Những Vụ NỔ Của SpaceX: Tại Sao Nó Quan Trọng - Smarter Every Day 138: tài liệu học tiếng Anh

Hey, it's me Destin.

Này, là tôi Destin đây.

Welcome back to Smarter Every Day.

Chào mừng trở lại với Smarter Every Day.

Depending on where you get your media, Ngữ pháp

Tùy thuộc vào nơi bạn lấy thông tin,

you're probably aware that we just failed for the third time in 8 months to get cargo vehicles up to the International Space Station,

bạn có thể biết rằng chúng ta vừa thất bại lần thứ ba trong vòng 8 tháng khi cố gắng đưa các tàu chở hàng lên Trạm Vũ trụ Quốc tế,

which means that cargo didn't make it up there.

điều đó có nghĩa là hàng hóa đã không đến được đó.

Now, the media's really negative about this,

Hiện tại, truyền thông đang rất tiêu cực về vấn đề này,

and I understand that.

và tôi hiểu điều đó.

It's never good to blow up rockets. Cụm động từ

Việc làm nổ tung tên lửa không bao giờ là điều tốt.

However, as a rocket tester,

Tuy nhiên, với tư cách là một người thử nghiệm tên lửa,

that's my day job, Cụm từ

đó là công việc hàng ngày của tôi,

I think I'm a little bit more positive about this.

Tôi nghĩ mình tích cực hơn một chút về chuyện này.

And the reason is because I've always learned more from rocket failures than from successes. Ngữ pháp

Và lý do là vì tôi luôn học được nhiều điều từ những thất bại của tên lửa hơn là từ thành công.

Before I show the explosions,

Trước khi tôi cho các bạn xem những vụ nổ,

let's talk about one thing.

hãy nói về một thứ.

It's called staging. Cách dùng từ

Nó được gọi là phân tầng.

So,

Vậy thì,

imagine you've got this rocket and you got really big propellant tanks and you've got engines on it,

hãy tưởng tượng bạn có một quả tên lửa, bạn có những thùng chứa nhiên liệu rất lớn và có các động cơ trên đó,

right?

đúng không?

At some point along the way, Cụm từ

Tại một thời điểm nào đó trên hành trình,

you're going to have really big empty tanks,

bạn sẽ có những thùng rỗng rất lớn,

and that's just a lot of extra weight.

và đó chỉ là một đống trọng lượng dư thừa.

Rocket engineers figured out a long time ago that if they drop off all that extra weight Cụm động từ

Các kỹ sư tên lửa đã tìm ra từ lâu rằng nếu họ loại bỏ hết phần trọng lượng dư thừa đó

and they switch over to another rocket engine and smaller tanks Cụm động từ

và chuyển sang một động cơ tên lửa khác cùng với các thùng chứa nhỏ hơn

that they can get to orbit more efficiently.

thì họ có thể tiến vào quỹ đạo một cách hiệu quả hơn.

This is a beautiful thing,

Đó là một điều tuyệt vời,

and it works because of something called the rocket equation. Cụm từ

và nó hoạt động được là nhờ vào một thứ gọi là phương trình tên lửa.

Okay,

Được rồi,

time to look at the failures.

đã đến lúc nhìn vào những thất bại.

The first failure was an Orbital Sciences Antares vehicle carrying the Cygnus spacecraft.

Thất bại đầu tiên là tên lửa Antares của Orbital Sciences mang theo tàu vũ trụ Cygnus.

Now,

Giờ thì,

this vehicle was interesting because it used Russian engines that were literally 40 years old. Cách dùng từ

tên lửa này thú vị ở chỗ nó sử dụng động cơ của Nga đã được 40 năm tuổi theo đúng nghĩa đen.

Now,

Giờ thì,

that sounds crazy at first,

điều đó thoạt nghe có vẻ điên rồ,

but rocket engines are super expensive,

nhưng động cơ tên lửa siêu đắt đỏ,

and these were actually really efficient engines.

và thực ra đây là những động cơ rất hiệu quả.

