Bạn Đã Đến Đây Bằng Cách Nào?: tài liệu học tiếng Anh

You just clicked on this video, Mạch ý

Bạn vừa nhấp vào video này,

so you're alive.

vậy là bạn đang sống.

And interestingly,

Và điều thú vị là,

in order to understand exactly where you came from, Ngữ pháp

để hiểu chính xác bạn đến từ đâu,

we must first understand what it means to be alive. Ngữ pháp

trước tiên chúng ta phải hiểu sống nghĩa là gì.

Life is an organized genetic unit capable of metabolism, Cụm từ

Sự sống là một đơn vị di truyền có tổ chức, có khả năng trao đổi chất,

reproduction,

sinh sản,

and evolution.

và tiến hóa.

It's important to remember this as we go way back in history to figure out exactly how you got here. Ghi chú

Điều quan trọng là phải ghi nhớ điều này khi chúng ta ngược dòng lịch sử thật xa để tìm hiểu chính xác bạn đã đến đây bằng cách nào.

Astronomers believe our solar system began to form 4.6 billion years ago when a star exploded and then collapsed to form the sun

Các nhà thiên văn học tin rằng hệ Mặt Trời của chúng ta bắt đầu hình thành cách đây 4,6 tỷ năm, khi một ngôi sao phát nổ rồi sụp đổ để tạo thành Mặt Trời

and around 500 smaller planets collided with each other to form the inner planets we know today,

và khoảng 500 hành tinh nhỏ hơn va chạm với nhau, tạo thành các hành tinh phía trong mà chúng ta biết ngày nay,

including your home,

bao gồm cả ngôi nhà của bạn,

Earth.

Trái Đất.

For about 600 million years,

Trong khoảng 600 triệu năm,

Earth was too hot for life. Ngữ pháp

Trái Đất quá nóng để sự sống tồn tại.

Most of the water was evaporating into space,

Phần lớn nước đều bốc hơi vào không gian,

and even if some simple chemical reactions began to take place creating life, Ghi chú

và ngay cả khi một số phản ứng hóa học đơn giản bắt đầu diễn ra để tạo nên sự sống,

the comets and meteorites hitting Earth at the time

những sao chổi và thiên thạch va vào Trái Đất khi ấy

would have brought enough heat to make the developing oceans boil, Ngữ pháp

cũng mang theo đủ nhiệt để làm sôi các đại dương đang hình thành,

destroying all potential life.

hủy diệt mọi dạng sống có khả năng xuất hiện.

As comets and meteorites subsided,

Khi sao chổi và thiên thạch dần thưa bớt,

Earth cooled and it became possible for water to remain on the surface. Ngữ pháp

Trái Đất nguội đi và nước có thể lưu lại trên bề mặt.

And so,

Và thế là,

life begins around 3.7 billion years ago.

sự sống bắt đầu vào khoảng 3,7 tỷ năm trước.

There are many theories about how exactly it began.

Có nhiều giả thuyết về việc sự sống chính xác đã khởi đầu như thế nào.

Some believe simple life arrived from a meteorite, Mạch ý

Một số người tin rằng sự sống đơn giản đến từ một thiên thạch,

while others think chemical evolution started with compounds reacting to heat,

trong khi những người khác cho rằng tiến hóa hóa học bắt đầu khi các hợp chất phản ứng với nhiệt,

or perhaps they were struck by lightning.

hoặc có lẽ chúng bị sét đánh.

And while the exact date is difficult to pinpoint, Cụm từ

Và dù rất khó xác định thời điểm chính xác,

a new study claims to have found the oldest fossil ever Ngữ pháp

một nghiên cứu mới tuyên bố đã tìm thấy hóa thạch cổ xưa nhất từ trước đến nay

at 3.77 billion years old,

có niên đại 3,77 tỷ năm,

an ancient microbe that flourished around a hydrothermal vent on the ocean floor.

một vi sinh vật cổ đại từng phát triển mạnh quanh miệng phun thủy nhiệt dưới đáy đại dương.

