Thành Vatican: Quốc gia không có trẻ em chào đời: tài liệu học tiếng Anh

Vatican City, capital of the Catholic Church,

Thành Vatican, thủ đô của Giáo hội Công giáo,

home to the pope,

nơi ở của giáo hoàng,

owner of impressive collections of art and history all contained within the borders of the world's smallest country,

chủ sở hữu của các bộ sưu tập nghệ thuật và lịch sử ấn tượng được chứa đựng trọn vẹn bên trong biên giới của quốc gia nhỏ nhất thế giới,

conveniently circumnavigatable on foot in only 40 minutes.

có thể dễ dàng đi bộ vòng quanh chỉ trong 40 phút.

Just how did the world end up with this tiny nation? Cụm động từ

Làm thế nào mà thế giới lại có được quốc gia nhỏ bé này?

The short answer is because Mussolini, Mạch ý

Câu trả lời ngắn gọn là vì Mussolini,

and the long answer is fiendishly complicated.

và câu trả lời dài thì cực kỳ phức tạp.

So here's a simplified medium version.

Vì vậy, đây là một phiên bản rút gọn vừa phải.

The popes used to rule a country called the Papal States that covered much of modern-day Italy. Ngữ pháp

Các giáo hoàng từng cai trị một quốc gia gọi là Lãnh địa Giáo hoàng bao phủ phần lớn nước Ý hiện đại.

It was during this thousand-plus year reign that the popes constructed St. Peter's Basilica, Ngữ pháp

Chính trong suốt hơn một ngàn năm cai trị này, các giáo hoàng đã xây dựng Vương cung thánh đường Thánh Phêrô,

the largest church in the world,

nhà thờ lớn nhất thế giới,

and also built a wall around the base of a hill known as Vatican upon which St. Peter's stood. Ngữ pháp

và cũng xây một bức tường quanh chân ngọn đồi được gọi là Vatican, nơi Vương cung thánh đường Thánh Phêrô tọa lạc.

But the Kingdom of Italy next door thought Rome would make an awesome capital for their country, Ghi chú

Nhưng Vương quốc Ý ngay sát vách lại nghĩ rằng Rome sẽ làm một thủ đô tuyệt vời cho đất nước của họ,

and so conquered the Papal States.

và vì thế đã chinh phục Lãnh địa Giáo hoàng.

His nation destroyed

Quốc gia của mình bị tiêu diệt,

the pope hid behind the walls of Vatican and conflictingly refused to acknowledge that the Kingdom of Italy existed

giáo hoàng trốn sau những bức tường của Vatican và cương quyết từ chối công nhận sự tồn tại của Vương quốc Ý

while simultaneously complaining about being a prisoner of the Kingdom of Italy, Ngữ pháp

đồng thời than phiền về việc trở thành tù nhân của Vương quốc Ý,

which according to him didn't exist.

thứ mà theo ngài là không hề tồn tại.

Rather than risk religious civil war by getting rid of the pope, Ghi chú

Thay vì mạo hiểm gây ra một cuộc nội chiến tôn giáo bằng cách loại bỏ giáo hoàng,

the Kingdom of Italy decided to wait him out assuming he'd eventually give up. Cụm động từ

Vương quốc Ý quyết định chờ đợi, cho rằng cuối cùng ngài cũng sẽ bỏ cuộc.

But religion is nothing if not obstinate, Thành ngữ

Nhưng tôn giáo thì vô cùng ngoan cố,

and 1 2 3 4 5 popes and 60 years later,

và 1 2 3 4 5 đời giáo hoàng cùng 60 năm sau,

nothing had changed.

không có gì thay đổi.

Which now brings us to Benito Mussolini, Mạch ý

Điều này giờ đây đưa chúng ta đến với Benito Mussolini,

the then prime minister of Italy,

thủ tướng Ý thời bấy giờ,

who was tired of listening to the pope complain to Italian Catholics about his self-imposed imprisonment.

người đã mệt mỏi khi phải nghe giáo hoàng than phiền với những người Công giáo Ý về sự giam cầm do chính ngài tự áp đặt.

So Mussolini thought he could score some political points by striking a deal which looked like this. Ghi chú

Vì vậy, Mussolini nghĩ rằng ông có thể ghi vài điểm chính trị bằng cách đạt được một thỏa thuận có nội dung như thế này.

One,

Một,

Italy gave the land of Vatican to the pope,

Ý trao đất Vatican cho giáo hoàng,

and two,

và hai,

Italy gave the pope a bunch of apology money.

Ý đưa cho giáo hoàng một khoản tiền lớn để xin lỗi.

