tế bào.

Cells do vary in size,

Kích thước tế bào thực sự khác nhau,

but they're pretty similar in their dimensions across all species.

nhưng chúng khá tương đồng về mặt kích cỡ ở tất cả các loài.

A blue whale doesn't have bigger cells than a hummingbird, Ngữ pháp

Một con cá voi xanh không có tế bào lớn hơn tế bào của chim ruồi,

just a lot more of them.

chỉ là nó có nhiều tế bào hơn rất nhiều thôi.

Cells have to do a lot of stuff to stay alive

Tế bào phải làm rất nhiều việc để duy trì sự sống

and they need energy to be able to do so. Cụm từ

và chúng cần năng lượng để làm được điều đó.

To get this energy,

Để có được năng lượng này,

animal cells convert food and oxygen into usable chemical energy. Cụm từ

tế bào động vật chuyển hóa thức ăn và oxy thành năng lượng hóa học có thể sử dụng được.

This happens in our mitochondria,

Quá trình này diễn ra trong ti thể của chúng ta,

the powerhouse of the cell. Thành ngữ

được coi là nhà máy điện của tế bào.

They're like little coal engines that spit out tiny ATP batteries, Cụm động từ

Chúng giống như những cỗ máy đốt than nhỏ bé nhả ra những khối pin ATP siêu nhỏ,

which the cell can use for almost everything it needs to do.

mà tế bào có thể sử dụng cho hầu hết mọi việc nó cần làm.

Just like an engine,

Cũng giống như một động cơ,

mitochondria get really hot while working.

ti thể trở nên rất nóng khi làm việc.

In human skin cells,

Trong tế bào da người,

they reach a scorching 50 degrees Celsius.

chúng đạt tới nhiệt độ thiêu đốt là 50 độ C.

And some of our cells have up to 2,000 mitochondria,

Và một số tế bào của chúng ta có tới 2.000 ti thể,

which are radiating their heat into the cell.

đang tỏa nhiệt ra khắp tế bào.

So being alive generates a lot of heat.

Vậy nên, việc sống sót tạo ra rất nhiều nhiệt lượng.

The more cells you have, Ngữ pháp

Bạn càng có nhiều tế bào,

the more heat your body generates in total.

cơ thể bạn càng tạo ra nhiều nhiệt lượng tổng thể.

If our bodies didn't find ways of losing this heat, Ngữ pháp

Nếu cơ thể chúng ta không tìm ra cách tỏa bớt nhiệt lượng này,

we would be cooked from the inside and die.

chúng ta sẽ bị nấu chín từ bên trong và chết.

But this is a problem for bigger animals

Nhưng đây lại là một rắc rối đối với những loài động vật lớn hơn

because of the way bodies change as living beings scale up. Cụm động từ

bởi vì cách cơ thể thay đổi khi sinh vật tăng dần về kích cỡ.

Animals have three properties here that are important.

Động vật có ba đặc điểm quan trọng ở đây.

Their length,

Chiều dài của chúng,

their outsides or skin,

bề mặt bên ngoài hoặc làn da,

and their insides, like organs, bones,

và bên trong của chúng, như các cơ quan, xương xẩu,

and hopes and dreams.

cùng với hy vọng và những ước mơ.

The thing that's hard to wrap your head around is Thành ngữ

Điều khó hiểu ở đây là

that when things grow,

khi mọi thứ lớn lên,

their insides grow faster than their outsides.

phần bên trong của chúng phát triển nhanh hơn phần bên ngoài.

Imagine a fleshy cube.

Hãy tưởng tượng một khối thịt hình lập phương.

If you double the length of its sides,

Nếu bạn tăng gấp đôi chiều dài các cạnh của nó,

its surface and volume do not double.

diện tích bề mặt và thể tích của nó không chỉ tăng gấp đôi.

