TRIẾT HỌC - Montaigne: tài liệu học tiếng Anh

We generally think that philosophers should be proud of their big brains

Chúng ta thường nghĩ rằng các triết gia nên tự hào về bộ não lớn của họ

and be fans of thinking,

và là những người đam mê tư duy,

self-reflection and rational analysis.

tự soi xét và phân tích hợp lý.

But there's one philosopher,

Nhưng có một triết gia,

born in France in 1533,

sinh ra ở Pháp vào năm 1533,

who had a refreshingly different take. Cụm từ

lại có một góc nhìn khác biệt đến mức mới mẻ.

Michel de Montaigne was an intellectual

Michel de Montaigne là một trí thức

who spent his writing life

người đã dành toàn bộ cuộc đời viết lách của mình

knocking the arrogance of intellectuals.

để công kích sự kiêu ngạo của giới trí thức.

In his great masterpiece,

Trong kiệt tác vĩ đại của ông,

The Essays,

Những tiểu luận (The Essays),

he comes across as relentlessly wise and intelligent, Cụm động từ

ông thể hiện mình là một người không ngừng khôn ngoan và thông minh,

but also as constantly modest

nhưng cũng luôn khiêm tốn

and keen to debunk the pretensions of learning. Cách dùng từ

và khao khát vạch trần những thói tự phụ của giới học thuật.

Not least,

Không những vậy,

he's extremely funny,

ông còn cực kỳ hài hước,

reminding his readers

nhắc nhở độc giả của mình rằng

to learn that we have said or done a stupid thing is nothing. Mạch ý

nhận ra chúng ta vừa nói hay làm một điều ngu ngốc chẳng có gì to tát cả.

We must learn a more ample and important lesson,

Chúng ta phải học một bài học lớn hơn và quan trọng hơn,

that we are but blockheads.

đó là chúng ta cũng chỉ là những kẻ ngốc mà thôi.

Or as he put it,

Hay như cách ông diễn đạt,

on the highest throne in the world, Thành ngữ

dù có ngồi trên ngai vàng cao nhất thế giới,

we are seated still upon our arses.

chúng ta vẫn chỉ đang ngồi trên chính cái mông của mình.

Montaigne was a child of the Renaissance, Văn hóa

Montaigne là một đứa con của thời kỳ Phục hưng,

and the ancient philosophers popular in Montaigne's day

và các triết gia thời cổ đại phổ biến trong thời đại của Montaigne

believed that our powers of reason

tin rằng sức mạnh lý trí của chúng ta

could afford us a happiness and greatness denied to other creatures. Cách dùng từ

có thể mang lại cho chúng ta một niềm hạnh phúc và sự vĩ đại mà các sinh vật khác không có.

Reason was a sophisticated,

Lý trí là một công cụ tinh vi,

almost divine tool

gần như thần thánh,

offering us mastery over the world and ourselves.

giúp chúng ta làm chủ thế giới và chính bản thân mình.

That was the line taken by philosophers like Cicero. Cụm từ

Đó là quan điểm được các triết gia như Cicero đưa ra.

But this characterization of human reason enraged Montaigne.

Nhưng cách mô tả này về lý trí con người lại chọc giận Montaigne.

After hanging out with academics and philosophers, Cụm động từ

Sau khi giao du với các học giả và triết gia,

he wrote,

ông viết,

"In practice,

"Trên thực tế,

thousands of little women in their villages

hàng ngàn người phụ nữ nhỏ bé ở các ngôi làng

have lived more gentle, Ngữ pháp

đã sống một cuộc đời nhẹ nhàng hơn,

more equable and more constant lives than Cicero."

bình lặng và kiên định hơn cả Cicero."

His point wasn't that human beings can't reason at all, Mạch ý

Quan điểm của ông không phải là con người hoàn toàn không có lý trí,

simply that they tend to be far too arrogant

chỉ đơn giản là họ có xu hướng quá kiêu ngạo

about the limits of their brains.

về giới hạn của bộ não mình.