In return, Mạch ý

Đổi lại,

the pope acknowledged that Italy existed,

giáo hoàng công nhận rằng nước Ý có tồn tại,

and two,

và hai,

the pope promised to remain neutral in politics and wars on the off chance that, Cụm từ

giáo hoàng hứa sẽ giữ thái độ trung lập trong chính trị và chiến tranh phòng trường hợp,

you know,

bạn biết đấy,

Mussolini thought this might be a thing. Cách dùng từ

Mussolini nghĩ rằng điều này có thể quan trọng.

The deal was signed,

Thỏa thuận đã được ký kết,

and a new country,

và một quốc gia mới,

Vatican City,

Thành Vatican,

was born.

đã ra đời.

And today,

Và ngày nay,

the tiny nation on a hill has all the things you'd expect of a country,

quốc gia nhỏ bé trên một ngọn đồi này có tất cả những thứ bạn mong đợi ở một quốc gia,

its own government that makes its own laws that are enforced by its own police who put people who break them in its own jail.

chính phủ riêng đưa ra luật pháp riêng, được thực thi bởi lực lượng cảnh sát riêng và giam giữ những người phá vỡ chúng trong nhà tù riêng.

It also has its own bank and prints its own stamps and issues its own license plates,

Quốc gia này cũng có ngân hàng riêng, in tem riêng và phát hành biển số xe riêng,

though only its citizens can drive within its borders,

mặc dù chỉ công dân của nó mới có thể lái xe trong biên giới của mình,

presumably because of the terrible,

có lẽ vì vấn đề đỗ xe cực kỳ,

terrible parking.

cực kỳ tồi tệ.

And as the true mark of any self-respecting nation,

Và như một dấu ấn thực sự của bất kỳ quốc gia tự trọng nào,

it has its own top-level domain,

nó có tên miền cấp cao nhất riêng,

.va.

.va.

But despite all these national trappings, Cách dùng từ

Nhưng bất chấp tất cả những vỏ bọc quốc gia này,

Vatican City is really not like any other country.

Thành Vatican thực sự không giống bất kỳ quốc gia nào khác.

Hold on to your fancy hat because it's about to get weird. Ghi chú

Hãy giữ chặt chiếc mũ đẹp đẽ của bạn vì mọi thứ sắp trở nên kỳ lạ.

To understand the Vatican,

Để hiểu về Vatican,

there are two people and two things you need to know about.

có hai người và hai điều bạn cần biết.

The famous pope,

Vị giáo hoàng nổi tiếng,

the incredibly confusing Holy See,

Tòa Thánh vô cùng rắc rối,

the country of Vatican City,

quốc gia Thành Vatican,

and along with that,

và cùng với đó,

the almost completely unknown king of Vatican City.

vị vua gần như hoàn toàn không ai biết đến của Thành Vatican.

But first,

Nhưng trước tiên,

the pope,

giáo hoàng,

who gets a throne to sit upon and from which he acts as the bishop for all the Catholics in Rome. Cụm từ

người có một ngai vàng để ngồi lên và từ đó ngài hành động như vị giám mục cho tất cả người Công giáo ở Rome.

Actually, all bishops in the Catholic Church get their own thrones,

Thực ra, tất cả các giám mục trong Giáo hội Công giáo đều có ngai vàng của riêng mình,

but because the bishop of Rome is also the pope,

nhưng vì giám mục Rome cũng là giáo hoàng,

his throne is special and has its own special name,

nên ngai vàng của ngài rất đặc biệt và có tên gọi đặc biệt riêng,

the Holy See. Văn hóa

Tòa Thánh (Holy See).

Every time a pope dies or retires,

Mỗi khi một giáo hoàng qua đời hoặc thoái vị,

there is a sort of Game of Thrones to see which of the bishops will next get to occupy the Holy See.

sẽ có một kiểu "Trò chơi vương quyền" để xem vị giám mục nào sẽ là người tiếp theo chiếm giữ Tòa Thánh.

So while popes come and go, Thành ngữ

Vì vậy, trong khi các giáo hoàng đến rồi đi,

the throne is eternal,

ngai vàng là vĩnh cửu,

and as such, Mạch ý

và do đó,

the name the Holy See not only refers to the throne, Ngữ pháp

cái tên Tòa Thánh không chỉ đề cập đến ngai vàng,

but also all the rules that make the Catholic Church the Catholic Church.

mà còn đề cập đến tất cả các quy tắc khiến Giáo hội Công giáo là Giáo hội Công giáo.

When Mussolini crafted that aforementioned deal,

Khi Mussolini tạo ra thỏa thuận đã nói ở trên,

technically he gave the land of Vatican City to the Holy See,

về mặt kỹ thuật, ông đã trao vùng đất của Thành Vatican cho Tòa Thánh,

which,

thứ mà,

believe it or not, Ý định

dù bạn tin hay không,

is a legal corporate person in international law. Cách dùng từ

là một pháp nhân hợp pháp trong luật pháp quốc tế.