In fact, Mạch ý

Trên thực tế,

the surface is now four times the original size Ngữ pháp

diện tích bề mặt lúc này gấp bốn lần kích thước ban đầu

and the volume of the cube eight times the original size.

và thể tích của khối lập phương gấp tám lần kích thước ban đầu.

Which is called the square cube law Văn hóa

Đây được gọi là định luật bình phương - lập phương

and has been annoying nature for billions of years. Thành ngữ

và nó đã làm phiền tự nhiên trong suốt hàng tỷ năm qua.

So why is this a problem for big animals?

Vậy tại sao điều này lại là rắc rối đối với động vật lớn?

Because heat can only leave an object via its surface.

Bởi vì nhiệt chỉ có thể thoát ra khỏi một vật thể thông qua bề mặt của nó.

So if we make our mouse the size of an elephant

Vì vậy, nếu chúng ta biến con chuột thành kích thước của một con voi

or 60 times longer,

hoặc dài gấp 60 lần,

it has 3,600 times more surface from which to lose heat. Ngữ pháp

nó sẽ có bề mặt thoát nhiệt nhiều gấp 3.600 lần.

But it has 216,000 times more volume

Nhưng nó lại có thể tích nhiều gấp 216.000 lần

filled with trillions and trillions of new hot mitochondria Cụm từ

chứa đầy hàng nghìn tỷ ti thể mới nóng hổi

that produce more heat.

liên tục sản sinh ra nhiều nhiệt hơn.

A lot more insides; Mạch ý

Bên trong thì nhiều hơn gấp bội;

not that much more skin.

nhưng da thì không tăng thêm nhiều đến vậy.

Our mouse is very dead,

Con chuột của chúng ta chết chắc rồi,

very fast.

cực kỳ nhanh chóng.

But big things like elephants exist,

Nhưng những sinh vật to lớn như loài voi vẫn tồn tại,

so how do they deal with the heat? Cụm động từ

vậy làm thế nào chúng đối phó được với nhiệt?

For one, Mạch ý

Đầu tiên,

they evolved ways to get rid of energy more easily, Cụm động từ

chúng đã tiến hóa các cách để thoát năng lượng dễ dàng hơn,

like huge flat ears

chẳng hạn như đôi tai khổng lồ và phẳng

that have a lot of surface where heat can escape.

có diện tích bề mặt lớn để nhiệt có thể thoát ra ngoài.

But that's not enough.

Nhưng như vậy vẫn chưa đủ.

Nature's solution is actually very elegant.

Giải pháp của tự nhiên thực ra rất thanh lịch.

Elephant cells are much, Ngữ pháp

Tế bào của voi chậm hơn rất nhiều,

much slower than mice cells.

rất rất nhiều so với tế bào của chuột.

The bigger an animal is, Ngữ pháp

Một con vật càng lớn,

the less active its cells are.

tế bào của nó càng ít hoạt động.

If we classify animals by their metabolic rates Cụm từ

Nếu chúng ta phân loại động vật dựa theo tốc độ trao đổi chất của chúng

and compare that to their overall mass, Cụm từ

và so sánh với tổng khối lượng của chúng,

it's clearly visible.

điều đó có thể thấy rất rõ ràng.

It's not 100% accurate,

Dù không chính xác 100%,

but it is a good rule of thumb. Thành ngữ

nhưng đây là một quy tắc theo kinh nghiệm rất đáng tin cậy.

Elephants are huge meat sacks

Voi là những túi thịt khổng lồ

filled with trillions and trillions of little coal ovens. Thành ngữ

chứa đầy hàng nghìn tỷ lò than nhỏ xíu.

So they keep the ovens just active enough to keep them running Ngữ pháp

Vì vậy, chúng giữ cho các lò vừa đủ hoạt động để duy trì sự sống

and never at full power.

và không bao giờ chạy hết công suất.

Their whole metabolism is slow.

Toàn bộ quá trình trao đổi chất của chúng đều chậm.

Things move at a nice chill pace. Cách dùng từ

Mọi thứ diễn ra với nhịp độ từ tốn và thư giãn.

