Sinh Vật Chết Chóc Nhất Trên Trái Đất – Thể Thực Khuẩn: tài liệu học tiếng Anh

A war has been raging for billions of years, Ngữ pháp

Một cuộc chiến đã và đang hoành hành trong hàng tỷ năm,

killing trillions every single day while we don't even notice.

giết chết hàng nghìn tỷ sinh mạng mỗi ngày trong khi chúng ta thậm chí không hề hay biết.

The war is fought by the single deadliest entity on our planet,

Cuộc chiến này được châm ngòi bởi thực thể chết chóc nhất trên hành tinh của chúng ta,

the bacteriophage or phage for short. Cụm từ

thực khuẩn thể, hay gọi tắt là phage.

A phage is a virus,

Phage là một loại vi-rút,

not quite alive, not quite dead. Mạch ý

không hoàn toàn sống, cũng không hoàn toàn chết.

Also, they look as if someone made them up. Ghi chú

Hơn nữa, chúng trông giống như được ai đó tạo ra từ trí tưởng tượng.

Their head is an icosahedron,

Phần đầu của chúng là một khối hai mươi mặt,

a sort of dice with 20 faces and 30 edges. Cụm từ

một loại xúc xắc có 20 mặt và 30 cạnh.

It contains the genetic material of the virus

Nó chứa vật chất di truyền của vi-rút

and often sits on a long tail that has leg-like fibers.

và thường nằm trên một cái đuôi dài có các sợi giống như đôi chân.

There are more phages on Earth than every other organism combined, Ngữ pháp

Số lượng phage trên Trái Đất nhiều hơn tất cả các sinh vật khác cộng lại,

including bacteria.

bao gồm cả vi khuẩn.

And they are probably everywhere living things exist.

Và chúng có lẽ hiện diện ở bất cứ nơi nào có sự sống.

Billions are on your hands,

Hàng tỷ con đang ở trên tay bạn,

in your intestines,

trong ruột của bạn,

and your eyelids right now.

và trên mí mắt của bạn ngay lúc này.

Which might make you nervous

Điều này có thể khiến bạn lo lắng

since phages are responsible for the majority of deaths on Earth.

vì phage là nguyên nhân gây ra phần lớn các ca tử vong trên Trái Đất.

But you're lucky.

Nhưng bạn thật may mắn.

While they do commit genocide for breakfast, Thành ngữ

Mặc dù chúng tiến hành các cuộc diệt chủng như những bữa điểm tâm,

they only kill bacteria.

chúng chỉ giết vi khuẩn.

Up to 40% of all bacteria in the oceans Cụm từ

Lên đến 40% tất cả vi khuẩn trong các đại dương

are killed by them every single day.

bị chúng tiêu diệt mỗi ngày.

But phages also have major flaws.

Nhưng phage cũng có những khuyết điểm lớn.

Like any other virus,

Giống như bất kỳ vi-rút nào khác,

phages need a host to survive and reproduce. Cách dùng từ

phage cần một vật chủ để tồn tại và sinh sản.

They're not much more than genetic material in a hull, Cụm từ

Chúng không có gì nhiều hơn ngoài vật chất di truyền trong một lớp vỏ,

and they specialize.

và chúng rất chuyên biệt.

Usually, a phage has chosen one specific bacteria

Thông thường, một phage đã chọn một loại vi khuẩn cụ thể

or maybe some of its very close relatives.

hoặc có thể là một số họ hàng rất gần của nó.

These are its prey.

Đây chính là con mồi của nó.

Imagine a phage as like a cruise missile

Hãy tưởng tượng một phage như một tên lửa hành trình

that only hunts and kills members of one very unlucky family.

chỉ săn lùng và tiêu diệt các thành viên của một gia đình rất xui xẻo.

When a phage finds its victim,

Khi phage tìm thấy nạn nhân của mình,

it connects its tail fibers with receptors

nó kết nối các sợi đuôi của mình với các thụ thể

and uses a sort of syringe to puncture the surface.

và sử dụng một thứ giống như ống tiêm để chọc thủng bề mặt.

In a weird motion,

Trong một chuyển động kỳ lạ,

the phage squeezes its tail and injects its genetic information.

phage co đuôi lại và tiêm thông tin di truyền của nó vào.

Within minutes,

Chỉ trong vài phút,

the bacteria is taken over. Cụm động từ

vi khuẩn bị chiếm quyền kiểm soát.

It's now forced to manufacture all the parts of new phages. Ngữ pháp

Giờ đây nó bị buộc phải sản xuất tất cả các bộ phận cho những phage mới.

They only stop when the bacteria is filled up with brand new phages.

Chúng chỉ dừng lại khi vi khuẩn chứa đầy các phage hoàn toàn mới.

In the final step,

Ở bước cuối cùng,

they produce endolysin,

chúng sản xuất ra endolysin,

a powerful enzyme that punches a hole in the bacteria.

một loại enzyme mạnh mẽ đục một lỗ trên vi khuẩn.

The pressure is so high Ngữ pháp

Áp suất cao đến mức

that the bacteria sort of vomits out all of its insides and dies.

vi khuẩn như thể nôn ra toàn bộ phần bên trong của nó và chết.

New phages are released and begin the cycle anew.

Các phage mới được giải phóng và bắt đầu lại chu kỳ.

In the last few years,

Trong vài năm qua,

bacteriophages have enjoyed the attention of the second deadliest beings on Earth, Cụm từ

thực khuẩn thể đã thu hút sự chú ý của những sinh vật nguy hiểm thứ hai trên Trái Đất,

humans.

đó là con người.

