Nền văn minh có đang đứng trên bờ vực sụp đổ?: tài liệu học tiếng Anh

At its height, the Roman Empire was home to about 30% of the world's population. Cụm từ

Ở thời kỳ đỉnh cao, Đế chế La Mã là quê hương của khoảng 30% dân số thế giới.

And in many ways,

Và về nhiều mặt,

it was the pinnacle of human advancement. Cách dùng từ

đó là đỉnh cao của sự tiến bộ nhân loại.

Its citizens enjoyed the benefits of central heating,

Công dân của đế chế được hưởng lợi từ hệ thống sưởi trung tâm,

concrete, double glazing,

bê tông, kính hai lớp,

banking, international trade,

ngân hàng, thương mại quốc tế,

and upward social mobility. Cách dùng từ

và khả năng dịch chuyển địa vị xã hội.

Rome became the first city in history with 1 million inhabitants

Rome trở thành thành phố đầu tiên trong lịch sử có 1 triệu dân

and was a center of technological, legal, and economic progress.

và là một trung tâm của tiến bộ công nghệ, pháp lý và kinh tế.

An empire impossible to topple, Ngữ pháp

Một đế chế không thể bị lật đổ,

stable and rich, and powerful.

ổn định, giàu có và hùng mạnh.

Until it wasn't anymore. Mạch ý

Cho đến khi nó không còn như vậy nữa.

First slowly, then suddenly, Mạch ý

Ban đầu thì từ từ, sau đó là đột ngột,

the most powerful civilization on Earth collapsed.

nền văn minh hùng mạnh nhất trên Trái Đất đã sụp đổ.

By civilization, Mạch ý

Nói đến nền văn minh,

we mean a complex society where labor is specialized and social classes emerge

chúng ta đang đề cập đến một xã hội phức tạp nơi lao động được chuyên môn hóa và các giai cấp xã hội xuất hiện

and which is ruled by institutions.

và được cai trị bởi các thể chế.

Civilizations share a dominant mutual language and culture

Các nền văn minh chia sẻ một ngôn ngữ và văn hóa chung thống trị

and domesticate plants and animals to feed and sustain large cities

và thuần hóa thực vật, động vật để cung cấp lương thực và duy trì các thành phố lớn

where they often construct impressive monuments.

nơi họ thường xây dựng những công trình kỷ niệm đầy ấn tượng.

Civilization lets us become efficient on large scales,

Nền văn minh cho phép chúng ta đạt được hiệu suất ở quy mô lớn,

collect vast amounts of knowledge,

thu thập lượng kiến thức khổng lồ,

and put human ingenuity and the natural resources of the world to work. Cụm từ

và đưa trí tuệ nhân loại cùng các nguồn tài nguyên thiên nhiên của thế giới vào sử dụng.

Without civilization, Ngữ pháp

Nếu không có nền văn minh,

most people would never have been born,

hầu hết mọi người sẽ không bao giờ được sinh ra,

which makes it a bit concerning that collapse is the rule, Thành ngữ

điều này khiến cho sự sụp đổ trở thành một quy luật đáng lo ngại,

not the exception.

chứ không phải là ngoại lệ.

Virtually all civilizations end,

Hầu như tất cả các nền văn minh đều kết thúc,

on average, after 340 years.

trung bình, sau 340 năm.

Collapse is rarely nice for individuals.

Sự sụp đổ hiếm khi là điều tốt đẹp đối với các cá nhân.

Their shared cultural identity is shattered as institutions lose the power to organize people.

Bản sắc văn hóa chung của họ bị tan vỡ khi các thể chế mất đi sức mạnh để tổ chức con người.

Knowledge is lost,

Kiến thức bị thất truyền,

living standards fall,

mức sống giảm sút,

violence increases,

bạo lực gia tăng,

and often the population declines.

và thường thì dân số cũng sụt giảm.