Small animals need to go the exact opposite way. Cụm từ

Các loài động vật nhỏ lại phải đi theo hướng hoàn toàn ngược lại.

If you're small,

Nếu bạn nhỏ bé,

you have a lot of surface area compared to not a lot of volume.

bạn sẽ có diện tích bề mặt rất lớn so với thể tích lại không nhiều.

You don't have a lot of cell ovens

Bạn không có nhiều lò tế bào

and lose the heat they produce very fast.

và bị mất đi lượng nhiệt mà chúng tạo ra rất nhanh.

So very tiny mammals came up with a very extreme solution. Cụm động từ

Vì vậy, những loài thú vô cùng nhỏ bé đã nghĩ ra một giải pháp cực kỳ khắc nghiệt.

Meet the Etruscan shrew, Mạch ý

Hãy làm quen với chuột chù Etruscan,

the smallest mammal on Earth.

loài động vật có vú nhỏ nhất trên Trái đất.

A mole-like thing

Một sinh vật giống chuột chũi

that's more closely related to hedgehogs than to mice. Ngữ pháp

có họ hàng gần với nhím hơn là với chuột.

With a body length of 4 cm, Ngữ pháp

Với chiều dài cơ thể là 4 cm,

it only weighs about 1.8 g,

nó chỉ nặng khoảng 1,8 g,

as much as a paperclip. Ngữ pháp

tức là ngang ngửa một chiếc kẹp giấy.

It's a tiny ridiculous being.

Đó là một sinh vật tí hon đến nực cười.

It would basically cool off immediately,

Về cơ bản nó sẽ nguội lạnh ngay lập tức,

so its cells run on overdrive to stay warm. Thành ngữ

vì vậy các tế bào của nó hoạt động quá tải để giữ ấm.

Its tiny ovens are filled at maximum capacity.

Những chiếc lò siêu nhỏ của nó được nạp đầy công suất tối đa.

Its heart beats up to 1,200 times a minute Ngữ pháp

Nhịp tim của nó đập tới 1.200 lần một phút

and it breathes up to 800 times a minute.

và nó thở tới 800 lần một phút.

This creates an extreme need for energy,

Điều này tạo ra một nhu cầu năng lượng cực độ,

so the shrew has to eat constantly.

vì vậy chuột chù phải ăn liên tục.

After only 4 hours without food,

Sau 4 giờ đồng hồ không có thức ăn,

it starves to death.

nó sẽ chết đói.

And while an African elephant consumes around 4% of its body weight in food each day,

Và trong khi một con voi châu Phi tiêu thụ lượng thức ăn khoảng 4% trọng lượng cơ thể mỗi ngày,

our shrew needs 200% of its body weight in food a day just to survive.

con chuột chù của chúng ta cần lượng thức ăn bằng 200% trọng lượng cơ thể một ngày chỉ để sống sót.

Imagine having to eat 2,000 Big Macs a day, Ngữ pháp

Hãy tưởng tượng bạn phải ăn 2.000 chiếc Big Mac mỗi ngày,

more than one a minute.

hơn một chiếc mỗi phút.

Fun for a while,

Lúc đầu thì vui đấy,

but then not so much. Ý định

nhưng về sau thì không vui chút nào.

So a cubic centimeter of shrew

Vậy là một centimet khối chuột chù

needs 40 times more food than a cubic centimeter of elephant. Ngữ pháp

cần lượng thức ăn gấp 40 lần so với một centimet khối voi.

If an elephant's cells suddenly become as active as the cells of a shrew, Ngữ pháp

Nếu các tế bào của một con voi đột nhiên trở nên hoạt động mạnh như tế bào của chuột chù,

a crazy amount of heat would be generated.

một lượng nhiệt điên rồ sẽ được sinh ra.

