Vật chất tối và Năng lượng tối là gì?: tài liệu học tiếng Anh

Matter, as we know it,

Vật chất, theo như chúng ta biết,

atoms, stars and galaxies,

các nguyên tử, các vì sao và các thiên hà,

planets and trees,

các hành tinh và cây cối,

rocks and us.

đá và con người chúng ta.

This matter accounts for less than 5% of the known universe. Cụm động từ

Vật chất này chiếm chưa đến 5% vũ trụ mà chúng ta biết.

About 25% is dark matter and 70% is dark energy,

Khoảng 25% là vật chất tối và 70% là năng lượng tối,

both of which are invisible. Ngữ pháp

cả hai đều vô hình.

This is kind of strange

Điều này hơi kỳ lạ

because it suggests that everything we experience

vì nó cho thấy rằng mọi thứ chúng ta trải nghiệm

is really only a tiny fraction of reality. Cụm từ

thực sự chỉ là một phần nhỏ của thực tại.

But it gets worse. Mạch ý

Nhưng mọi chuyện còn tệ hơn thế.

We really have no clue what dark matter and energy are, Cụm từ

Chúng ta thực sự không có manh mối nào về việc vật chất và năng lượng tối là gì,

or how they work.

hoặc chúng hoạt động ra sao.

We are pretty sure they exist, though. Ý định

Tuy nhiên, chúng ta khá chắc chắn là chúng tồn tại.

So, what do we know? Mạch ý

Vậy, chúng ta biết được những gì?

Dark matter is the stuff that makes it possible Ngữ pháp

Vật chất tối là thứ làm cho

for galaxies to exist.

các thiên hà có thể tồn tại.

When we calculated why the universe is structured the way it is, Ngữ pháp

Khi chúng ta tính toán lý do tại sao vũ trụ có cấu trúc như hiện tại,

it quickly became clear that there's just not enough normal matter. Cụm từ

nhanh chóng trở nên rõ ràng rằng đơn giản là không có đủ vật chất bình thường.

The gravity of the visible matter

Lực hấp dẫn của vật chất có thể nhìn thấy được

is not strong enough to form galaxies and complex structures. Ngữ pháp

không đủ mạnh để hình thành nên các thiên hà và các cấu trúc phức tạp.

The stars would more likely be scattered all over the place Ghi chú

Các ngôi sao có nhiều khả năng sẽ nằm rải rác khắp nơi

and not form galaxies.

và không hình thành nên các thiên hà.

So, we know there is something else inside and around them.

Vì vậy, chúng ta biết có thứ gì đó khác ở bên trong và xung quanh chúng.

Something that doesn't emit or reflect light. Mạch ý

Thứ gì đó không phát ra hoặc phản xạ ánh sáng.

Something dark.

Thứ gì đó tối tăm.

But besides being able to calculate the existence of dark matter, Ngữ pháp

Nhưng ngoài việc có thể tính toán được sự tồn tại của vật chất tối,

we can see it, kind of. Ý định

chúng ta có thể phần nào nhìn thấy nó.

Places with a high concentration of dark matter Cụm từ

Những nơi có mật độ vật chất tối cao

bend light passing near by.

sẽ làm bẻ cong ánh sáng đi ngang qua.

So, we know there's something there that interacts with gravity.

Vậy nên, chúng ta biết có thứ gì đó ở đó tương tác với lực hấp dẫn.

Right now, we have more ideas about what dark energy is not Ngữ pháp

Hiện tại, chúng ta có nhiều ý tưởng về việc năng lượng tối KHÔNG PHẢI là gì

than what it is.

hơn là việc nó LÀ gì.

We know dark matter is not just clouds

Chúng ta biết vật chất tối không chỉ là những đám mây

of normal matter without stars,

vật chất bình thường không có các vì sao,

because it would emit particles we could detect.

bởi vì nó sẽ phát ra các hạt mà chúng ta có thể phát hiện được.

Dark matter is not antimatter,

Vật chất tối không phải là phản vật chất,

because antimatter produces unique gamma rays when it reacts with normal matter.

vì phản vật chất tạo ra các tia gamma độc nhất khi nó phản ứng với vật chất bình thường.

Dark matter is also not made up of black holes, Cụm động từ

Vật chất tối cũng không được tạo thành từ các lỗ đen,

very compact objects that violently affect their surroundings,

những vật thể rất đặc ảnh hưởng dữ dội đến môi trường xung quanh chúng,

while dark matter seems to be scattered all over the place. Ngữ pháp

trong khi vật chất tối dường như nằm rải rác khắp nơi.

Basically, we only know three things for sure. Mạch ý

Về cơ bản, chúng ta chỉ biết chắc chắn ba điều.

One, something is out there. Cụm từ

Một, có thứ gì đó ở ngoài kia.