Anyway,

Dù sao đi nữa,

they were refurbished,

chúng đã được tân trang lại,

but still there was a catastrophic failure. Cụm từ

nhưng vẫn xảy ra một sự cố thảm khốc.

Unfortunately,

Thật không may,

a lot of stuff didn't make it to the space station.

rất nhiều đồ đạc đã không đến được trạm vũ trụ.

The second failure was a Russian vehicle called Progress 59.

Thất bại thứ hai là một tàu vũ trụ của Nga có tên Progress 59.

It launched like normal from Baikonur,

Nó được phóng bình thường từ Baikonur,

and it even made it to space,

và thậm chí nó đã tiến vào không gian,

but somewhere up there there was a failure on the third stage,

nhưng ở đâu đó trên kia đã xảy ra lỗi ở tầng thứ ba,

and everything went cattywampus. Cách dùng từ

và mọi thứ trở nên hỗn loạn.

The engineers couldn't regain control, Cụm từ

Các kỹ sư không thể giành lại quyền kiểm soát,

and the vehicle eventually burned up in the Earth's atmosphere. Cụm động từ

và con tàu cuối cùng đã bốc cháy trong bầu khí quyển của Trái Đất.

Among other things, Mạch ý

Trong số nhiều thứ khác,

there were a lot of toilet repair parts on that Progress vehicle,

có rất nhiều bộ phận sửa chữa bồn cầu trên tàu Progress đó,

which is a pretty big deal.

đó là một vấn đề khá lớn.

You got to poop somewhere.

Bạn phải đi vệ sinh ở đâu đó chứ.

The most recent failure was of a Falcon 9 rocket made by SpaceX.

Thất bại gần đây nhất là của tên lửa Falcon 9 do SpaceX chế tạo.

Again,

Một lần nữa,

the launch seemed to be normal,

quá trình phóng dường như bình thường,

everything seemed to be going well,

mọi thứ có vẻ diễn ra suôn sẻ,

and then it seemed to vent something out the side that looked like liquid oxygen,

và rồi nó dường như xả một thứ gì đó ra ngoài từ bên hông trông giống như oxy lỏng,

and then all of a sudden it exploded.

và rồi đột nhiên nó phát nổ.

I'm not going to speculate on why it exploded because I'm not a system expert.

Tôi sẽ không suy đoán lý do tại sao nó phát nổ vì tôi không phải là chuyên gia về hệ thống.

Those exist,

Những người đó có tồn tại,

and I'm not one of them.

và tôi không phải là một trong số họ.

In terms of hardware loss, Mạch ý

Về tổn thất phần cứng,

there was a lot of normal supplies and scientific gear,

có rất nhiều nhu yếu phẩm thông thường và thiết bị khoa học,

as well as an International Docking Adapter,

cũng như một Bộ chuyển đổi Kết nối Quốc tế,

a HoloLens, and a space suit.

một chiếc HoloLens, và một bộ đồ vũ trụ.

Space suits don't really grow on trees. Thành ngữ

Đồ vũ trụ không thực sự mọc trên cây đâu.

Okay,

Được rồi,

let's talk about what this means for the space station because there's a lot of chow that didn't make it up there. Cách dùng từ

hãy nói về ý nghĩa của điều này đối với trạm vũ trụ vì có rất nhiều thức ăn đã không được đưa lên đó.

There's a person in the front of the control room called the ISO, Văn hóa

Có một người ở phía trước phòng điều khiển được gọi là ISO,

the Inventory and Stowage Officer.

Sĩ quan Kiểm kê và Lưu trữ.

Their job is to know exactly what is where on the International Space Station.

Công việc của họ là biết chính xác vật gì đang ở đâu trên Trạm Vũ trụ Quốc tế.

For example,

Ví dụ,

food.

thức ăn.