As he wrote,

Như ông đã viết,

"Our life consists partly in madness,

"Cuộc sống của chúng ta một phần bao gồm sự điên rồ,

partly in wisdom.

một phần là sự khôn ngoan.

Whoever writes about it merely respectfully and by rule,

Bất cứ ai viết về nó chỉ với sự cung kính và theo khuôn phép,

leaves more than half of it behind." Thành ngữ

đều bỏ lại hơn một nửa ý nghĩa của nó ở phía sau."

Perhaps the most obvious example of our madness is the struggle of living within a human body.

Có lẽ ví dụ rõ ràng nhất về sự điên rồ của chúng ta là cuộc đấu tranh khi sống trong một cơ thể con người.

Our bodies smell,

Cơ thể chúng ta có mùi,

ache, sag,

đau nhức, chảy xệ,

pulse, throb, and age,

rung động, nhói đau và già đi,

whatever the desires of our minds. Ngữ pháp

bất chấp những khao khát của tâm trí.

Montaigne was the world's first and possibly only philosopher

Montaigne là triết gia đầu tiên và có lẽ là duy nhất trên thế giới

to talk at length about impotence, Cụm từ

bàn luận dài dòng về chứng bất lực,

which seemed to him a prime example Cụm từ

điều mà đối với ông có vẻ là một ví dụ điển hình

of how crazy and fragile our minds are.

về việc tâm trí chúng ta điên rồ và mong manh đến mức nào.

Montaigne had a friend who'd grown impotent

Montaigne có một người bạn trở nên bất lực

with a woman he particularly liked.

với một người phụ nữ mà anh ta đặc biệt thích.

Montaigne didn't blame the penis.

Montaigne không đổ lỗi cho dương vật.

The problem was the mind,

Vấn đề nằm ở tâm trí,

the oppressive notion that we had complete control over our bodies,

ở quan niệm áp bức rằng chúng ta có toàn quyền kiểm soát cơ thể mình,

and the horror of departing from this theoretical normality. Cách dùng từ

và nỗi kinh hoàng khi đi chệch khỏi sự bình thường trên lý thuyết này.

The solution, Montaigne said,

Giải pháp, Montaigne nói,

was to redraw our sense of what's normal. Thành ngữ

là xác định lại nhận thức của chúng ta về những gì được cho là bình thường.

By accepting a loss of command over the penis Ngữ pháp

Bằng cách chấp nhận việc mất quyền kiểm soát dương vật

as a harmless common possibility in lovemaking,

như một khả năng vô hại và phổ biến khi làm tình,

one could preempt its occurrence,

người ta có thể ngăn chặn sự xuất hiện của nó,

as the stricken man eventually discovered.

như người đàn ông khốn khổ kia cuối cùng đã khám phá ra.

In bed with a woman,

Khi ở trên giường với một người phụ nữ,

he learned to admit beforehand

anh ta học cách thừa nhận từ trước

that he was subject to this infirmity Cách dùng từ

rằng anh ta rất dễ mắc phải điểm yếu này

and spoke openly about it,

và nói chuyện cởi mở về nó,

so relieving the tensions within his soul. Ngữ pháp

từ đó giải tỏa những căng thẳng trong tâm hồn mình.

By bearing the malady

Bằng cách gánh chịu căn bệnh này

as something to be expected,

như một điều đã được dự đoán trước,

his sense of constriction grew less

cảm giác bó buộc của anh ta dần ít đi

and weighed less heavily upon him. Thành ngữ

và không còn đè nặng lên anh ta nữa.

Montaigne's frankness allows the tensions in the reader's own soul

Sự thẳng thắn của Montaigne cho phép những căng thẳng trong chính tâm hồn độc giả

to be relieved.

cũng được giải tỏa.

