Ai Thực Sự Sở Hữu Tượng Nữ Thần Tự Do?: tài liệu học tiếng Anh

Who owns the Statue of Liberty, New York or New Jersey?

Ai sở hữu Tượng Nữ thần Tự do, New York hay New Jersey?

It should be straightforward,

Đáng ra chuyện này phải rất rõ ràng,

but the island upon which the statue stands, Ngữ pháp

nhưng hòn đảo nơi bức tượng đứng,

Liberty Island,

Đảo Liberty,

has been part of a long fight between the states over their river border and the islands between them,

lại là một phần của cuộc chiến kéo dài giữa các tiểu bang về đường biên giới trên sông và các hòn đảo nằm giữa họ,

with rounds in the '90s,

với các hiệp đấu vào những năm 90,

the '80s,

những năm 80,

the '30s,

những năm 30,

the 1830s,

những năm 1830,

and possibly more beyond 2000.

và có thể là nhiều hơn nữa sau năm 2000.

But to understand,

Nhưng để hiểu được,

we must first go back to the 1600s.

trước tiên chúng ta phải quay lại những năm 1600.

New Netherland was minding her own business when England, Thành ngữ

Tân Hà Lan đang sống yên ổn thì nước Anh,

using bigger navy diplomacy,

sử dụng chính sách ngoại giao hạm đội lớn hơn,

made the Dutch colony hers.

đã biến thuộc địa của Hà Lan thành của mình.

Here the trouble begins,

Rắc rối bắt đầu từ đây,

for England split New Netherland in twain, Cách dùng từ

vì nước Anh đã chia đôi Tân Hà Lan,

but not cleanly.

nhưng lại chia không rõ ràng.

The mess wasn't entirely England's fault.

Mớ hỗn độn này không hoàn toàn là lỗi của nước Anh.

She was far away and maps in the 1600s,

Họ ở cách rất xa và những tấm bản đồ vào những năm 1600,

while they weren't bad, Ngữ pháp

tuy không đến nỗi tệ,

they weren't good either.

nhưng cũng chẳng hề tốt.

Thus, the charter splitting New Netherland reads,

Do đó, bản hiến chương chia cắt Tân Hà Lan có ghi:

"This indenture made the 4 and 20th day of June in the 16th year of

"Khế ước này lập vào ngày 24 tháng 6 năm thứ 16 của

whereas by letter under patents of the Great Seal of England bearing date on or about the 12th day of

xét thấy theo thư dưới bằng sáng chế của Đại Ấn nước Anh mang ngày vào khoảng ngày 12 của

okay okay

được rồi được rồi

did give and grant all that tract of land belonging to the westward of Long Island Cụm từ

đã trao và cấp toàn bộ dải đất thuộc về phía tây của Long Island

and Manhatas Island and bounded on the east part by the main sea

và Đảo Manhatas và giáp phía đông bởi biển khơi

and part by Hudson's River,

và một phần bởi Sông Hudson,

which said tract of land is hereafter to be called by the name of New Caesarea Cách dùng từ

dải đất nói trên từ nay sẽ được gọi bằng cái tên Tân Caesarea

or New Jersey, you pick.

hoặc New Jersey, tùy bạn chọn."

Uh, hoo boy, Ý định

Ôi, trời ạ,

is this not an easy read.

thứ này đọc không dễ chút nào.

Paragraph breaks, England,

Ngắt đoạn đi, nước Anh,

you should try them.

bạn nên thử làm vậy.

This charter has uncertainty about the names of everything,

Bản hiến chương này có sự không chắc chắn về tên gọi của mọi thứ,

wrong latitude and longitude numbers,

số liệu vĩ độ và kinh độ thì sai,

and incomplete descriptions of the rivers.

và mô tả không đầy đủ về các con sông.

It's all a vague mess.

Đó là một mớ hỗn độn mơ hồ.

For example,

Ví dụ,

is this part of the Hudson River or not?

phần này có phải là của Sông Hudson hay không?