It's around this time that the first simple cells began to evolve on Earth. Ngữ pháp

Cũng vào khoảng thời gian này, những tế bào đơn giản đầu tiên bắt đầu tiến hóa trên Trái Đất.

They were able to capture energy,

Chúng có thể thu nhận năng lượng,

replicate themselves,

tự nhân bản,

and evolve,

và tiến hóa,

and became the single unit on which all life will be built, Ngữ pháp

rồi trở thành đơn vị nền tảng để mọi sự sống được xây dựng nên,

including you.

bao gồm cả bạn.

For 2 billion years,

Trong suốt 2 tỷ năm,

all organisms on Earth are unicellular,

mọi sinh vật trên Trái Đất đều chỉ có một tế bào,

and they likely lived in the oceans shielded from the hard ultraviolet light of the sun,

và có lẽ chúng sống trong các đại dương, nơi che chắn chúng khỏi tia cực tím gay gắt của Mặt Trời,

but then something remarkable happened. Mạch ý

nhưng rồi một điều phi thường đã xảy ra.

Photosynthesis.

Quang hợp.

Around 2.5 billion years ago,

Khoảng 2,5 tỷ năm trước,

a random mutation occurred that was advantageous to cells,

một đột biến ngẫu nhiên có lợi cho tế bào đã xuất hiện,

and they began using the energy of the sun to power their metabolism. Cách dùng từ

và chúng bắt đầu dùng năng lượng Mặt Trời để vận hành quá trình trao đổi chất.

And since oxygen or O2 is the product of photosynthesis,

Và vì oxy, hay O2, là sản phẩm của quá trình quang hợp,

our atmosphere changed,

bầu khí quyển của chúng ta đã thay đổi,

eventually creating the ozone layer,

cuối cùng tạo nên tầng ôzôn,

which acted to shield the Earth from the sun's deadly light.

giúp che chắn Trái Đất khỏi ánh sáng chết chóc của Mặt Trời.

Of course,

Tất nhiên,

at this point O2 is poisonous to most organisms,

vào thời điểm đó, O2 là chất độc đối với phần lớn sinh vật,

but over time cells evolved to tolerate it,

nhưng theo thời gian, tế bào tiến hóa để có thể chịu được nó,

and because metabolic reactions using O2 were more efficient,

và vì các phản ứng trao đổi chất sử dụng O2 hiệu quả hơn,

cells could grow larger.

tế bào có thể phát triển lớn hơn.

Around 1 billion years later,

Khoảng 1 tỷ năm sau,

cells began to engulf and co-opt smaller cells, Cách dùng từ

tế bào bắt đầu nuốt chửng và tận dụng các tế bào nhỏ hơn,

increasing their abilities to live in diverse environments.

nâng cao khả năng sinh sống trong nhiều môi trường khác nhau.

This selective advantage led to cells sticking together in a coordinated manner even after dividing. Ngữ pháp

Lợi thế chọn lọc này khiến các tế bào kết dính với nhau một cách có phối hợp ngay cả sau khi phân chia.

And these cells eventually began exchanging genetic material,

Và cuối cùng, những tế bào này bắt đầu trao đổi vật chất di truyền,

aka, Cách dùng từ

hay nói cách khác,

they had sex.

chúng quan hệ tình dục.

Single-celled organisms would divide by mitosis or simple nuclear division,

Các sinh vật đơn bào phân chia bằng nguyên phân, hoặc bằng cách phân chia nhân đơn giản,

but once meiosis evolved, Ngữ pháp

nhưng khi giảm phân tiến hóa,

genetic reorganization began to occur,

quá trình tái tổ chức di truyền bắt đầu diễn ra,

and the rate of evolution increased as offspring were now more genetically variable,

và tốc độ tiến hóa tăng lên vì thế hệ con giờ đa dạng hơn về mặt di truyền,

and some of these offspring were more likely to survive and reproduce. Ngữ pháp

và một số cá thể con có nhiều khả năng sống sót và sinh sản hơn.