When it comes time to eat on the space station, Ngữ pháp

Khi đến giờ ăn trên trạm vũ trụ,

astronauts have large bags of food.

các phi hành gia có những túi thức ăn lớn.

They'll scan it with a scanner.

Họ sẽ quét nó bằng một chiếc máy quét.

Boop.

Bíp.

That tells the ISO that that bag is now open.

Điều đó báo cho ISO biết rằng chiếc túi đó hiện đang được mở.

They'll open the bag up,

Họ sẽ mở chiếc túi ra,

and they'll start eating food out of that bag,

và họ sẽ bắt đầu ăn thức ăn từ trong chiếc túi đó,

and that bag will last them about a week. Cách dùng từ

và chiếc túi đó sẽ đủ cho họ dùng trong khoảng một tuần.

They try to plan at least 60 days ahead of the next cargo vehicle. Cụm từ

Họ cố gắng lên kế hoạch trước ít nhất 60 ngày cho tàu chở hàng tiếp theo.

It's called a skip cycle.

Nó được gọi là một chu kỳ nhảy.

So,

Vì vậy,

when Cygnus blew up,

khi Cygnus phát nổ,

they took that 60-day window,

họ đã lấy khoảng thời gian 60 ngày đó,

and they compressed it down to about 45 days. Cụm từ

và nén nó xuống còn khoảng 45 ngày.

This is an internal discussion that these guys have to manage their assets.

Đây là một cuộc thảo luận nội bộ mà những người này phải thực hiện để quản lý tài sản của họ.

The good news is there's no longer three astronauts on the American side of the space station eating up all the food. Cụm động từ

Tin tốt là không còn ba phi hành gia ở khu vực của Mỹ trên trạm vũ trụ đang ăn hết thức ăn nữa.

There's only one,

Chỉ có một người,

Scott Kelly.

Scott Kelly.

And trust me,

Và tin tôi đi,

Scott Kelly can't eat three astronauts worth of food. Ngữ pháp

Scott Kelly không thể ăn lượng thức ăn của ba phi hành gia cộng lại được.

The fact that we've lost three vehicles pretty much in a row,

Thực tế là chúng ta đã mất ba con tàu gần như liên tiếp,

and we still have plenty of supplies on the space station,

mà chúng ta vẫn còn rất nhiều đồ tiếp tế trên trạm vũ trụ,

speaks to how awesome these engineers and mission planners are. Cụm từ

nói lên sự tuyệt vời của những kỹ sư và những người lên kế hoạch cho sứ mệnh này.

ISOs are pretty awesome.

Những ISO thật sự rất tuyệt.

Is it okay to keep blowing up rockets?

Việc tiếp tục làm nổ tên lửa có ổn không?

No.

Không.

But,

Nhưng,

I would submit to you that this might be the perfect time for it to happen if it has to. Ý định

tôi xin trình bày với bạn rằng đây có thể là thời điểm hoàn hảo để điều đó xảy ra nếu nó bắt buộc phải xảy ra.

The cargo vehicle program has been incredibly reliable,

Chương trình tàu chở hàng đã cực kỳ đáng tin cậy,

almost routine,

gần như là công việc thường lệ,

in fact.

trên thực tế.

I mean,

Ý tôi là,

look at these numbers.

hãy nhìn vào những con số này.

These reliability rates are right on par for the non-human-rated rocket business. Cụm từ

Tỷ lệ độ tin cậy này hoàn toàn ngang ngửa với ngành kinh doanh tên lửa không chở người.

You know why this is impressive to me?

Bạn biết tại sao điều này lại ấn tượng với tôi không?

There are billions of Wi-Fi connections all over the world,

Có hàng tỷ kết nối Wi-Fi trên toàn thế giới,

and there are absolutely no moving parts.

và hoàn toàn không có bộ phận chuyển động nào.

Yet, we

Tuy nhiên, chúng ta

still don't have it figured out. That's crazy. Cụm động từ

vẫn chưa giải quyết được nó. Thật điên rồ.