The charter doesn't say.

Hiến chương không nói rõ.

And bounded on the east,

Và giáp phía đông,

but where?

nhưng ở đâu?

And there's another part about several other islands,

Và có một phần khác về một vài hòn đảo khác,

but which islands exactly?

nhưng chính xác là những đảo nào?

Like, say, Ellis Island and Liberty Island?

Chẳng hạn như Đảo Ellis và Đảo Liberty?

England said whatever, your problem now, Ý định

Nước Anh bảo: sao cũng được, giờ là vấn đề của các bạn,

and left the young colonies to 300 years of squabbling.

và bỏ mặc những thuộc địa non trẻ vào 300 năm cãi vã.

New Jersey said the Hudson flowed out to sea

New Jersey nói rằng sông Hudson chảy ra biển

and her border ran down the middle of the river,

và đường biên giới của cô chạy dọc theo giữa dòng sông,

like it does in every other colonial charter.

như trong mọi bản hiến chương thuộc địa khác.

And thus the islands, Staten, Ellis, and Liberty, were hers.

Và do đó các hòn đảo Staten, Ellis, và Liberty là của cô ấy.

But New York, the Empire State, disagreed. Văn hóa

Nhưng New York, Tiểu bang Đế chế, không đồng ý.

The Hudson River flows roundward, then onward.

Sông Hudson chảy vòng quanh, rồi chảy tiếp.

These islands, New York,

Những hòn đảo này, là của New York,

and also the river, the whole river,

và cả dòng sông nữa, toàn bộ dòng sông,

and the piers you've built into the river,

và những bến tàu mà các bạn xây trên sông,

all New York, all belong to us.

tất cả là của New York, tất cả đều thuộc về chúng tôi.

New Jersey didn't agree,

New Jersey không đồng ý,

but when borders are vague, bigger stick diplomacy rules. Văn hóa

nhưng khi biên giới mơ hồ, chính sách ngoại giao cây gậy lớn hơn sẽ thống trị.

And with the wealthy and powerful city of New Amster or New York at the heart of the conflict, Thành ngữ

Và với thành phố giàu có và quyền lực Tân Amster... hay New York ở trung tâm của cuộc xung đột,

New York got what New York wanted.

New York đã có được những gì New York muốn.

When New Caesarea or New Jersey asked, "Why don't we split the river?" Ý định

Khi Tân Caesarea hay New Jersey hỏi, "Sao chúng ta không chia đôi dòng sông?"

New York asked, "Why don't you make me?"

New York hỏi lại, "Sao bạn không thử ép tôi xem?"

And also, where are my taxes from those piers?

"Và nữa, tiền thuế từ những bến tàu đó của tôi đâu?"

And also, this island is a smallpox quarantine now.

"Và nữa, hòn đảo này giờ là khu cách ly bệnh đậu mùa."

And also, stop hitting yourself.

"Và nữa, đừng có tự đâm đầu vào rắc rối nữa."

By 1832, New Jersey had enough and called in the teacher or Supreme Court. Mạch ý

Đến năm 1832, New Jersey đã chịu đủ và gọi thầy giáo, tức là Tòa án Tối cao.

New York didn't show up,

New York đã không xuất hiện,

saying the court had no authority to settle a disagreement between the states,

nói rằng tòa án không có thẩm quyền giải quyết bất đồng giữa các tiểu bang,

which sounds crazy now, but was kind of an unsettled question at the time

điều này bây giờ nghe có vẻ điên rồ, nhưng vào thời điểm đó nó là một câu hỏi chưa có lời giải

because America was having power struggles with unruly states then.

vì nước Mỹ khi đó đang có những cuộc tranh giành quyền lực với các tiểu bang bất trị.

And New York blowing off the Supreme Court wasn't helping. Cụm động từ

Và việc New York phớt lờ Tòa án Tối cao chẳng giúp ích gì cả.