The civilization either completely disappears,

Nền văn minh hoặc hoàn toàn biến mất,

is absorbed by stronger neighbors,

hoặc bị thôn tính bởi những nước láng giềng mạnh hơn,

or something new emerges,

hoặc một thứ gì đó mới trỗi dậy,

sometimes with more primitive technology than before.

đôi khi với công nghệ nguyên thủy hơn trước.

If this is how it's been over the ages, Mạch ý

Nếu điều này đã xảy ra qua mọi thời đại,

what about us today?

thì chúng ta ngày nay sẽ ra sao?

Just as Europeans forgot how to build indoor plumbing and make cement, Ngữ pháp

Giống như cách người châu Âu đã quên cách xây dựng hệ thống ống nước trong nhà và làm xi măng,

will we lose our industrial technology,

liệu chúng ta có đánh mất công nghệ công nghiệp của mình,

and with that our greatest achievements

và đi kèm với đó là những thành tựu vĩ đại nhất của chúng ta

from $1 pizza to smartphones or laser eye surgery?

từ chiếc bánh pizza 1 đô la cho đến điện thoại thông minh hay phẫu thuật mắt bằng laser?

Will all this go away too?

Tất cả những thứ này cũng sẽ biến mất chứ?

Today,

Ngày nay,

our cities stretch for thousands of square kilometers.

các thành phố của chúng ta trải dài hàng ngàn km vuông.

We travel the skies.

Chúng ta du hành trên bầu trời.

Our communication is instant.

Việc giao tiếp của chúng ta diễn ra ngay tức thời.

Industrial agriculture with engineered high-yield plants,

Nông nghiệp công nghiệp với các loại cây trồng biến đổi gen năng suất cao,

efficient machinery,

máy móc hiệu quả,

and high-potency fertilizer feeds billions of people.

và phân bón cường độ cao cung cấp thức ăn cho hàng tỷ người.

Modern medicine gives us the longest lifespan we've ever had,

Y học hiện đại mang lại cho chúng ta tuổi thọ cao nhất từ trước đến nay,

while industrial technology gives us an unprecedented level of comfort and abundance,

trong khi công nghệ công nghiệp mang lại cho chúng ta mức độ thoải mái và sung túc chưa từng có,

even though we haven't yet learned to attain them without destroying our ecosphere. Ngữ pháp

mặc dù chúng ta vẫn chưa học được cách đạt được chúng mà không phá hủy sinh quyển của mình.

There are arguably still different civilizations around today Cách dùng từ

Có thể cho rằng vẫn còn nhiều nền văn minh khác nhau tồn tại ngày nay

that compete and coexist with each other,

cạnh tranh và cùng tồn tại với nhau,

but together they also form a singular global civilization.

nhưng cùng nhau, chúng cũng tạo thành một nền văn minh toàn cầu duy nhất.

But this modern globalized civilization is even more vulnerable in some ways than past empires

Nhưng nền văn minh toàn cầu hóa hiện đại này thậm chí còn dễ bị tổn thương hơn theo một số khía cạnh so với các đế chế trong quá khứ

because we are much more deeply interconnected.

bởi vì chúng ta được kết nối sâu sắc hơn với nhau rất nhiều.

A collapse of the industrialized world

Một sự sụp đổ của thế giới công nghiệp hóa

literally means that the majority of people alive today

theo đúng nghĩa đen có nghĩa là phần lớn những người đang sống hôm nay

would perish,

sẽ bỏ mạng,

since without industrial agriculture, Ngữ pháp

bởi vì nếu không có nông nghiệp công nghiệp,

we would no longer be able to feed them.

chúng ta sẽ không còn khả năng nuôi sống họ nữa.

And there's an even greater risk.

Và còn một rủi ro lớn hơn thế.

What if a collapse were so deeply destructive Ngữ pháp

Điều gì sẽ xảy ra nếu một sự sụp đổ mang tính hủy diệt sâu sắc đến mức

that we were unable to reindustrialize again?

chúng ta không thể tái công nghiệp hóa một lần nữa?