Basically,

Về cơ bản,

every time you hear the words the Holy See,

mỗi khi bạn nghe thấy cụm từ Tòa Thánh,

think Catholic Church Incorporated,

hãy nghĩ đến Tập đoàn Giáo hội Công giáo,

of which the pope is the CEO.

mà trong đó giáo hoàng là CEO.

Now,

Bây giờ,

back to the king.

quay lại với vị vua.

The king of Vatican City has absolute unchecked power within the country's borders, Cụm từ

Vua của Thành Vatican có quyền lực tuyệt đối không bị kiểm soát trong biên giới của quốc gia,

and his presence makes Vatican City one of only six remaining absolute monarchies in the world, Ngữ pháp

và sự hiện diện của ngài khiến Thành Vatican trở thành một trong sáu quốc gia quân chủ chuyên chế duy nhất còn lại trên thế giới,

including Brunei,

bao gồm Brunei,

Oman,

Oman,

Qatar,

Qatar,

Saudi Arabia,

Ả Rập Xê Út,

and Swaziland.

và Swaziland.

The king's absolute power is why Vatican City can't join the European Union because only democracies are allowed.

Quyền lực tuyệt đối của nhà vua là lý do tại sao Thành Vatican không thể gia nhập Liên minh Châu Âu vì chỉ có các nền dân chủ mới được phép.

Though Vatican City does,

Mặc dù Thành Vatican,

strictly speaking, Ý định

nói một cách chính xác,

have a legislative branch of government staffed by cardinals appointed by the pope, Ngữ pháp

có một nhánh lập pháp của chính phủ bao gồm các hồng y do giáo hoàng bổ nhiệm,

the king of Vatican City can overrule their decisions at any time for any reason.

vua của Thành Vatican có thể phủ quyết quyết định của họ bất cứ lúc nào vì bất kỳ lý do gì.

So why do you never hear about the king of Vatican City?

Vậy tại sao bạn không bao giờ nghe về vua của Thành Vatican?

Because though king and pope are two different roles,

Bởi vì mặc dù vua và giáo hoàng là hai vai trò khác nhau,

they just happen to be occupied by the same person at the same time, Ngữ pháp

chúng tình cờ được đảm nhiệm bởi cùng một người vào cùng một thời điểm,

which has the funny consequence that because the pope is elected and the king is all powerful,

điều này dẫn đến hệ quả thú vị là vì giáo hoàng được bầu ra và nhà vua có quyền lực tối cao,

but they're the same guy,

nhưng họ lại là cùng một người,

it makes Vatican City the world's only elected non-hereditary absolute monarchy. Văn hóa

nó khiến Thành Vatican trở thành chế độ quân chủ chuyên chế dân cử không cha truyền con nối duy nhất trên thế giới.

It's this dual role that makes untangling Vatican City so difficult because the pope,

Chính vai trò kép này khiến việc giải mã Thành Vatican trở nên khó khăn vì giáo hoàng,

depending on the situation,

tùy thuộc vào tình huống,

acts either as the king of the country of Vatican City or the pope of the Holy See.

hoạt động với tư cách là vua của quốc gia Thành Vatican hoặc giáo hoàng của Tòa Thánh.

Got it?

Bạn hiểu chưa?

No?

Chưa ư?

Okay,

Được rồi,

here's an analogy. Mạch ý

đây là một phép so sánh.

Imagine if a powerful international company, Ngữ pháp

Hãy tưởng tượng nếu một công ty quốc tế hùng mạnh,

say Grey Industries,

giả sử là Grey Industries,

had a CEO who convinced the United States to give one of its islands to the company,

có một CEO đã thuyết phục Hoa Kỳ nhượng một hòn đảo của họ cho công ty,

which then made the island into a new country,

sau đó công ty biến hòn đảo thành một quốc gia mới,

Greytropolis,

Greytropolis,

with an absolute monarchy as its government,

với chế độ quân chủ chuyên chế làm chính phủ,

and the law that the king of Greytropolis is by definition the CEO of Grey Grey Cụm từ

và luật quy định rằng vua của Greytropolis theo định nghĩa là CEO của Grey Grey.

It's pretty obvious at this point that the CEO should move his corporate headquarters to the new nation so that the laws of the country can benefit the company and the company's global reach can benefit the country.

Ở thời điểm này, khá rõ ràng là CEO nên chuyển trụ sở công ty của mình đến quốc gia mới để luật pháp của quốc gia đó có thể mang lại lợi ích cho công ty và phạm vi tiếp cận toàn cầu của công ty có thể mang lại lợi ích cho quốc gia.

As for the man in the middle, Ghi chú

Đối với người đàn ông đứng giữa,

sometimes it's good to be the CEO,

đôi khi làm CEO cũng tốt,

and sometimes it's good to be the king.

và đôi khi làm vua cũng tốt.