Now,

Bây giờ,

think about rockets.

hãy nghĩ về tên lửa.

If you had a million movable parts on this Wi-Fi connection, Ngữ pháp

Nếu bạn có một triệu bộ phận chuyển động trên kết nối Wi-Fi này,

would you expect it to work?

bạn có mong đợi nó hoạt động không?

I wouldn't.

Tôi thì không.

But,

Nhưng,

somehow, rockets work.

bằng cách nào đó, tên lửa vẫn hoạt động.

That's amazing.

Thật đáng kinh ngạc.

Space is hard,

Không gian thật khắc nghiệt,

but we're doing it.

nhưng chúng ta đang chinh phục nó.

Think about staging again.

Hãy nghĩ lại về việc phân tầng.

You compute your guidance and control algorithm based on a huge rocket to hit the right course.

Bạn tính toán thuật toán dẫn đường và kiểm soát của mình dựa trên một quả tên lửa khổng lồ để bay đúng hướng.

When you get to altitude,

Khi bạn đạt đến độ cao nhất định,

you've got to stop one set of rocket engines,

bạn phải dừng một hệ thống động cơ tên lửa,

break the rocket in half,

tách quả tên lửa làm đôi,

safely separate the two parts,

tách hai phần ra một cách an toàn,

recalibrate your entire guidance and control scheme,

hiệu chỉnh lại toàn bộ sơ đồ kiểm soát và dẫn đường của bạn,

start another rocket engine,

khởi động một động cơ tên lửa khác,

and make sure that one's on the same track.

và đảm bảo động cơ đó vẫn đi trên cùng một quỹ đạo.

Oh,

Ồ,

by the way, Mạch ý

nhân tiện,

did your center of gravity just move halfway down your vehicle?

có phải trọng tâm của bạn vừa di chuyển xuống một nửa con tàu không?

You're doing this while you're on a collision course with the ground, Cụm từ

Bạn đang làm điều này trong khi đang trên quỹ đạo lao xuống đất,

and you're going several times the speed of sound using materials that were the lightest you had available,

và bạn đang bay gấp vài lần tốc độ âm thanh bằng cách sử dụng những vật liệu nhẹ nhất mà bạn có sẵn,

and you shaved every single gram you could so you could get more payload to orbit. Cách dùng từ

và bạn đã cắt gọt từng gram mà bạn có thể để có thể đưa thêm nhiều tải trọng lên quỹ đạo.

That's really hard.

Đó thực sự là một việc rất khó khăn.

So,

Vậy,

what do these failures mean for human space flight?

những thất bại này có ý nghĩa gì đối với các chuyến bay vũ trụ có người lái?

Well,

Chà,

for one thing, Mạch ý

trước hết,

cargo vehicles are not human-rated vehicles. Cách dùng từ

tàu chở hàng không phải là tàu được xếp hạng cho con người.

Once you put a human on top of that rocket, Ngữ pháp

Một khi bạn đặt một con người lên trên đỉnh của quả tên lửa đó,

the rules change.

các quy tắc sẽ thay đổi.

For example,

Ví dụ,

a cargo vehicle might have two guidance computers,

một tàu chở hàng có thể có hai máy tính dẫn đường,

but a human-rated vehicle might have six.

nhưng một tàu chở người có thể có tới sáu.

Human-rated vehicles might have extra valves so you can isolate a problem with propellant. Cụm từ

Tàu chở người có thể có thêm van để bạn có thể cô lập một vấn đề liên quan đến nhiên liệu.

Another thing,

Một điều nữa,

the very top of a human-rated system is often a launch abort system. Văn hóa

phần trên cùng của hệ thống chở người thường là hệ thống hủy bỏ phóng.

If something goes squirrely with the big rocket, Cách dùng từ

Nếu có sự cố xảy ra với quả tên lửa lớn,

you can just punch the launch abort system, Cách dùng từ

bạn chỉ cần kích hoạt hệ thống hủy bỏ phóng,

and it'll pull the capsule away,

và nó sẽ kéo khoang chứa ra xa,

saving the humans.

cứu mạng những con người trong đó.

