Cái Chết Từ Không Gian — Giải Thích Về Chớp Tia Gamma: tài liệu học tiếng Anh

Imagine if you could gather the energy from every star within a 100 million light years, Ngữ pháp

Hãy tưởng tượng nếu bạn có thể thu thập năng lượng từ mọi ngôi sao trong vòng 100 triệu năm ánh sáng,

from thousands of galaxies,

từ hàng ngàn thiên hà,

each with billions of stars.

mỗi thiên hà có hàng tỷ ngôi sao.

Imagine you could take this kind of power

Hãy tưởng tượng bạn có thể lấy sức mạnh này

and use it to fire the biggest super weapon in the universe.

và sử dụng nó để bắn ra siêu vũ khí lớn nhất trong vũ trụ.

Imagine the damage you could do.

Hãy tưởng tượng thiệt hại mà bạn có thể gây ra.

It turns out you don't need to imagine it. Mạch ý

Hóa ra bạn không cần phải tưởng tượng điều đó.

These exist and they're called gamma ray bursts.

Chúng thực sự tồn tại và được gọi là chớp gamma.

But what are these cosmic snipers? Thành ngữ

Nhưng những tay bắn tỉa vũ trụ này là gì?

And what happens if one takes a shot at Earth?

Và chuyện gì sẽ xảy ra nếu một trong số chúng bắn vào Trái đất?

To understand gamma ray bursts, Mạch ý

Để hiểu về chớp gamma,

we first have to understand gamma rays.

trước tiên chúng ta phải hiểu về tia gamma.

Gamma rays are electromagnetic radiation,

Tia gamma là bức xạ điện từ,

waves which carry energy just like visible light. Mạch ý

là những sóng mang năng lượng giống như ánh sáng nhìn thấy.

Visible light is a tiny part of the electromagnetic spectrum.

Ánh sáng nhìn thấy chỉ là một phần nhỏ bé của phổ điện từ.

It's the part your eyes can see.

Đó là phần mà mắt bạn có thể nhìn thấy.

At lower energies,

Ở các mức năng lượng thấp hơn,

there are radio waves,

có sóng vô tuyến,

microwaves, and infrared.

vi sóng và tia hồng ngoại.

And at higher energies,

Và ở các mức năng lượng cao hơn,

ultraviolet, X-rays,

tia cực tím, tia X,

and gamma rays.

và tia gamma.

Gamma rays are incredibly powerful.

Tia gamma mạnh mẽ đến mức khó tin.

A single gamma ray photon is more energetic than a million visible photons combined.

Một hạt photon tia gamma duy nhất mang nhiều năng lượng hơn một triệu photon ánh sáng nhìn thấy gộp lại.

Their high energy makes gamma rays a form of ionizing radiation,

Năng lượng cao của chúng khiến tia gamma trở thành một dạng bức xạ ion hóa,

meaning they are energetic enough to break apart atomic bonds. Ghi chú

nghĩa là chúng đủ năng lượng để phá vỡ các liên kết nguyên tử.

This makes them dangerous to you and me.

Điều này làm cho chúng trở nên nguy hiểm đối với bạn và tôi.

Ionizing radiation disrupts the delicate biochemical machinery that keeps us alive,

Bức xạ ion hóa phá vỡ bộ máy sinh hóa tinh vi giúp chúng ta sống sót,

like a 9 mm bullet through a clock. Thành ngữ

giống như một viên đạn 9 mm bắn xuyên qua một chiếc đồng hồ.

Fortunately,

May mắn thay,

on Earth,

trên Trái đất,

the ozone layer blocks gamma rays,

tầng ozone ngăn chặn các tia gamma,

filtering them out before they can harm us. Cụm động từ

lọc chúng ra trước khi chúng có thể gây hại cho chúng ta.

But if the atmosphere blocks gamma rays from space,

Nhưng nếu bầu khí quyển chặn tia gamma từ không gian,

how were gamma ray bursts or GRBs from space ever discovered?

thì làm thế nào mà các chớp gamma hay GRB từ không gian lại được phát hiện?

During the Cold War,

Trong Chiến tranh Lạnh,

the USA sent up spy satellites Cụm động từ

Hoa Kỳ đã phóng các vệ tinh gián điệp

which could detect gamma rays from Soviet nuclear tests in space.

có thể phát hiện tia gamma từ các vụ thử hạt nhân của Liên Xô trong không gian.

They didn't see any bombs,

Họ không nhìn thấy bất kỳ quả bom nào,

but they did observe faint bursts coming from space Ngữ pháp

nhưng họ đã quan sát thấy những chớp sáng mờ nhạt đến từ không gian

lasting only a few seconds.

chỉ kéo dài trong vài giây.

To date, Cụm từ

Cho đến nay,

this may be the only major scientific discovery made by spy satellites

đây có thể là khám phá khoa học lớn duy nhất được thực hiện bởi các vệ tinh gián điệp

that we know about anyway. Ý định

mà chúng ta biết đến.