All the liquids in the elephant would suddenly start boiling

Tất cả chất lỏng bên trong con voi sẽ đột nhiên bắt đầu sôi lên

and then it would explode

và rồi nó sẽ nổ tung

in an impressive explosion of steaming hot burning elephant parts.

trong một vụ nổ hoành tráng của những mảnh thịt voi cháy khét và bốc hơi nóng ngùn ngụt.

In reality, Mạch ý

Trong thực tế,

before an explosion occurred,

trước khi một vụ nổ xảy ra,

the proteins making up our cells Cụm động từ

các protein cấu tạo nên tế bào của chúng ta

would probably be denatured and stop producing heat. Cách dùng từ

có lẽ sẽ bị biến tính và ngừng sinh nhiệt.

But a meat explosion is much more fun

Nhưng một vụ nổ tung xác thịt thì vui nhộn hơn nhiều

than melting an elephant into a massive hot goo.

so với việc nung chảy một con voi thành một bãi nhầy nóng hổi khổng lồ.

Regardless, Mạch ý

Bất kể thế nào,

the scaling of the speed of metabolism happens everywhere,

tỉ lệ về tốc độ trao đổi chất luôn diễn ra ở khắp mọi nơi,

even in places we don't expect,

thậm chí ở những nơi chúng ta không ngờ tới,

like pregnant women.

như những phụ nữ mang thai.

A baby in the womb of its mother

Một em bé trong bụng mẹ

behaves as if it were a part of her. Ngữ pháp

cư xử như thể nó là một phần của người mẹ.

Its cells have about the same metabolic rate,

Các tế bào của em bé có tốc độ trao đổi chất gần như giống nhau,

the same speed of life,

cùng một tốc độ sống,

as its mother's organs.

như các cơ quan của người mẹ.

It is truly a part of a bigger whole

Nó thực sự là một phần của một tổng thể lớn hơn

rather than an individual. Ngữ pháp

chứ không phải là một cá thể.

Until it's not anymore. Mạch ý

Cho đến khi nó không còn như vậy nữa.

The very moment a baby is born, Ngữ pháp

Ngay khoảnh khắc một em bé chào đời,

a switch is flipped Thành ngữ

một công tắc được bật lên

and all its internal processes speed up rapidly. Cụm động từ

và mọi quá trình bên trong của nó tăng tốc nhanh chóng.

36 hours after birth,

36 giờ sau khi sinh,

the baby's cells have the same activity rate as a mammal its size.

tế bào của em bé có mức độ hoạt động tương đương với một động vật có vú cùng kích cỡ.

Babies literally transition from being an organ Cụm từ

Những đứa trẻ thực sự chuyển đổi từ một cơ quan

to being an individual in mere hours.

trở thành một cá thể chỉ trong vỏn vẹn vài giờ đồng hồ.

But there's one thing where big and small things are very similar,

Nhưng có một điều mà vạn vật to và nhỏ đều rất giống nhau,

Heartbeats.

Đó là nhịp tim.

Mammals tend to have a similar amount of heartbeats over their lifetime, Ngữ pháp

Các loài thú có xu hướng có lượng nhịp tim tương đương nhau trong suốt cuộc đời của chúng,

typically around 1 billion.

thông thường là khoảng 1 tỷ lần.

So while the shrew and elephant are very different, Ngữ pháp

Vì vậy, mặc dù chuột chù và voi rất khác nhau,

they share a similar number of heartbeats over the course of their lives. Cụm từ

chúng đều có số lượng nhịp tim tương tự nhau trong suốt cuộc đời của mình.

Their speed of life is the opposite Mạch ý

Tốc độ sống của chúng trái ngược nhau

and somehow still the same.

nhưng bằng cách nào đó vẫn giống hệt nhau.

And for a video in which we made elephants explode for no good reason, Cụm từ

Và đối với một video mà chúng ta cho voi nổ tung mà chẳng vì một lý do chính đáng nào,

this is the most romantic ending we could come up with.

đây là cái kết lãng mạn nhất mà chúng ta có thể nghĩ ra.