What if it ruined our chances of enjoying a flourishing future Cụm từ

Điều gì sẽ xảy ra nếu nó phá hỏng cơ hội của chúng ta trong việc tận hưởng một tương lai hưng thịnh

as a multi-planetary species?

với tư cách là một giống loài đa hành tinh?

A global civilizational collapse could be an existential catastrophe,

Một sự sụp đổ của nền văn minh toàn cầu có thể là một thảm họa hiện sinh,

something that ruins not just the lives of everyone alive today,

một thứ tàn phá không chỉ cuộc sống của mọi người đang sống hôm nay,

but all the future generations that could have come into being. Thành ngữ

mà còn cả tất cả các thế hệ tương lai có thể được sinh ra.

All the knowledge we might have discovered, Ngữ pháp

Tất cả những kiến thức chúng ta có thể đã khám phá,

the art we might have created,

những tác phẩm nghệ thuật chúng ta có thể đã sáng tạo,

the joys we might have experienced,

những niềm vui chúng ta có thể đã trải qua,

would be lost.

sẽ bị mất đi.

So,

Vậy,

how likely is all of this?

khả năng xảy ra của tất cả những điều này là bao nhiêu?

Let's start with some good news. Mạch ý

Hãy bắt đầu bằng một số tin tốt.

While civilization collapses have happened regularly, Ngữ pháp

Mặc dù sự sụp đổ của các nền văn minh vẫn thường xuyên xảy ra,

none have ever derailed the course of global civilization.

chưa từng có sự sụp đổ nào làm trệch hướng quá trình phát triển của nền văn minh toàn cầu.

Rome collapsed,

Rome đã sụp đổ,

but the Aksumite Empire or the Teotihuacans

nhưng Đế chế Aksum hay người Teotihuacan

and of course the Byzantine Empire carried on. Cụm động từ

và tất nhiên là Đế chế Byzantine vẫn tiếp tục tồn tại.

What about sudden population crashes?

Thế còn những đợt suy giảm dân số đột ngột thì sao?

So far, Mạch ý

Cho đến nay,

we've not seen a catastrophe that has killed much more than 10% of the global population.

chúng ta chưa từng thấy một thảm họa nào cướp đi nhiều hơn 10% dân số toàn cầu.

No pandemic, Mạch ý

Không một đại dịch nào,

no natural disaster,

không một thảm họa thiên nhiên nào,

no war.

không một cuộc chiến tranh nào.

The last clear example of a rapid global population decrease

Ví dụ rõ ràng nhất gần đây về sự sụt giảm nhanh chóng dân số toàn cầu

was the Black Death,

chính là Cái chết Đen,

a pandemic of the bubonic plague in the 14th century

một đại dịch dịch hạch vào thế kỷ 14

that spread across the Middle East and Europe

đã lây lan khắp Trung Đông và Châu Âu

and killed a third of all Europeans and about 1/10th of the global population.

và giết chết một phần ba số người châu Âu cùng với khoảng 1/10 dân số toàn cầu.

If any event was going to cause the collapse of civilization, Ngữ pháp

Nếu có bất kỳ sự kiện nào chuẩn bị gây ra sự sụp đổ của nền văn minh,

that should have been it.

thì đó lẽ ra phải là sự kiện này.

But even the Black Death demonstrates humanity's resilience more than its fragility. Ngữ pháp

Nhưng ngay cả Cái chết Đen cũng thể hiện khả năng phục hồi của nhân loại nhiều hơn là sự mong manh của nó.

While the old societies were massively disrupted in the short term, Cụm từ

Mặc dù các xã hội cũ đã bị xáo trộn nghiêm trọng trong ngắn hạn,

the intense loss of human lives and suffering

sự mất mát lớn về sinh mạng và những đau khổ tột cùng của con người

did little to negatively impact European economic and technological development Cụm từ

hầu như không tác động tiêu cực đến sự phát triển kinh tế và công nghệ của Châu Âu

in the long run.

về lâu dài.