Worse, if the Supreme Court ruled New York must share her borders,

Tệ hơn nữa, nếu Tòa án Tối cao phán quyết New York phải chia sẻ biên giới của mình,

which seemed likely, New York would comply.

điều rất có khả năng xảy ra, liệu New York có tuân thủ không?

Whoops, no. Mạch ý

Ối, không đâu.

New York was going to tell the court to get bent. Cách dùng từ

New York sẽ bảo tòa án đi chết đi.

America trying to grow up to be a powerful federal government did not want this.

Nước Mỹ đang cố gắng vươn lên thành một chính phủ liên bang hùng mạnh không hề muốn điều này.

So the Supreme Court decided to not take the case right now, maybe later.

Vì vậy, Tòa án Tối cao đã quyết định không thụ lý vụ án ngay lúc này, mà có lẽ để sau.

And then America used some political leverage to get New York to agree to settle the matter privately with New Jersey. Cách dùng từ

Và sau đó nước Mỹ sử dụng một số đòn bẩy chính trị để khiến New York đồng ý giải quyết vấn đề riêng tư với New Jersey.

Look, this is your decision.

"Nghe này, đây là quyết định của bạn."

No need to get that Supreme Court involved in all of this, Ngữ pháp

"Không cần phải lôi Tòa án Tối cao đó vào tất cả những chuyện này,"

and no need for me to enforce their ruling.

"và tôi cũng không cần phải thực thi phán quyết của họ."

Isn't that better for everyone?

"Như vậy không phải tốt hơn cho mọi người sao?"

So the two states haggled.

Thế là hai tiểu bang bắt đầu mặc cả.

New Jersey gave up her claims to Staten Island and in return New York agreed New Jersey's northern border extended into the river and down the middle, Cụm từ

New Jersey từ bỏ các yêu sách đối với Đảo Staten và đổi lại New York đồng ý biên giới phía bắc của New Jersey mở rộng xuống dòng sông và dọc theo chính giữa,

past Ellis Island, past Liberty Island,

vượt qua Đảo Ellis, vượt qua Đảo Liberty,

squeezing around Staten Island before going back out to sea.

luồn lách qua Đảo Staten trước khi quay trở ra biển.

Aha, so the Statue of Liberty is in New Jersey.

Aha, vậy Tượng Nữ thần Tự do nằm ở New Jersey.

No, New Jersey also gave up Ellis Island and Liberty Island, too,

Không, New Jersey cũng đã từ bỏ Đảo Ellis và Đảo Liberty,

which seems like giving up a lot,

điều này nghe có vẻ như từ bỏ rất nhiều thứ,

but look, river access in the age of steamboats was a big deal.

nhưng bạn xem, quyền tiếp cận dòng sông trong thời đại tàu hơi nước là một vấn đề lớn.

And sacrificing a couple islands to get her piers back was worth it.

Và hy sinh một vài hòn đảo để lấy lại bến tàu của cô ấy là hoàn toàn xứng đáng.

And America was happy because a power struggle between her and the states was averted, Cụm từ

Và nước Mỹ rất vui vì cuộc đấu tranh quyền lực giữa mình và các tiểu bang đã được ngăn chặn,

and everything was going to be smooth sailing. Thành ngữ

và mọi thứ sẽ thuận buồm xuôi gió.

Oh.

Ồ.

Uh, anyway, both islands are New York enclaves inside New Jersey's border, Cách dùng từ

Ờ, dù sao thì cả hai hòn đảo đều là vùng đất của New York nằm sâu trong biên giới của New Jersey,

which does make answering the question, "Where is the Statue of Liberty?"

điều này khiến cho câu trả lời cho câu hỏi, "Tượng Nữ thần Tự do ở đâu?"

with in New Jersey technically correct in the most pointless kind of way. Cách dùng từ

là "ở New Jersey" về mặt kỹ thuật là đúng theo cách vô nghĩa nhất.