Two, it interacts with gravity.

Hai, nó tương tác với lực hấp dẫn.

Three, there is a lot of it.

Ba, có rất nhiều thứ đó.

Dark matter is probably made up of a complicated exotic particle

Vật chất tối có lẽ được tạo thành từ một loại hạt kỳ lạ phức tạp

that doesn't interact with light and matter in a way we expect. Ngữ pháp

không tương tác với ánh sáng và vật chất theo cách chúng ta kỳ vọng.

But right now, we just don't know.

Nhưng hiện tại, chúng ta đơn giản là không biết.

Dark energy is even more strange and mysterious.

Năng lượng tối thậm chí còn kỳ lạ và bí ẩn hơn.

We can't detect it, Mạch ý

Chúng ta không thể phát hiện ra nó,

we can't measure it,

chúng ta không thể đo lường nó,

and we can't taste it.

và chúng ta không thể nếm được nó.

But we do see its effects very clearly. Ngữ pháp

Nhưng chúng ta thấy rõ tác động của nó.

In 1929,

Năm 1929,

Edwin Hubble examined how the wavelength of light emitted by distant galaxies Văn hóa

Edwin Hubble đã kiểm tra xem bước sóng ánh sáng phát ra từ các thiên hà xa xôi

shifts towards the red end of the electromagnetic spectrum as it travels through space.

chuyển dịch về phía đầu đỏ của phổ điện từ như thế nào khi nó di chuyển qua không gian.

He found that fainter, more distant galaxies

Ông phát hiện ra rằng các thiên hà mờ hơn, xa hơn

showed a large degree of redshift.

cho thấy một mức độ dịch chuyển đỏ lớn.

Closer galaxies, not so much. Ý định

Các thiên hà gần hơn thì không nhiều như vậy.

Hubble determined that this was because the universe itself is expanding.

Hubble xác định rằng điều này là do bản thân vũ trụ đang giãn nở.

The redshift occurs because the wavelengths of light

Dịch chuyển đỏ xảy ra bởi vì các bước sóng ánh sáng

are stretched as the universe expands. Ngữ pháp

bị kéo giãn ra khi vũ trụ giãn nở.

More recent discoveries have shown that Cụm từ

Những khám phá gần đây hơn đã chỉ ra rằng

the expansion of the universe is accelerating.

sự giãn nở của vũ trụ đang tăng tốc.

Before that, it was thought that the pull of gravity would cause the expansion to either slow down Ngữ pháp

Trước đó, người ta cho rằng lực kéo của lực hấp dẫn sẽ khiến quá trình giãn nở chậm lại

or even retract and collapse in on itself at some point. Cụm động từ

hoặc thậm chí co lại và sụp đổ vào chính nó tại một thời điểm nào đó.

Space doesn't change its properties as it expands.

Không gian không thay đổi các thuộc tính của nó khi nó giãn nở.

There's just more of it.

Chỉ là có nhiều không gian hơn mà thôi.

New space is constantly created everywhere.

Không gian mới liên tục được tạo ra ở khắp mọi nơi.

Galaxies are tight-bound clusters of stuff held together by gravity, Cụm động từ

Các thiên hà là các cụm vật chất liên kết chặt chẽ với nhau bởi lực hấp dẫn,

so we don't experience this expansion in our daily lives.

do đó chúng ta không cảm nhận được sự giãn nở này trong cuộc sống hàng ngày.

But we see it everywhere around us.

Nhưng chúng ta nhìn thấy nó ở khắp mọi nơi quanh mình.

Wherever there is empty space in the universe, Ngữ pháp

Bất cứ nơi nào có không gian trống trong vũ trụ,

more is forming every second.

nhiều không gian hơn lại được hình thành mỗi giây.

So, dark energy seems to be some kind of energy Ý định

Vì vậy, năng lượng tối dường như là một loại năng lượng

intrinsic to empty space. Cụm từ

vốn có của không gian trống rỗng.

Energy that is stronger than anything else we know

Loại năng lượng mạnh hơn bất cứ thứ gì khác mà chúng ta biết

and that keeps getting stronger as time passes by. Ngữ pháp

và tiếp tục mạnh lên khi thời gian trôi qua.

Empty space has more energy

Không gian trống chứa nhiều năng lượng hơn

than everything else in the universe combined.

tất cả mọi thứ khác trong vũ trụ cộng lại.

We have multiple ideas about what dark energy might be.

Chúng ta có nhiều ý tưởng về năng lượng tối có thể là gì.

One idea is that dark energy is not a thing, Ngữ pháp

Một ý tưởng cho rằng năng lượng tối không phải là một thực thể,

but just a property of space.

mà chỉ là một thuộc tính của không gian.

Empty space is not nothing. Ngữ pháp

Không gian trống không phải là không có gì.

It has its own energy.