Okay,

Được rồi,

my words might not be right, Ý định

lời nói của tôi có thể không hoàn toàn đúng,

but I'm a little excited that these failures happened exactly when they did.

nhưng tôi hơi phấn khích vì những thất bại này xảy ra đúng vào lúc này.

And this is why.

Và đây là lý do tại sao.

If you think about it,

Nếu bạn nghĩ về điều đó,

we are stressing the system in a way we did not anticipate. Cách dùng từ

chúng ta đang tạo áp lực lên hệ thống theo một cách mà chúng ta không hề dự đoán trước.

Three cargo vessels did not make it.

Ba tàu chở hàng đã không thể đến nơi.

That's a big deal,

Đó là một vấn đề lớn,

but everything's still working.

nhưng mọi thứ vẫn đang hoạt động.

So,

Vậy nên,

we have great mission planning.

chúng ta có một kế hoạch sứ mệnh tuyệt vời.

We stressed the system in a way we didn't expect,

Chúng ta đã gây áp lực lên hệ thống theo cách mà chúng ta không ngờ tới,

and it's working flawlessly.

và nó đang hoạt động một cách hoàn hảo.

Number two,

Thứ hai,

we're going to uncover something,

chúng ta sẽ khám phá ra một điều gì đó,

right?

đúng không?

We did something wrong.

Chúng ta đã làm sai điều gì đó.

I don't know what it is,

Tôi không biết nó là gì,

but there might have been a weld that was wrong.

nhưng có thể đã có một mối hàn bị sai.

We might have done something wrong procedurally.

Chúng ta có thể đã làm sai quy trình nào đó.

Something is wrong,

Có điều gì đó không ổn,

and we're going to take a really stinking hard look at it right now, Cụm từ

và chúng ta sẽ xem xét nó một cách cực kỳ nghiêm túc ngay bây giờ,

just before we transition to human flight,

ngay trước khi chúng ta chuyển sang chuyến bay có người lái,

and we're probably going to be safer because of it because if these rockets had kept working every single time, Ngữ pháp

và chúng ta có thể sẽ an toàn hơn nhờ điều đó vì nếu những quả tên lửa này tiếp tục hoạt động thành công mỗi lần,

that flaw in the system or in that part would still be there,

thì lỗ hổng trong hệ thống hay trong bộ phận đó vẫn sẽ ở đó,

but it would remain uncovered.

nhưng nó sẽ vẫn không được phát hiện.

So,

Vì vậy,

it's a really good thing that it happened right now

đó thực sự là một điều tốt khi nó xảy ra ngay lúc này

before we put humans on these rockets.

trước khi chúng ta đưa con người lên những quả tên lửa này.

So,

Thế này,

my grandfather worked on Apollo,

ông tôi từng làm việc cho chương trình Apollo,

and my mom found something really cool this week in the basement.

và mẹ tôi đã tìm thấy một thứ rất tuyệt vào tuần này dưới tầng hầm.

It is a coin made from materials that flew with Apollo 8 around the moon.

Đó là một đồng xu được làm từ những vật liệu đã bay cùng Apollo 8 vòng quanh mặt trăng.

Really cool.

Thực sự rất tuyệt.

It comes with this letter from Frank Borman,

Nó đi kèm với lá thư này của Frank Borman,

who was one of the astronauts,

người là một trong những phi hành gia,

thanking the people that made his rocket for their dedication to safety. Cụm từ

cảm ơn những người đã chế tạo tên lửa của ông vì sự cống hiến của họ đối với sự an toàn.

Really,

Thực sự,

really cool.

thực sự rất tuyệt.

Also,

Ngoài ra,

there's this.

còn có cái này.

It's a lunar landing celebration invitation from Dr. Wernher von Braun.