That is essentially Vatican City.

Đó về cơ bản chính là Thành Vatican.

But if you're still confused,

Nhưng nếu bạn vẫn còn bối rối,

don't worry,

đừng lo,

even other countries can't keep it straight. Thành ngữ

ngay cả các quốc gia khác cũng không thể hiểu rõ điều đó.

For example,

Ví dụ,

the United Nations has the Holy See,

Liên Hợp Quốc kết nạp Tòa Thánh,

the corporation,

tức là tập đoàn,

as a member,

làm thành viên,

but not Vatican City,

nhưng không kết nạp Thành Vatican,

the actual country.

tức là quốc gia thực sự.

And the Holy See gives passports to Vatican City citizens that other countries accept,

Và Tòa Thánh cấp hộ chiếu cho công dân Thành Vatican mà các nước khác chấp nhận,

even though those passports come from a company,

mặc dù những hộ chiếu đó đến từ một công ty,

not a country.

chứ không phải một quốc gia.

And speaking of Vatican City citizens, Mạch ý

Và nói về công dân Thành Vatican,

they are perhaps the strangest consequence of the pope's dual role as religious leader and monarch.

họ có lẽ là hệ quả kỳ lạ nhất trong vai trò kép của giáo hoàng với tư cách là nhà lãnh đạo tôn giáo và quân vương.

While other countries mint new citizens with the ever-popular process of human reproduction, Thành ngữ

Trong khi các quốc gia khác tạo ra công dân mới bằng quá trình sinh sản của con người luôn rất phổ biến,

Vatican City does not.

Thành Vatican thì không.

No one in Vatican City is born a citizen,

Không ai ở Thành Vatican sinh ra đã là công dân,

and that's not just because within a rounding error, Thành ngữ

và điều đó không chỉ vì, trong phạm vi sai số làm tròn,

there are no female Vaticans.

không có nữ giới nào ở Vatican.

The only way to become a citizen is for the king of Vatican City to appoint you as one. Ngữ pháp

Cách duy nhất để trở thành công dân là vua của Thành Vatican chỉ định bạn làm công dân.

And the king only appoints you a citizen if you work for the pope,

Và nhà vua chỉ chỉ định bạn làm công dân nếu bạn làm việc cho giáo hoàng,

who is also the king.

người đồng thời là vua.

And because the king is all

Và bởi vì nhà vua có quyền lực

powerful, your citizenship is at his whim. Thành ngữ

tuyệt đối, quyền công dân của bạn phụ thuộc vào sự tùy hứng của ngài.

If you quit your job for the pope,

Nếu bạn bỏ công việc làm cho giáo hoàng,

the king,

nhà vua,

who is also the pope,

người cũng là giáo hoàng,

will revoke your citizenship. Cụm từ

sẽ tước quyền công dân của bạn.

These rules mean that Vatican City doesn't have a real permanent population to speak of. Thành ngữ

Những quy tắc này có nghĩa là Thành Vatican không có một dân số thường trú thực sự nào đáng kể.

There are about 500 full citizens,

Có khoảng 500 công dân chính thức,

which is fewer people than live in single skyscrapers in many countries.

ít hơn số người sống trong những tòa nhà chọc trời đơn lẻ ở nhiều quốc gia.

And all these citizens work for the Holy See as either cardinals or diplomats or the pope's bodyguards or other Catholic-related jobs.

Và tất cả những công dân này đều làm việc cho Tòa Thánh với tư cách là hồng y, nhà ngoại giao, vệ sĩ của giáo hoàng hoặc các công việc liên quan đến Công giáo khác.

So it's best to think of Vatican City as a kind of sovereign corporate headquarters that grants temporary citizenship to its managers rather than as a real city-state like Singapore, Ghi chú

Vì vậy, tốt nhất nên coi Thành Vatican như một loại trụ sở công ty có chủ quyền cấp quyền công dân tạm thời cho các nhà quản lý của mình thay vì coi như một thành bang thực sự như Singapore,

which has a self-reproducing population of citizens engaged in a variety of economic activities,

nơi có một dân số công dân tự sinh sản tham gia vào nhiều hoạt động kinh tế khác nhau,

both of which Vatican City lacks.

cả hai điều mà Thành Vatican đều thiếu.

But in the end, Mạch ý

Nhưng cuối cùng,

the reason the world cares about Vatican City is not because of the citizens within its walls, Ngữ pháp

lý do thế giới quan tâm đến Thành Vatican không phải vì những công dân bên trong các bức tường của nó,

but because of the billion members of its church outside of those walls.

mà là vì một tỷ thành viên trong giáo hội của nó ở bên ngoài những bức tường đó.