Nó có năng lượng riêng.

It can generate more space and is quite active.

Nó có thể tạo ra nhiều không gian hơn và khá hoạt động.

So, as the universe expands,

Vậy nên, khi vũ trụ giãn nở,

it could be that Ngữ pháp

có thể là

just more and more space appears to fill the gaps, Ngữ pháp

ngày càng có nhiều không gian xuất hiện để lấp đầy các khoảng trống,

and this leads to a faster expanding universe. Cụm từ

và điều này dẫn đến một vũ trụ giãn nở nhanh hơn.

This idea is close to an idea

Ý tưởng này gần với một ý tưởng

that Einstein had back in 1917

mà Einstein đã có vào năm 1917

of a concept of a cosmological constant, Văn hóa

về một khái niệm gọi là hằng số vũ trụ học,

a force that counteracted the force of gravity.

một lực chống lại lực hấp dẫn.

The only problem is that Mạch ý

Vấn đề duy nhất là

when we tried to calculate the amount of this energy,

khi chúng ta cố gắng tính toán lượng năng lượng này,

the result was so wrong and weird that it only added to the confusion. Ngữ pháp

kết quả sai lệch và kỳ lạ đến mức nó chỉ làm tăng thêm sự bối rối.

Another idea is that empty space is actually full of temporary virtual particles

Một ý tưởng khác là không gian trống thực sự chứa đầy các hạt ảo tạm thời

that spontaneously and continually form from nothing Mạch ý

tự phát và liên tục hình thành từ hư vô

and then disappear into nothing again.

rồi lại biến mất vào hư vô.

The energy from those particles could be dark energy.

Năng lượng từ những hạt đó có thể là năng lượng tối.

Or maybe dark energy

Hoặc có lẽ năng lượng tối

is an unknown kind of dynamic energy fluid or field,

là một loại chất lỏng hay trường năng lượng động học vô danh,

which permeates the entire universe,

xuyên thấm toàn bộ vũ trụ,

but somehow has the opposite effect on the universe Cụm từ

nhưng không hiểu sao lại có tác động lên vũ trụ

than normal energy and matter.

ngược lại so với năng lượng và vật chất bình thường.

But if it exists,

Nhưng nếu nó tồn tại,

we don't know how and where, Ngữ pháp

chúng ta không biết thế nào và ở đâu,

or how we could detect it.

hay làm thế nào chúng ta có thể phát hiện ra nó.

So, there are still a lot of questions to answer.

Vì vậy, vẫn còn rất nhiều câu hỏi cần được giải đáp.

Our theories about dark matter and dark energy are still just that, Ý định

Các lý thuyết của chúng ta về vật chất tối và năng lượng tối vẫn chỉ là vậy,

theories.

những lý thuyết.

On the one hand, this is kind of frustrating. Mạch ý

Một mặt, điều này hơi đáng thất vọng.

On the other hand, this is frontier science,

Mặt khác, đây là khoa học tiên phong,

making it very exciting. Ngữ pháp

làm cho nó trở nên rất thú vị.

It shows us that no matter how much we feel we're on top of things, Ghi chú

Nó cho chúng ta thấy rằng dù ta có cảm thấy mình làm chủ mọi thứ đến đâu,

we're still very much apes with smartphones Thành ngữ

thì chúng ta phần lớn vẫn là những con vượn cầm điện thoại thông minh

on a tiny fragile island in space,

trên một hòn đảo mỏng manh nhỏ bé trong không gian,

looking into the sky, Ngữ pháp

nhìn lên bầu trời,

wondering how our universe works.

tự hỏi vũ trụ của chúng ta hoạt động như thế nào.

There is so much left to learn, Ngữ pháp

Còn rất nhiều điều để học hỏi,

and that is awesome.

và điều đó thật tuyệt vời.

This video is supported by the Australian Academy of Science,

Video này được hỗ trợ bởi Viện Hàn lâm Khoa học Úc,

which promotes and supports excellence in science.

nơi thúc đẩy và hỗ trợ sự xuất sắc trong khoa học.

Learn more about this topic and others like it at nova.org.au.

Tìm hiểu thêm về chủ đề này và những chủ đề tương tự tại nova.org.au.

It was a blast to work with them, Thành ngữ

Làm việc với họ là một trải nghiệm tuyệt vời,

so go check out their site.

vì vậy hãy vào xem trang web của họ nhé.

Our videos are also made possible by your support on patreon.com.

Các video của chúng tôi cũng được thực hiện nhờ sự ủng hộ của các bạn trên patreon.com.

If you want to support us and become part of the Kurzgesagt bird army,

Nếu bạn muốn ủng hộ chúng tôi và trở thành một phần của đội quân chim Kurzgesagt,

check out our Patreon page.

hãy ghé qua trang Patreon của chúng tôi.