Now, in the midst of all this, America noticed Liberty Island's rather strategic position,

Lúc này, giữa tất cả những chuyện này, nước Mỹ nhận thấy vị trí khá chiến lược của Đảo Liberty,

and she took it for herself as federal land and built a pretty star fortress upon it that could shoot in every direction. Văn hóa

và đã chiếm lấy nó làm đất liên bang và xây dựng một pháo đài hình ngôi sao tuyệt đẹp trên đó, có thể bắn ra mọi hướng.

Look familiar?

Trông quen không?

Later, when France sent America the Statue of Liberty as a symbol of their eternal friendship,

Sau này, khi nước Pháp gửi tặng nước Mỹ Tượng Nữ thần Tự do như một biểu tượng cho tình bạn vĩnh cửu của họ,

a bond forged side by side in the heat of the young rebels' battle for freedom from the empire,

một sợi dây gắn kết được rèn giũa sát cánh bên nhau trong sức nóng của cuộc chiến đấu giành tự do khỏi đế quốc của những người nổi dậy trẻ tuổi,

a bond America would surely hashtag never forget. Văn hóa

một sợi dây gắn kết mà nước Mỹ chắc chắn sẽ gắn hashtag không bao giờ quên.

America said, "I will put it right here,

Nước Mỹ nói, "Tôi sẽ đặt nó ngay tại đây,

where it will be the first thing everyone coming to the United States will see.

nơi nó sẽ là thứ đầu tiên mà mọi người đến Hoa Kỳ sẽ nhìn thấy.

BFFs, France, BFFs forever."

Bạn thân, nước Pháp, mãi là bạn thân."

So the statue was put atop an old federal fort on federal land,

Vậy là bức tượng được đặt trên đỉnh một pháo đài liên bang cũ trên đất liên bang,

and pow, made a national monument.

và bùm, trở thành một di tích quốc gia.

So America owns the statue?

Vậy nước Mỹ sở hữu bức tượng?

This opens a book titled, "What is federal land?

Điều này mở ra một cuốn sách có tựa đề, "Đất liên bang là gì?

Like, what does it mean for real, though?"

Ý là, thực sự thì nó có nghĩa là gì vậy?"

which will be firmly closed as a story for another time, Cụm từ

cuốn sách sẽ được đóng chặt lại để làm câu chuyện cho một dịp khác,

otherwise we will never finish this.

nếu không chúng ta sẽ không bao giờ kết thúc chuyện này.

It's still only the '60s and we have yet to talk about the squabble over the land below the water. Ngữ pháp

Giờ vẫn chỉ mới là những năm 60 và chúng ta chưa nói về cuộc cãi vã tranh giành vùng đất dưới mặt nước.

Yes, really.

Vâng, thật đấy.

So, back to Ellis Island for a moment, Mạch ý

Vậy, trở lại Đảo Ellis một chút,

which 150 years after borders were supposedly settled,

nơi mà 150 năm sau khi biên giới được cho là đã được giải quyết,

New Jersey claimed as hers again.

New Jersey lại một lần nữa tuyên bố là của cô ấy.

partly.

một phần.

See, in the 1800s, the island was yay big, Cách dùng từ

Bạn thấy đó, vào những năm 1800, hòn đảo này to chừng này,

but by the 1990s it was yay big.

nhưng đến những năm 1990 thì nó to chừng này.

And because the rivalries of youth never really end,

Và vì những sự kình địch thời thanh xuân chẳng bao giờ thực sự kết thúc,

New Jersey again brought in the Supreme Court.

New Jersey lại một lần nữa đưa Tòa án Tối cao vào cuộc.

This time New York showed up promptly.

Lần này New York đã xuất hiện kịp thời.

The added land, New Jersey said, was hers.

Phần đất mới được thêm vào, New Jersey nói, là của cô ấy.

New York disagreed, saying the embiggened island was still her island. Cách dùng từ

New York không đồng ý, nói rằng hòn đảo được mở rộng vẫn là hòn đảo của cô ấy.