Astronomers use telescopes that see different kinds of light to make their discoveries,

Các nhà thiên văn học sử dụng kính viễn vọng nhìn thấy các loại ánh sáng khác nhau để thực hiện các khám phá của họ,

and these spy satellites gave them a new pair of eyes. Thành ngữ

và các vệ tinh gián điệp này đã mang lại cho họ một đôi mắt mới.

They were a mystery for 30 years,

Chúng là một bí ẩn trong 30 năm,

but eventually we discovered the source of a GRB,

nhưng cuối cùng chúng ta đã phát hiện ra nguồn gốc của một GRB,

a galaxy 6 billion light years away.

một thiên hà cách xa 6 tỷ năm ánh sáng.

If a GRB can be seen from such a distance, Ngữ pháp

Nếu một GRB có thể được nhìn thấy từ khoảng cách như vậy,

then it must be incredibly energetic,

thì nó phải mang năng lượng vô cùng lớn,

releasing more energy in a second than the sun will in its entire 10 billion year lifetime, Ngữ pháp

giải phóng lượng năng lượng trong một giây nhiều hơn mặt trời sẽ tỏa ra trong toàn bộ 10 tỷ năm tuổi thọ của nó,

making GRBs the brightest events in the universe. Ngữ pháp

khiến các GRB trở thành những sự kiện sáng nhất trong vũ trụ.

So,

Vậy,

where do they come from?

chúng đến từ đâu?

GRBs accompany some of the most violent cataclysmic deaths in the universe

Các GRB đi kèm với một số cái chết thảm khốc dữ dội nhất trong vũ trụ

and the birth of black holes.

và sự ra đời của các lỗ đen.

There are two types of gamma ray burst,

Có hai loại chớp gamma,

short and long,

ngắn và dài,

and each has their own source.

và mỗi loại có nguồn gốc riêng.

Long GRBs last about a minute,

GRB dài kéo dài khoảng một phút,

and scientists think they are produced by supernova

và các nhà khoa học cho rằng chúng được tạo ra bởi siêu tân tinh

when the core of a massive star collapses to become a black hole. Ngữ pháp

khi lõi của một ngôi sao khổng lồ sụp đổ để trở thành một lỗ đen.

Short GRBs last a second

GRB ngắn kéo dài một giây

and are produced when two neutron stars in a binary merge. Cách dùng từ

và được tạo ra khi hai sao neutron trong hệ sao đôi hợp nhất.

Over millions of years,

Trong hàng triệu năm,

their orbits decay by emitting gravitational waves. Cách dùng từ

quỹ đạo của chúng phân rã bằng cách phát ra sóng hấp dẫn.

Once they're close enough to touch, Ngữ pháp

Một khi chúng đủ gần để chạm vào nhau,

they crash and splash into each other

chúng đâm sầm và bắn tung tóe vào nhau

forming a black hole.

tạo thành một lỗ đen.

Both supernova and neutron star mergers make the same thing,

Cả siêu tân tinh và sự hợp nhất sao neutron đều tạo ra cùng một thứ,

black holes

các lỗ đen

surrounded by a magnetized disc of gas left over from their parent stars. Cụm động từ

được bao quanh bởi một đĩa khí từ hóa còn sót lại từ các ngôi sao mẹ của chúng.

In these environments,

Trong những môi trường này,

the rotation winds up the magnetic field Cụm động từ

sự chuyển động quay cuộn chặt từ trường

which funnels hot jets of particles traveling at maybe the speed of light.

điều này tạo thành hình phễu phun các luồng hạt nóng di chuyển có lẽ với tốc độ ánh sáng.

The gas in this funnel creates two tight jets of high energy gamma rays,

Khí trong phễu này tạo ra hai luồng tia gamma năng lượng cao chặt chẽ,

like a celestial laser gun. Thành ngữ

giống như một khẩu súng laser của các thiên thể.

So,

Vì vậy,

unlike other cosmic explosions which spread out and fade, Mạch ý

không giống như các vụ nổ vũ trụ khác lan rộng và mờ nhạt dần,

GRBs stay focused and can be seen from much further.

các GRB vẫn tập trung và có thể được nhìn thấy từ xa hơn nhiều.

Any more detail would require too much mathematics for a YouTube video. Ý định

Bất kỳ chi tiết nào thêm sẽ yêu cầu quá nhiều toán học cho một video YouTube.

The universe is full of these cosmic snipers,

Vũ trụ chứa đầy những tay bắn tỉa vũ trụ này,

firing blindly and randomly into the dark, Thành ngữ

bắn một cách mù quáng và ngẫu nhiên vào bóng tối,

and they're hitting us all the time.

và chúng đang tấn công chúng ta mọi lúc.

On average, Cụm từ

Trung bình,

we detect one per day.

chúng ta phát hiện một cái mỗi ngày.

