Chiến tranh Đã kết thúc? — Lời giải thích cho một Nghịch lý: tài liệu học tiếng Anh

Violence and war.

Bạo lực và chiến tranh.

The insane brutality of ISIS continues.

Sự tàn bạo điên cuồng của ISIS vẫn tiếp diễn.

The Russians are invading Ukraine

Nga đang xâm lược Ukraine

and the Palestinians and Israelis continue to slug it out. Thành ngữ

và người Palestine và người Israel tiếp tục lao vào các cuộc chiến đẫm máu.

Does that make you feel gloomy?

Điều đó có làm bạn cảm thấy bi quan không?

Well, don't, because if you look at the numbers,

Chà, đừng thế, vì nếu bạn nhìn vào các con số,

war actually seems to be going out of fashion, Thành ngữ

chiến tranh dường như đang dần trở nên lỗi thời,

while the global population is at an all-time high. Cụm từ

trong khi dân số toàn cầu đang ở mức cao nhất mọi thời đại.

It seems that we live in the most peaceful period in human history.

Có vẻ như chúng ta đang sống trong thời kỳ hòa bình nhất trong lịch sử nhân loại.

How is this possible?

Làm sao điều này lại có thể xảy ra?

As of September 2014, Cụm từ

Tính đến tháng 9 năm 2014,

there were four conflicts going on in the world

có bốn cuộc xung đột đang diễn ra trên thế giới

that had caused at least 10,000 people to die since January 2013.

đã khiến ít nhất 10.000 người thiệt mạng kể từ tháng 1 năm 2013.

Nine conflicts that killed more than 1,000 people

Chín cuộc xung đột giết chết hơn 1.000 người

and 13 that killed more than 100 since January 2013.

và 13 cuộc xung đột làm chết hơn 100 người kể từ tháng 1 năm 2013.

Not really peaceful,

Không thực sự hòa bình lắm,

but consider this.

nhưng hãy xem xét điều này.

Of all the conflicts going on,

Trong tất cả các cuộc xung đột đang diễn ra,

none is an active war between countries.

không có cuộc xung đột nào là một cuộc chiến tranh công khai giữa các quốc gia.

They are either civil wars or local conflicts. Ngữ pháp

Chúng đều là nội chiến hoặc xung đột cục bộ.

Although civil wars are terrible and cause huge suffering,

Mặc dù nội chiến rất khủng khiếp và gây ra đau khổ to lớn,

their impact is usually way smaller than a war between nations or empires. Ngữ pháp

nhưng tác động của chúng thường nhỏ hơn nhiều so với một cuộc chiến tranh giữa các quốc gia hay các đế chế.

When two nations engage in war, Cụm từ

Khi hai quốc gia tham gia vào chiến tranh,

they can mobilize much bigger forces,

họ có thể huy động các lực lượng lớn hơn rất nhiều,

have access to all of the state's resources and logistics, Cụm từ

có quyền tiếp cận tất cả các nguồn tài nguyên và hậu cần của nhà nước,

and almost all of the population.

và gần như toàn bộ dân số.

So,

Vì vậy,

why have we transitioned from wars between nation-states Ngữ pháp

tại sao chúng ta lại chuyển từ chiến tranh giữa các quốc gia - dân tộc

to civil wars?

sang các cuộc nội chiến?

A lot of it is to do with colonialism and the Cold War. Cụm từ

Điều này có liên quan nhiều đến chủ nghĩa thực dân và Chiến tranh Lạnh.

When the Cold War ended,

Khi Chiến tranh Lạnh kết thúc,

a major driver of armed conflict vanished too. Cách dùng từ

một động lực chính của xung đột vũ trang cũng biến mất.

But the breakup of the communist dictatorships revealed new or old tensions

Nhưng sự tan rã của các chế độ độc tài cộng sản đã phơi bày những căng thẳng mới hoặc cũ

and brought new conflicts in the now freed states,

và mang đến những xung đột mới tại các quốc gia vừa được giải phóng,

which often resulted in civil war.

điều này thường dẫn đến nội chiến.

Much more importantly,

Quan trọng hơn nhiều,

in 1945,

vào năm 1945,

nearly all of Africa, much of Asia,

gần như toàn bộ châu Phi, phần lớn châu Á,

and parts of Latin America were under colonial rule.

và các khu vực của Mỹ Latinh đều dưới ách đô hộ của thực dân.