And so,

Và thế là,

the tree of life began to explode. Thành ngữ

cây sự sống bắt đầu phát triển bùng nổ.

First, Mạch ý

Đầu tiên,

there were plants,

là thực vật,

and then fungi,

rồi đến nấm,

corals,

san hô,

and then protostomes like crabs,

sau đó là động vật nguyên khẩu như cua,

echinoderms like sea urchins,

động vật da gai như nhím biển,

and then fish like sharks and cod,

rồi đến cá như cá mập và cá tuyết,

and then tetrapods evolved from fish and began adapting to living outside of the water part-time, Cụm từ

sau đó, động vật bốn chi tiến hóa từ cá và bắt đầu thích nghi với việc sống ngoài nước trong một phần thời gian,

initially gulping air and absorbing oxygen in the gut.

ban đầu bằng cách hớp không khí và hấp thụ oxy trong ruột.

As time passes,

Theo thời gian,

species would evolve lungs separate from the gut for absorbing air,

các loài dần tiến hóa để có phổi tách biệt với ruột, dùng cho việc lấy oxy từ không khí,

as well as a new way to walk on land.

cũng như một cách mới để đi lại trên cạn.

In come amphibians, Ngữ pháp

Rồi động vật lưỡng cư xuất hiện,

reptiles,

tiếp đến là bò sát,

dinosaurs,

khủng long,

and finally,

và cuối cùng,

mammals.

động vật có vú.

In fact,

Trên thực tế,

our entire ancestry stems from a cute furry-tailed rat-like mammal, Cụm từ

toàn bộ dòng dõi của chúng ta bắt nguồn từ một loài động vật có vú giống chuột, dễ thương và có chiếc đuôi xù lông,

which survived and thrived around 66 million years ago, Cụm từ

đã sống sót và phát triển mạnh vào khoảng 66 triệu năm trước,

just after an asteroid wiped out the dinosaurs. Cụm động từ

ngay sau khi một tiểu hành tinh quét sạch loài khủng long.

And after tens of millions of years of evolution and new species emerging, Cụm từ

Và sau hàng chục triệu năm tiến hóa với nhiều loài mới xuất hiện,

one branch of the Protungulatum family tree evolved into our ape and monkey ancestors.

một nhánh trên cây phả hệ Protungulatum đã tiến hóa thành các tổ tiên thuộc nhóm vượn và khỉ của chúng ta.

And nearly 4 million years ago,

Và gần 4 triệu năm trước,

one of the first human-like creatures arrives,

một trong những sinh vật giống người đầu tiên xuất hiện,

Australopithecus afarensis,

Australopithecus afarensis,

the most famous discovered remains being that of Lucy,

với di cốt nổi tiếng nhất từng được tìm thấy là Lucy,

who stood upright.

cô có thể đứng thẳng.

100,000 generations later,

Sau 100.000 thế hệ,

or 2 to 3 million years ago,

tức khoảng 2 đến 3 triệu năm trước,

the species group Homo began,

nhóm loài Homo bắt đầu xuất hiện,

which had a bigger brain and started using their hands for more complex activities like creating and wielding tools.

với bộ não lớn hơn và bắt đầu dùng tay cho những hoạt động phức tạp hơn, như chế tạo và sử dụng công cụ.

This was the first step of transforming our environment to improve our lives.

Đây là bước đầu tiên trong việc biến đổi môi trường để cải thiện cuộc sống của chúng ta.

It was also a catalyst to switch from a vegetarian diet to one containing meat, Ghi chú

Việc này cũng là chất xúc tác khiến chúng ta chuyển từ chế độ ăn chay sang chế độ ăn có thịt,

which is a more concentrated form of nutrition and less affected by seasonal shortages.

vốn là nguồn dinh dưỡng đậm đặc hơn và ít chịu ảnh hưởng của tình trạng thiếu hụt theo mùa.