Fortunately,

May mắn thay,

most are harmless.

hầu hết đều vô hại.

All the bursts we have detected so far Ngữ pháp

Tất cả các chớp sáng mà chúng ta đã phát hiện cho đến nay

originated outside the Milky Way,

đều bắt nguồn từ bên ngoài Dải Ngân hà,

too far away to hurt us.

quá xa để làm tổn thương chúng ta.

But a nearby GRB could be disastrous.

Nhưng một GRB gần đó có thể là một thảm họa.

If one goes off within a few light years of us, Cụm động từ

Nếu một cái phát nổ trong phạm vi vài năm ánh sáng của chúng ta,

it would totally cook the surface of the Earth, Thành ngữ

nó sẽ nấu chín hoàn toàn bề mặt Trái đất,

or at least the half that's facing it.

hoặc ít nhất là nửa đang đối diện với nó.

But even a more distant GRB could still end life on Earth.

Nhưng thậm chí một GRB xa hơn vẫn có thể chấm dứt sự sống trên Trái đất.

And it wouldn't need to score a headshot to kill us. Thành ngữ

Và nó không cần phải thực hiện một cú đánh trúng đầu để giết chúng ta.

If originating from a few thousand light years away,

Nếu bắt nguồn từ cách xa vài nghìn năm ánh sáng,

it would be a 100 light years wide by the time it reaches us,

nó sẽ rộng 100 năm ánh sáng vào thời điểm nó đến chỗ chúng ta,

washing over the solar system like a tidal wave. Thành ngữ

cuốn qua hệ mặt trời như một cơn sóng thần.

Again,

Một lần nữa,

the ozone layer protects us,

tầng ozone bảo vệ chúng ta,

but it's better equipped to handle the trickle of ultraviolet from the sun. Cụm từ

nhưng nó được trang bị tốt hơn để xử lý lượng nhỏ tia cực tím từ mặt trời.

A gamma ray burst would overwhelm it,

Một chớp gamma sẽ áp đảo nó,

leaving us exposed to deadly solar radiation. Ngữ pháp

khiến chúng ta phơi nhiễm với bức xạ mặt trời chết người.

Ozone takes years to replenish itself by natural processes, Ngữ pháp

Ozone mất nhiều năm để bổ sung bằng các quá trình tự nhiên,

which is more than enough time for the sun to burn the Earth sterile, Ngữ pháp

điều đó là quá đủ thời gian để mặt trời thiêu rụi Trái đất trở nên cằn cỗi,

or at least to kill most complex life.

hoặc ít nhất là giết chết hầu hết sự sống phức tạp.

In fact,

Trên thực tế,

this may have already happened.

điều này có thể đã xảy ra.

A GRB has been suggested as one possible cause of the Ordovician extinction Ghi chú

Một GRB đã được đề xuất là một nguyên nhân có thể gây ra cuộc tuyệt chủng kỷ Ordovic

450 million years ago

cách đây 450 triệu năm

that eradicated almost 85% of all marine species,

đã quét sạch gần 85% tất cả các loài sinh vật biển,

although it's pretty much impossible to prove. Mạch ý

mặc dù điều đó gần như không thể chứng minh được.

Gamma ray bursts could even be one reason we don't see life anywhere else in the universe.

Chớp gamma thậm chí có thể là một lý do khiến chúng ta không nhìn thấy sự sống ở bất kỳ đâu khác trong vũ trụ.

They might be wiping clean huge chunks of it on a regular basis. Ghi chú

Chúng có thể đang quét sạch những phần khổng lồ của nó một cách thường xuyên.

It's been suggested that because of GRBs,

Đã có đề xuất rằng do các GRB,

only 10% of all galaxies might be hospitable to life similar to us. Cụm từ

chỉ có 10% của tất cả các thiên hà có thể thích hợp cho một sự sống tương tự như chúng ta.

So,

Vậy,

are they going to kill us?

chúng có định giết chúng ta không?

Probably not.

Có lẽ là không.

In a galaxy like ours,

Trong một thiên hà như của chúng ta,

there may only be one GRB per millennia, Ngữ pháp

có thể chỉ có một GRB mỗi thiên niên kỷ,

and to harm us, Ngữ pháp

và để làm hại chúng ta,

they must be close and directed at us.

chúng phải ở gần và nhắm thẳng vào chúng ta.

But since gamma rays travel at the speed of light,

Nhưng vì tia gamma truyền đi với tốc độ ánh sáng,

we won't know one is headed our way until it arrives. Ghi chú

chúng ta sẽ không biết có một cái đang hướng về phía chúng ta cho đến khi nó đến.

So,

Vì vậy,

there could already be a GRB on its way to kill us all

có thể đã có một GRB đang trên đường giết chết tất cả chúng ta

and we won't know it

và chúng ta sẽ không biết điều đó

until it hits us and we're dead.

cho đến khi nó đâm vào chúng ta và chúng ta chết.