By 1990,

Đến năm 1990,

all but a few islands were independent. Ngữ pháp

tất cả, ngoại trừ một vài hòn đảo, đã độc lập.

But wait,

Nhưng chờ đã,

couldn't you argue that what today's multinational corporations Ý định

bạn không thể cho rằng những gì các tập đoàn đa quốc gia ngày nay

are doing in the Third World is just as bad as colonialism? Ngữ pháp

đang làm ở Thế giới thứ Ba cũng tồi tệ như chủ nghĩa thực dân sao?

Let's look at Congo.

Hãy nhìn vào Congo.

It was established as a colony in 1885 by the Belgian king,

Nơi đây được Vua Bỉ thiết lập thành một thuộc địa vào năm 1885,

an area 80 times the size of Belgium. Ngữ pháp

một khu vực có diện tích gấp 80 lần Bỉ.

Violence committed against the indigenous Congolese

Bạo lực đối với người Congo bản địa

and the ruthless system of economic exploitation Cách dùng từ

và hệ thống bóc lột kinh tế tàn nhẫn

had killed about half of the population by 1908. Ngữ pháp

đã giết chết khoảng một nửa dân số tính đến năm 1908.

About 10 million Congolese were executed or starved to death. Cụm từ

Khoảng 10 triệu người Congo đã bị hành quyết hoặc chết đói.

Millions were mutilated and traumatized.

Hàng triệu người bị tàn tật và tổn thương tâm lý.

The economic exploitation of the Congo remained the top priority

Việc bóc lột kinh tế ở Congo vẫn là ưu tiên hàng đầu

and forced labor never really ceased completely

và lao động cưỡng bức chưa bao giờ thực sự chấm dứt hoàn toàn

until the end of Belgian rule in 1960,

cho đến khi sự cai trị của người Bỉ kết thúc vào năm 1960,

which is not really that long ago.

đó thực ra chưa phải là khoảng thời gian quá lâu.

So, no,

Thế nên, không,

colonialism was much worse than vulture capitalism is today, Thành ngữ

chủ nghĩa thực dân tồi tệ hơn nhiều so với chủ nghĩa tư bản kền kền ngày nay,

and it ended just two generations ago.

và nó chỉ mới kết thúc cách đây hai thế hệ.

Most of the conflicts that are going on right now

Phần lớn các cuộc xung đột đang diễn ra lúc này

are in areas that 60 years ago were under foreign control.

nằm ở những khu vực mà 60 năm trước từng dưới sự kiểm soát của nước ngoài.

But things are getting better.

Nhưng mọi thứ đang trở nên tốt đẹp hơn.

Until 1989,

Cho đến năm 1989,

victory for one side in a civil war was common, Ngữ pháp

sự chiến thắng của một phe trong nội chiến là điều phổ biến,

while nowadays, victories are much rarer.

trong khi ngày nay, các chiến thắng trở nên hiếm hoi hơn nhiều.

At the same time,

Cùng lúc đó,

negotiated endings have jumped from 10% to almost 40%. Ghi chú

các kết cục được thương lượng đã nhảy vọt từ 10% lên gần 40%.

What about the rest of the world?

Thế còn phần còn lại của thế giới thì sao?

Why have nation-states stopped attacking each other?

Tại sao các quốc gia - dân tộc lại ngừng tấn công lẫn nhau?

There are four major reasons. Mạch ý

Có bốn lý do chính.

One,

Một,

democratization.

dân chủ hóa.

The steady development from autocracy to democracy. Ngữ pháp

Sự phát triển ổn định từ chế độ chuyên chế sang dân chủ.

Democracies hardly ever fight each other. Ngữ pháp

Các nền dân chủ hầu như không bao giờ đánh nhau.

Of all the state-against-state wars fought since 1900, Cách dùng từ

Trong tất cả các cuộc chiến tranh giữa quốc gia với quốc gia nổ ra từ năm 1900,

only a minority were fought between democracies.

chỉ một số ít diễn ra giữa các nền dân chủ.

Two,

Hai,

globalization.

toàn cầu hóa.

War is just not as effective at achieving economic goals as it used to be. Ngữ pháp

Chiến tranh không còn hiệu quả trong việc đạt được các mục tiêu kinh tế như trước đây.