These simple stone tools allowed us to rip through meat and would become the tool of choice for 2 million years. Ghi chú

Những công cụ đá đơn giản này giúp chúng ta xé thịt và trở thành công cụ được ưa chuộng suốt 2 triệu năm.

And around 1.8 million years ago,

Và khoảng 1,8 triệu năm trước,

Homo erectus emerged,

Homo erectus xuất hiện,

the direct ancestor to our species.

tổ tiên trực tiếp của loài chúng ta.

Finally,

Cuối cùng,

a few hundred thousand years ago,

vài trăm nghìn năm trước,

modern humans or Homo sapiens step into the light, Thành ngữ

người hiện đại, hay Homo sapiens, bước ra ánh sáng,

larger,

to lớn hơn,

smarter,

thông minh hơn,

and more capable than their predecessors.

và có năng lực hơn những loài đi trước.

Interestingly,

Điều thú vị là,

we almost didn't make it. Thành ngữ

chúng ta đã suýt không sống sót.

A climate change event around 140,000 years ago plummeted the human population to only hundreds of people,

Một đợt biến đổi khí hậu vào khoảng 140.000 năm trước khiến dân số loài người tụt xuống chỉ còn vài trăm người,

an endangered species.

một loài đang bên bờ tuyệt chủng.

But we survived.

Nhưng chúng ta đã sống sót.

As recently as 60,000 years ago,

Mới chỉ 60.000 năm trước,

three different species of the family Homo coexisted:

ba loài khác nhau thuộc nhóm Homo cùng tồn tại:

Homo neanderthalensis,

Homo neanderthalensis,

Homo denisova,

Homo denisova,

and we Homo sapiens,

và chúng ta, Homo sapiens,

which all lived on this planet together.

tất cả đều cùng sống trên hành tinh này.

In fact,

Trên thực tế,

sapiens and neanderthals mated quite often,

Homo sapiens và người Neanderthal giao phối với nhau khá thường xuyên,

which is why most contemporary humans, Ngữ pháp

đó là lý do phần lớn con người hiện đại,

including you,

bao gồm cả bạn,

have neanderthal DNA.

mang DNA của người Neanderthal.

The neanderthals died out around 30,000 years ago when Homo sapiens were arriving in what is now Europe. Ghi chú

Người Neanderthal tuyệt chủng khoảng 30.000 năm trước, khi Homo sapiens đang đặt chân đến vùng đất ngày nay là châu Âu.

And from this point on,

Và kể từ thời điểm đó,

the Homo sapiens were the only living humans left on Earth.

Homo sapiens là loài người duy nhất còn sống trên Trái Đất.

Unlike our primate relatives, Ngữ pháp

Không giống các họ hàng linh trưởng của chúng ta,

whose evolution favored strength,

vốn tiến hóa theo hướng ưu tiên sức mạnh,

ours chose brain power.

quá trình tiến hóa của chúng ta lại chọn sức mạnh trí não.

In fact,

Trên thực tế,

your brain weighs 2% of your body weight, Mạch ý

não của bạn chỉ nặng bằng 2% trọng lượng cơ thể,

but uses 20% of your caloric intake.

nhưng tiêu thụ 20% lượng calo bạn nạp vào.

And this brain power allowed us to survive in a variety of environments as we began to migrate around the entire world.

Và sức mạnh trí não này cho phép chúng ta sống sót trong nhiều môi trường khác nhau khi bắt đầu di cư khắp thế giới.

Where we started as small wandering groups of less than 100,

Ban đầu, chúng ta là những nhóm du cư nhỏ chưa đến 100 người,

we began to settle in groups of thousands,

chúng ta bắt đầu định cư thành những cộng đồng hàng nghìn người,

then millions, Mạch ý

rồi hàng triệu người,

and now billions.

và giờ là hàng tỷ người.

You were born a Homo sapiens,

Bạn sinh ra thuộc loài Homo sapiens,

and that is how you got here. Mạch ý

và đó là cách bạn có mặt ở đây.