A man who failed with his girlfriend

Một người đàn ông thất bại trước bạn gái

could regain his forces and soothe the anxieties of his beloved Cụm từ

có thể lấy lại sức mạnh và xoa dịu nỗi lo âu của người yêu

by accepting that his impotence belonged to a broad realm of sexual mishaps,

bằng cách chấp nhận rằng chứng bất lực của mình thuộc về một lĩnh vực rộng lớn của những rủi ro tình dục,

neither very rare nor very peculiar. Ngữ pháp

không quá hiếm gặp cũng chẳng có gì đặc biệt.

Montaigne was equally frank about the limitations of his intellect

Montaigne cũng thẳng thắn tương tự về những giới hạn trí tuệ của mình

and of its usefulness.

và về sự hữu dụng của nó.

Academia was deeply prestigious in Montaigne's day,

Giới học thuật vô cùng danh giá vào thời của Montaigne,

as in our own.

cũng giống như thời đại của chúng ta.

Yet although Montaigne was an excellent scholar,

Tuy nhiên, mặc dù Montaigne là một học giả xuất sắc,

he hated pedantry in academia.

ông lại ghét thói thông thái rởm trong giới học thuật.

He only wanted to learn things that were useful

Ông chỉ muốn học những điều hữu ích

and relentlessly attacked academics for being out of touch. Thành ngữ

và không ngừng công kích các học giả vì sống xa rời thực tế.

"If man were wise,

"Nếu con người khôn ngoan,

he would gauge the true worth of anything Cụm từ

anh ta sẽ đánh giá giá trị đích thực của bất cứ điều gì

by its usefulness and appropriateness

dựa trên sự hữu ích và tính phù hợp của nó

to his life," he said.

với cuộc sống của mình," ông nói.

Only that which makes us feel better

Chỉ những gì làm chúng ta cảm thấy tốt hơn

may be worth understanding.

mới đáng để thấu hiểu.

In this vein, Mạch ý

Theo mạch suy nghĩ này,

Montaigne mocked books that were difficult to read.

Montaigne chế giễu những cuốn sách khó đọc.

He admitted to his readers

Ông thừa nhận với độc giả của mình

that he found Plato more than a little boring Ý định

rằng ông thấy Plato khá nhàm chán

and that he just wanted to have fun with books.

và ông chỉ muốn tìm niềm vui với những cuốn sách.

"I'm not prepared to bash my brains out for anything, Thành ngữ

"Tôi không sẵn sàng vắt kiệt trí óc của mình vì bất cứ thứ gì,

not even for learning's sake, Cụm từ

ngay cả vì mục đích học hỏi,

however precious it may be. Ngữ pháp

dù nó có quý giá đến đâu.

From books,

Từ những cuốn sách,

all I seek is to get myself some pleasure. Ngữ pháp

tất cả những gì tôi tìm kiếm là mang lại cho bản thân chút niềm vui.

By an honorable pastime.

Thông qua một thú tiêu khiển tao nhã.

If I come across some difficult passages in my reading, Cụm động từ

Nếu tôi bắt gặp vài đoạn văn khó trong lúc đọc,

I don't bite my nails over them. Thành ngữ

tôi sẽ không cắn móng tay vì chúng.

After making a charge or two, Thành ngữ

Sau một hai lần cố gắng,

I let them be. Cụm từ

tôi sẽ mặc kệ chúng.

If one book tires me,

Nếu cuốn sách này làm tôi mệt mỏi,

I just take up another." Cụm động từ

tôi chỉ việc lấy cuốn khác."

He could be pretty caustic about incomprehensible philosophers. Cách dùng từ

Ông có thể khá cay nghiệt với những triết gia viết khó hiểu.

"Difficulty is a coin which the learned conjure with, Thành ngữ

"Sự khó hiểu là một đồng tiền mà những kẻ có học dùng để làm ảo thuật,

so as not to reveal the vanity of their studies,

nhằm không làm lộ ra sự trống rỗng trong các nghiên cứu của họ,

and which human stupidity is keen to accept in payment."

và sự ngu muội của con người lại rất sẵn lòng chấp nhận nó như một khoản thanh toán."