Today,

Ngày nay,

it's almost always cheaper to buy resources on the global market Ngữ pháp

việc mua tài nguyên trên thị trường toàn cầu hầu như luôn rẻ hơn

than to seize them by force.

so với việc dùng vũ lực để cướp đoạt chúng.

People from other nations are more valuable to us alive than dead,

Người dân từ các quốc gia khác đối với chúng ta khi còn sống có giá trị hơn là khi đã chết,

which overall is a pretty new concept. Cách dùng từ

nói chung, đây là một khái niệm khá mới mẻ.

Three,

Ba,

war is so 20th century. Thành ngữ

chiến tranh đã là chuyện của thế kỷ 20.

Until World War I,

Cho đến Thế chiến thứ Nhất,

warfare was seen as an inevitable part of the human experience

chiến tranh được xem là một phần tất yếu của trải nghiệm con người

and as a valuable tool,

và là một công cụ hữu ích,

which you could use to achieve goals when diplomacy hit a brick wall. Thành ngữ

mà bạn có thể sử dụng để đạt được mục tiêu khi ngoại giao đi vào ngõ cụt.

Today,

Ngày nay,

we have rules that declare acts of aggression illegal Cách dùng từ

chúng ta có các quy tắc tuyên bố các hành vi gây hấn là bất hợp pháp

and stipulate that armed force is only justified in self-defense Cách dùng từ

và quy định rằng lực lượng vũ trang chỉ được biện minh trong mục đích tự vệ

or with the authority of the UN Security Council. Văn hóa

hoặc với thẩm quyền của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc.

These rules are still broken,

Những quy tắc này vẫn bị phá vỡ,

but today,

nhưng ngày nay,

it's harder to do so without sparking opposition and disapproval. Cụm từ

sẽ khó khăn hơn để làm điều đó mà không gây ra sự phản đối và lên án.

Also,

Hơn nữa,

we have an international court for war crimes in the Hague, Văn hóa

chúng ta có tòa án quốc tế xét xử tội phạm chiến tranh ở The Hague,

and that's a very recent innovation.

và đó là một sự đổi mới rất gần đây.

Four,

Bốn,

borders are mostly fixed now.

các biên giới hầu như đã được cố định vào lúc này.

After World War II,

Sau Thế chiến thứ Hai,

territorial wars generally stopped

các cuộc chiến tranh lãnh thổ nhìn chung đã dừng lại

when most countries pledged to accept international borders

khi hầu hết các quốc gia cam kết chấp nhận biên giới quốc tế

and respect other nations' autonomy. Cụm từ

và tôn trọng quyền tự trị của các quốc gia khác.

But is all of this just an anomaly,

Nhưng liệu tất cả những điều này chỉ là sự bất thường,

or are we on the road to lasting peace? Thành ngữ

hay chúng ta đang trên con đường hướng tới nền hòa bình lâu dài?

Truth is, Mạch ý

Sự thật là,

we don't know yet.

chúng ta chưa biết.

We need a big enough sample to rule out the historical average, Ghi chú

Chúng ta cần một mẫu đủ lớn để loại trừ mức trung bình trong lịch sử,

which is about one or two big wars per century.

đó là khoảng một hoặc hai cuộc chiến tranh lớn mỗi thế kỷ.

We just haven't had enough time since World War II

Chúng ta chỉ là chưa có đủ thời gian kể từ Thế chiến thứ Hai

to rule out the possibility that war is not going away.

để loại trừ khả năng chiến tranh sẽ không biến mất.

If we don't have one major war in the next 75 years, Ngữ pháp

Nếu chúng ta không có một cuộc chiến tranh lớn nào trong 75 năm tới,

we can be really confident that humanity is changing.

chúng ta có thể thực sự tự tin rằng nhân loại đang thay đổi.

So,

Vì vậy,

you see,

bạn thấy đấy,

war might be over.

chiến tranh có lẽ đã kết thúc.

Yes,

Đúng vậy,

there are nasty conflicts going on in many places,

có những cuộc xung đột tồi tệ đang diễn ra ở nhiều nơi,

but overall, things are getting better,

nhưng nhìn chung, mọi thứ đang trở nên tốt đẹp hơn,

and we can make them even better by speaking up for peace and democracy. Cụm động từ

và chúng ta có thể làm cho chúng trở nên tốt đẹp hơn nữa bằng cách lên tiếng vì hòa bình và dân chủ.