Now, how did Ellis Island get bigger?

Vậy, làm thế nào mà Đảo Ellis lại lớn hơn?

Well, New York claimed while digging up the subways,

Chà, New York tuyên bố trong khi đào tàu điện ngầm,

she dumped the dirt uh here, in New Jersey's half of the river.

cô ấy đã đổ đống đất ừm... ở đây, bên nửa dòng sông của New Jersey.

But her dirt, her new land. Mạch ý

Nhưng đất của cô ấy, thì là phần đất mới của cô ấy.

which is an interesting territorial acquisition strategy.

đây là một chiến lược thu nhận lãnh thổ khá thú vị.

But neither New York nor New Jersey could find any paperwork for the court to prove where the land came from.

Nhưng cả New York và New Jersey đều không thể tìm thấy bất kỳ giấy tờ nào nộp cho tòa án để chứng minh phần đất đó từ đâu ra.

So how Ellis Island grew three sizes is just lost to history. Ghi chú

Vì vậy, việc làm thế nào Đảo Ellis phát triển gấp ba kích thước đã bị thất lạc trong lịch sử.

But whatever, the court ruled everything above the water was New York, Cách dùng từ

Nhưng sao cũng được, tòa án phán quyết mọi thứ trên mặt nước là của New York,

and everything below the water was New Jersey.

và mọi thứ dưới mặt nước là của New Jersey.

But if below became above, new New Jersey it would be. Ngữ pháp

Nhưng nếu phần bên dưới nhô lên trên, thì nó sẽ là New Jersey mới.

And thus this island belongs to New Jersey with just this little original part being New York,

Và do đó, hòn đảo này thuộc về New Jersey và chỉ phần nguyên bản nhỏ xíu này mới là New York,

which is a sublime and ridiculous border that opens the door to one squabble remaining. Thành ngữ

đây là một đường biên giới tuyệt đỉnh và lố bịch, mở ra cánh cửa cho một cuộc cãi vã còn lại.

Liberty Island was originally yay, but now it's yay,

Đảo Liberty ban đầu to chừng này, nhưng bây giờ nó to chừng này,

which means this part should be New Jersey, not New York.

điều đó có nghĩa là phần này phải là New Jersey, chứ không phải New York.

Though it hasn't been fought over yet, possibly because neither state has noticed.

Mặc dù nó vẫn chưa bị mang ra tranh giành, có thể là do không tiểu bang nào để ý đến.

And while it would still leave Lady Liberty on the New York side, Văn hóa

Và trong khi điều đó vẫn sẽ để lại Quý bà Tự do ở bên phía New York,

you know what would be on the New Jersey side?

bạn biết cái gì sẽ ở bên phía New Jersey không?

The gift shop.

Cửa hàng bán đồ lưu niệm.

And the only thing more important than who owns the monument is who owns the gift shop for the monument. Ngữ pháp

Và thứ duy nhất quan trọng hơn việc ai sở hữu đài tưởng niệm chính là ai sở hữu cửa hàng bán đồ lưu niệm cho đài tưởng niệm đó.

We will see.

Chúng ta sẽ chờ xem.

But as it is,

Nhưng hiện tại,

within the waters of New Jersey, there's an island of New York that's federal land atop which the national monument of the Statue of Liberty stands.

trong vùng biển của New Jersey, có một hòn đảo của New York, vốn là đất liên bang, nằm phía trên là nơi đặt di tích quốc gia Tượng Nữ thần Tự do.

Oh, there's also Shooters Island.

Ồ, còn có cả Đảo Shooters nữa.

The state border runs right through it.

Đường biên giới của tiểu bang chạy xuyên ngay qua giữa đảo.

I'm not sure anyone noticed.

Tôi không chắc có ai để ý điều đó không.

Uh, it's a bird sanctuary run by New York.

Ờ, nó là một khu bảo tồn chim do New York quản lý.

So whatever.

Vậy đấy, sao cũng được.