Population size recovered within two centuries,

Quy mô dân số đã phục hồi trong vòng hai thế kỷ,

and just two centuries later,

và chỉ hai thế kỷ sau,

the Industrial Revolution began.

Cuộc Cách mạng Công nghiệp bắt đầu.

History is full of incredible recoveries from horrible tragedies.

Lịch sử đầy rẫy những cuộc phục hồi đáng kinh ngạc từ những bi kịch kinh hoàng.

Take the atomic bombing of Hiroshima during World War II. Mạch ý

Hãy lấy vụ ném bom nguyên tử xuống Hiroshima trong Thế chiến II làm ví dụ.

140,000 people were killed

140.000 người đã thiệt mạng

and 90% of the city was at least partially incinerated or reduced to rubble. Cụm từ

và 90% thành phố ít nhất đã bị thiêu rụi một phần hoặc biến thành đống đổ nát.

But against all odds, Thành ngữ

Nhưng vượt lên trên mọi nghịch cảnh,

they made a remarkable recovery. Cụm từ

họ đã có một sự phục hồi đáng kinh ngạc.

Hiroshima's population recovered within a decade,

Dân số Hiroshima đã phục hồi trong vòng một thập kỷ,

and today it's a thriving city of 1.2 million people.

và ngày nay nó là một thành phố sầm uất với 1,2 triệu người.

None of this made these horrible events any less horrible

Những điều này không làm cho những sự kiện khủng khiếp đó bớt đi sự kinh hoàng

for those who lived through them. Cụm động từ

đối với những ai đã trải qua chúng.

But for us as a species,

Nhưng đối với chúng ta với tư cách là một giống loài,

these signs of resilience are good news.

những dấu hiệu về khả năng phục hồi này là một tin vui.

Why recovery is likely even in the worst case.

Lý do tại sao sự phục hồi vẫn có khả năng xảy ra ngay cả trong trường hợp xấu nhất.

One thing that's different from historic collapses Ngữ pháp

Một điều khác biệt so với những sự sụp đổ trong lịch sử

is that humanity now has unprecedented destructive power.

là hiện nay nhân loại có sức mạnh hủy diệt chưa từng có.

Today's nuclear arsenals are so powerful Ngữ pháp

Kho vũ khí hạt nhân ngày nay hùng mạnh đến mức

that all-out global war Cách dùng từ

một cuộc chiến tranh toàn cầu toàn diện

could cause a nuclear winter

có thể gây ra một mùa đông hạt nhân

and billions of deaths.

và hàng tỷ người chết.

Our knowledge of our own biology

Kiến thức của chúng ta về sinh học của chính mình

and how to manipulate it

và cách can thiệp vào nó

is getting so advanced

đang trở nên tiên tiến đến mức

that it's becoming possible to engineer viruses

chúng ta có thể tạo ra những loại vi-rút

as contagious as the coronavirus Ngữ pháp

có sức lây lan nhanh như vi-rút corona

and as deadly as Ebola.

và nguy hiểm chết người như Ebola.

Increasingly the risk of global pandemics

Rủi ro của các đại dịch toàn cầu

is much higher than in the past.

đang ngày càng cao hơn nhiều so với trong quá khứ.

So we may cause a collapse ourselves

Vì vậy, chính chúng ta có thể gây ra một sự sụp đổ

and it might be much worse

và nó có thể sẽ tồi tệ hơn nhiều

than the things nature has thrown at us so far. Cụm động từ

so với những gì mà thiên nhiên đã giáng xuống chúng ta cho đến nay.

But if say 99% of the population died, Cách dùng từ

Nhưng giả sử 99% dân số bị chết,

would global civilization collapse forever?

liệu nền văn minh toàn cầu có sụp đổ mãi mãi không?

Could we recover from such a tragedy?

Liệu chúng ta có thể phục hồi từ một thảm kịch như vậy?

We have some reasons to be optimistic.

Chúng ta có một số lý do để lạc quan.

Let's start with food.