Đó là thiệp mời dự lễ kỷ niệm hạ cánh lên mặt trăng từ Tiến sĩ Wernher von Braun.

And if you zoom in here,

Và nếu bạn phóng to ở đây,

you can see what he says in closing. Mạch ý

bạn có thể thấy những gì ông ấy nói ở phần kết.

He says,

Ông ấy nói,

"My greatest hope is that together we can work on ever greater ventures in the future."

"Hy vọng lớn nhất của tôi là cùng nhau chúng ta có thể làm việc vì những sứ mệnh vĩ đại hơn trong tương lai."

That's exactly what the International Space Station is.

Đó chính xác là ý nghĩa của Trạm Vũ trụ Quốc tế.

It's a greater thing.

Đó là một điều vĩ đại hơn.

It transcends politics. Mạch ý

Nó vượt lên trên chính trị.

It transcends language.

Nó vượt qua rào cản ngôn ngữ.

It's just amazing.

Nó đơn giản là thật tuyệt vời.

And so,

Và vì vậy,

you got to ask yourself, Cụm từ

bạn phải tự hỏi mình,

in this situation,

trong tình huống này,

resupply vehicles fail,

khi các tàu tiếp tế gặp thất bại,

what would von Braun do?

von Braun sẽ làm gì?

And I think he would double down. Cụm động từ

Và tôi nghĩ ông ấy sẽ nỗ lực gấp đôi.

I think he would realize that he could learn from mistakes in these resupply vehicles

Tôi nghĩ ông ấy sẽ nhận ra rằng ông ấy có thể học hỏi từ những sai lầm ở các tàu tiếp tế này

and roll that knowledge into the human space flight effort. Cụm động từ

và đưa kiến thức đó vào nỗ lực thực hiện chuyến bay vũ trụ có người lái.

And I'm really excited about that.

Và tôi thực sự rất phấn khích về điều đó.

I hope you enjoyed this episode of Smarter Every Day.

Tôi hy vọng các bạn thích tập này của Smarter Every Day.

It was sponsored by audible.com,

Nó được tài trợ bởi audible.com,

where you can get a free audiobook by going to audible.com/smarter.

nơi bạn có thể nhận được một sách nói miễn phí bằng cách truy cập audible.com/smarter.

I recommend Endurance by Alfred Lansing.

Tôi giới thiệu cuốn Endurance của Alfred Lansing.

I read this book because I saw a space station astronaut reading this book on one of the tours I watched online.

Tôi đọc cuốn sách này vì tôi thấy một phi hành gia trên trạm vũ trụ đọc cuốn sách này trong một chuyến tham quan mà tôi đã xem trực tuyến.

Incredible parallels.

Những điểm tương đồng đáng kinh ngạc.

They were stuck trying to cross Antarctica by land. Ngữ pháp

Họ bị mắc kẹt khi cố gắng băng qua Nam Cực bằng đường bộ.

They tried to resupply by boat.

Họ cố gắng tiếp tế bằng thuyền.

Didn't work.

Đã không hiệu quả.

They had to survive on what they had. Cụm động từ

Họ phải sống sót bằng những gì họ có.

There's penguins that they would kill and eat.

Có những con chim cánh cụt mà họ phải giết và ăn thịt.

I'm not going to tell you if they eat the dogs,

Tôi sẽ không nói cho bạn biết liệu họ có ăn thịt chó hay không đâu,

but it's an incredible book.

nhưng đây là một cuốn sách đáng kinh ngạc.

Anyway,

Dù sao đi nữa,

check it out.

hãy kiểm tra nó nhé.

It's about Shackleton's incredible voyage.

Nó nói về chuyến đi khó tin của Shackleton.

audible.com/smarter,

audible.com/smarter,

Endurance by Alfred Lansing.

Endurance của Alfred Lansing.

I am Destin.

Tôi là Destin.

You're getting smarter every day.

Bạn đang trở nên thông minh hơn mỗi ngày.

Have a good one.

Chúc một ngày tốt lành.