Montaigne observed how an intimidating scholarly culture

Montaigne quan sát thấy cách mà một nền văn hóa học thuật đáng sợ

has made all of us study other people's books Ngữ pháp

đã khiến tất cả chúng ta phải nghiên cứu sách của người khác

way before we study our own minds.

từ rất lâu trước khi chúng ta nghiên cứu tâm trí của chính mình.

And yet,

Và tuy nhiên,

as he put it, Cụm từ

như ông đã diễn đạt,

"We are richer than we think,

"Chúng ta giàu có hơn chúng ta nghĩ,

each one of us."

mỗi người trong chúng ta."

Montaigne is refreshing because he describes a life

Montaigne mang lại sự mới mẻ vì ông mô tả một cuộc sống

which is recognizably like our own

giống với cuộc sống của chính chúng ta một cách rõ rệt

and yet inspiring still.

nhưng vẫn đầy tính truyền cảm hứng.

He is a very human ideal.

Ông là một hình mẫu lý tưởng rất con người.

We may all arrive at wise ideas

Tất cả chúng ta đều có thể đi đến những ý tưởng khôn ngoan

if we cease to think of ourselves Cụm từ

nếu chúng ta thôi nghĩ bản thân mình

as unsuited to the task,

không phù hợp với nhiệm vụ này,

just because we aren't 2,000 years old

chỉ vì chúng ta chưa 2.000 tuổi

or aren't interested in the topics

hoặc không quan tâm đến các chủ đề

of Plato's dialogues

trong các cuộc đối thoại của Plato

or have a so-called ordinary life.

hay có một cuộc sống được gọi là bình thường.

Montaigne reassures us.

Montaigne trấn an chúng ta.

"You can attach the whole of moral philosophy

"Bạn có thể gắn toàn bộ triết học đạo đức

to a commonplace private life

vào một cuộc sống riêng tư bình dị

just as well as to one with richer stuff." Ngữ pháp

hoàn toàn tốt như với một cuộc sống có những thứ giàu sang hơn."

In Montaigne's redrawn portrait of the adequate semi-rational human being,

Trong bức chân dung được vẽ lại của Montaigne về một con người vừa đủ, bán lý trí,

it's possible to speak no Greek,

hoàn toàn có thể không biết nói tiếng Hy Lạp,

change one's mind after a meal,

thay đổi ý định sau bữa ăn,

get bored with a book,

cảm thấy chán một cuốn sách,

be impotent,

bị bất lực,

and know pretty much none of the ancient philosophers.

và hầu như không biết bất kỳ triết gia thời cổ đại nào.

A virtuous ordinary life Mạch ý

Một cuộc sống bình thường có đạo đức,

striving for wisdom,

nỗ lực vươn tới sự khôn ngoan,

but never far from folly,

nhưng không bao giờ rời xa sự ngu ngốc,

is achievement enough.

đã là một thành tựu đủ lớn.

Montaigne remains the great readable intellectual

Montaigne vẫn là một trí thức vĩ đại, dễ đọc,

with whom we can laugh at intellectuals

người mà chúng ta có thể cùng cười nhạo giới trí thức

and pretensions of many kinds.

và sự kiêu ngạo dưới nhiều hình thức khác nhau.

He was a breath of fresh air Thành ngữ

Ông là một luồng gió mới

in the cloistered,

thổi vào những hành lang đóng kín,

unworldly, snobbish corridors

xa rời cõi tục và đầy hợm hĩnh

of the academia of the 16th century.

của giới học thuật thế kỷ 16.

And because academia has sadly not changed very much,

Và bởi vì giới học thuật đáng buồn là đã không thay đổi nhiều,

he continues to be an inspiration and a solace Cách dùng từ

ông tiếp tục là nguồn cảm hứng và một sự an ủi

to all of us who feel routinely oppressed and patronized Cách dùng từ

cho tất cả chúng ta, những người thường xuyên cảm thấy bị áp bức và bị coi thường

by the pedantry and arrogance of so-called clever people. Ý định

bởi sự thông thái rởm và kiêu ngạo của những người được cho là thông minh.