Hãy bắt đầu với vấn đề lương thực.

There are 1 billion agricultural workers today,

Hiện nay có 1 tỷ lao động nông nghiệp,

so even if the global population fell to just 80 million,

vì vậy ngay cả khi dân số toàn cầu giảm xuống chỉ còn 80 triệu người,

it's virtually guaranteed

thì hầu như chắc chắn

that many survivors

rất nhiều người sống sót

would know how to produce food.

sẽ biết cách sản xuất lương thực.

And we don't need to start at square one Thành ngữ

Và chúng ta không cần phải bắt đầu lại từ con số không

because we could still use modern high-yield crops.

vì chúng ta vẫn có thể sử dụng các loại cây trồng năng suất cao hiện đại.

Maize is 10 times bigger than its wild ancestor. Ngữ pháp

Ngô hiện nay to gấp 10 lần so với tổ tiên hoang dã của nó.

Ancient tomatoes were the size of today's peas.

Cà chua thời cổ đại chỉ bằng kích thước của hạt đậu ngày nay.

After agriculture,

Sau nông nghiệp,

the next step towards recovery Mạch ý

bước tiếp theo hướng tới sự phục hồi

would be rebuilding industrial capacity

sẽ là xây dựng lại năng lực công nghiệp

like power grids and automated manufacturing.

như mạng lưới điện và sản xuất tự động hóa.

A huge problem

Một vấn đề to lớn

is that our economies of scale Cách dùng từ

đó là tính kinh tế theo quy mô của chúng ta

make it impossible to just pick up where we left off. Thành ngữ

khiến chúng ta không thể đơn giản là bắt đầu lại từ nơi mình đã dừng lại.

Many of our high-tech industries

Nhiều ngành công nghiệp công nghệ cao của chúng ta

are only functional because of huge demand Ngữ pháp

chỉ có thể vận hành là nhờ nhu cầu khổng lồ

and intensely interconnected supply chains

và các chuỗi cung ứng được liên kết chặt chẽ với nhau

across different continents.

xuyên qua các lục địa khác nhau.

Even if our infrastructure were left unharmed, Ngữ pháp

Ngay cả khi cơ sở hạ tầng của chúng ta không bị tổn hại,

we would make huge steps backwards technologically. Thành ngữ

chúng ta vẫn sẽ có những bước lùi rất lớn về mặt công nghệ.

But then again, Mạch ý

Tuy nhiên,

we are thinking in larger timeframes.

chúng ta đang suy nghĩ trong những khung thời gian rộng lớn hơn.

Industrialization originally happened

Quá trình công nghiệp hóa ban đầu đã diễn ra

12,000 years after the Agricultural Revolution.

12.000 năm sau Cuộc Cách mạng Nông nghiệp.

So if we need to start over Cụm động từ

Vì vậy, nếu chúng ta cần phải bắt đầu lại

after a massive collapse,

sau một đợt sụp đổ lớn,

it shouldn't be that hard to reindustrialize Ngữ pháp

thì việc tái công nghiệp hóa sẽ không quá khó khăn

at least on evolutionary timescales.

ít nhất là trong những thang thời gian tiến hóa.

There's a hitch, Mạch ý

Tuy nhiên,

though.

có một trở ngại.

The Industrial Revolution was fueled literally

Cuộc Cách mạng Công nghiệp được thúc đẩy theo đúng nghĩa đen

by burning easily accessible coal,

bằng cách đốt than dễ tiếp cận,

and we are still very much reliant on it. Cụm từ

và chúng ta hiện vẫn phụ thuộc rất nhiều vào nó.

If we use it all up today, Cụm động từ

Nếu chúng ta sử dụng hết chúng hôm nay,

aside from making rapid climate change much worse, Ngữ pháp

ngoài việc khiến tình trạng biến đổi khí hậu nhanh chóng trở nên tồi tệ hơn nhiều,

we could hinder our ability to recover Cụm từ

chúng ta còn có thể cản trở khả năng phục hồi của mình

from a huge crisis.

từ một cuộc khủng hoảng lớn.

So we should stop using easy to access coal

Vì vậy chúng ta nên ngừng sử dụng loại than dễ khai thác

so it can serve as a civilization insurance Thành ngữ

để nó có thể đóng vai trò như một bảo hiểm cho nền văn minh

in case something bad happens. Ngữ pháp

trong trường hợp có chuyện tồi tệ xảy ra.

Another thing that makes recovery likely Ngữ pháp

Một điều nữa khiến cho sự phục hồi có khả năng xảy ra

is that we'd probably have most of the information

đó là chúng ta có lẽ sẽ nắm giữ hầu hết những thông tin

we need to rebuild civilization.

cần thiết để xây dựng lại nền văn minh.

We would certainly lose a lot of crucial institutional knowledge, Cách dùng từ

Chắc chắn chúng ta sẽ đánh mất đi nhiều kiến thức thể chế quan trọng,

especially on hard drives

đặc biệt là trong những ổ cứng

that nobody could read or operate anymore.

mà không ai còn có thể đọc hay vận hành được nữa.

But a lot of the technological, scientific, and cultural knowledge

Nhưng phần lớn những kiến thức công nghệ, khoa học và văn hóa

stored in the world's 2.6 million libraries

được lưu trữ trong 2,6 triệu thư viện trên toàn thế giới

would survive the catastrophe.

sẽ sống sót qua thảm họa.

The post-collapse survivors

Những người sống sót sau sự sụp đổ

would know what used to be possible Ngữ pháp

sẽ biết những gì từng là có thể

and they could reverse-engineer Cách dùng từ

và họ có thể đảo ngược kỹ thuật

some of the tools and machines

một số công cụ và máy móc

they'd find.

mà họ tìm thấy.

In conclusion,

Tóm lại,

despite the bleak prospect of catastrophic threats, Ngữ pháp

bất chấp viễn cảnh ảm đạm về những mối đe dọa thảm khốc,

natural or created by ourselves,

dù là do tự nhiên hay do chính chúng ta tạo ra,

there is reason for optimism.

vẫn có lý do để lạc quan.

Humankind is remarkably resilient,

Nhân loại có khả năng phục hồi đáng kinh ngạc,

and even in the case of a global civilizational collapse, Cụm từ

và ngay cả trong trường hợp nền văn minh toàn cầu sụp đổ,

it seems likely that we would be able to recover, Ngữ pháp

thì dường như chúng ta vẫn có khả năng phục hồi lại,

even if many people were to perish Ngữ pháp

ngay cả khi có nhiều người phải thiệt mạng

or suffer immense hardship.

hoặc phải chịu đựng những khó khăn vô cùng tận.

Even if we lost cultural and technological achievements

Ngay cả khi chúng ta đánh mất đi những thành tựu văn hóa và công nghệ

in the process. Cụm từ

trong quá trình đó.

But given the stakes, Mạch ý

Nhưng xét đến những rủi ro phải gánh chịu,

the risks are still unnervingly high.

các mối đe dọa vẫn cao đến mức đáng sợ.

Nuclear war and dangerous pandemics

Chiến tranh hạt nhân và những đại dịch nguy hiểm

threaten the amazing global civilization

đang đe dọa nền văn minh toàn cầu tuyệt vời

we have built.

mà chúng ta đã xây dựng nên.

Humanity is like a teenager, Thành ngữ

Nhân loại giống như một thiếu niên,

speeding around blind corners,

phóng xe với tốc độ cao qua những góc cua khuất tầm nhìn,

drunk,

say xỉn,

without a seatbelt.

không thắt dây an toàn.

The good news is that it's still early enough Ngữ pháp

Tin tốt là hiện tại vẫn còn đủ sớm

to prepare for and to mitigate these risks. Cụm từ

để chuẩn bị và giảm thiểu những rủi ro này.

We just need to actually do it.

Chúng ta chỉ cần thực sự hành động.