Recently,

Gần đây,

we've started looking into injecting millions of them into our bodies Cụm động từ

chúng ta đã bắt đầu nghiên cứu việc tiêm hàng triệu con trong số chúng vào cơ thể

because we're sort of getting desperate. Ý định

bởi vì chúng ta đang bắt đầu trở nên tuyệt vọng.

We screwed up. Cụm động từ

Chúng ta đã làm hỏng mọi thứ.

In the past,

Trong quá khứ,

a single cut or a sip from the wrong puddle could kill you.

một vết cắt nhỏ hoặc một ngụm nước từ vũng nước bẩn có thể giết chết bạn.

Bacteria were our phages,

Vi khuẩn từng là phage của chúng ta,

tiny monsters that hunted us mercilessly.

những con quái vật nhỏ bé săn lùng chúng ta không thương tiếc.

But then,

Nhưng sau đó,

about 100 years ago,

vào khoảng 100 năm trước,

we found a solution in nature.

chúng ta đã tìm thấy một giải pháp trong tự nhiên.

By accident, Cụm từ

Tình cờ,

we found fungi that produced a compound that killed bacteria,

chúng ta tìm thấy nấm tạo ra một hợp chất giết chết vi khuẩn,

antibiotics.

kháng sinh.

Suddenly,

Đột nhiên,

we had a powerful super weapon.

chúng ta có một siêu vũ khí mạnh mẽ.

Antibiotics were so effective

Kháng sinh hiệu quả đến mức

that we stopped thinking of bacteria as monsters.

chúng ta không còn coi vi khuẩn là quái vật nữa.

Only the old and the weakest among us were killed by them.

Chỉ những người già cả và yếu ớt nhất trong chúng ta mới bị chúng giết chết.

We used antibiotics more and more Ngữ pháp

Chúng ta sử dụng kháng sinh ngày càng nhiều

for less and less serious causes.

cho những căn bệnh ngày càng ít nghiêm trọng hơn.

We lost respect for the monsters

Chúng ta đã mất đi sự tôn trọng đối với những con quái vật

and the weapon.

và với cả vũ khí.

But bacteria are living things that evolve,

Nhưng vi khuẩn là những sinh vật sống biết tiến hóa,

and one by one,

và từng con một,

they started to become immune against our weapons. Cách dùng từ

chúng bắt đầu trở nên miễn dịch với vũ khí của chúng ta.

This continued

Điều này vẫn tiếp diễn

until we had created what are called superbugs. Ngữ pháp

cho đến khi chúng ta tạo ra cái gọi là siêu vi khuẩn.

Bacteria immune to almost everything we have.

Những vi khuẩn miễn dịch với hầu hết mọi thứ chúng ta có.

This immunity is spreading across the world as we speak. Thành ngữ

Sự miễn dịch này đang lây lan trên toàn thế giới ngay lúc chúng ta đang nói chuyện.

By 2050,

Đến năm 2050,

superbugs could kill more humans a year than cancer.

siêu vi khuẩn có thể giết chết nhiều người một năm hơn cả ung thư.

The days when a cut or bladder infection

Những ngày mà một vết cắt hay nhiễm trùng bàng quang

or a cough could kill you or your loved ones

hoặc một cơn ho có thể giết chết bạn hoặc những người thân yêu

are coming back.

đang quay trở lại.

In the US alone,

Chỉ riêng tại Mỹ,

more than 23,000 people die from resistant bacteria each year.

hơn 23.000 người chết vì vi khuẩn kháng thuốc mỗi năm.

But it turns out that phages, Cụm từ

Nhưng hóa ra phage,

our tiny killer virus robots,

những robot vi-rút sát thủ tí hon của chúng ta,

could save us.

có thể cứu chúng ta.

We could inject them into our bodies to help cure infections.

Chúng ta có thể tiêm chúng vào cơ thể để giúp chữa trị nhiễm trùng.

Hold on. Ý định

Khoan đã.

How can injecting millions of viruses into an infection Ý định

Làm sao mà việc tiêm hàng triệu vi-rút vào vùng nhiễm trùng

be a good idea?

lại có thể là một ý tưởng hay?

Phages are very,

Phage là những sát thủ tiêu diệt vi khuẩn rất,

very specialized killers of bacteria.

rất chuyên biệt.

So specialized,

Thực tế,

in fact,

chúng chuyên biệt đến mức

that humans are completely immune to them.

con người hoàn toàn miễn dịch với chúng.

We are too different. Ngữ pháp

Chúng ta quá khác biệt.

We encounter billions of phages every day

Chúng ta bắt gặp hàng tỷ phage mỗi ngày

and we just politely ignore each other. Thành ngữ

và chúng ta chỉ lịch sự phớt lờ nhau.

Antibiotics are like carpet bombing, Mạch ý

Kháng sinh giống như đánh bom rải thảm,

killing everything,

giết chết mọi thứ,

even the good bacteria in our intestines

thậm chí cả vi khuẩn có lợi trong ruột của chúng ta

that we don't want to harm.

mà chúng ta không muốn làm hại.

Phages are like guided missiles

Phage giống như những tên lửa dẫn đường

that only attack what they're supposed to. Ngữ pháp

chỉ tấn công những gì chúng được chỉ định.

Wait a minute.

Đợi một chút.

If we use phages to kill bacteria,

Nếu chúng ta sử dụng phage để tiêu diệt vi khuẩn,

won't bacteria develop ways of defending themselves?

vi khuẩn sẽ không phát triển các cách thức để tự bảo vệ mình sao?

Well,

Chà,

it's more complex than that. Cụm từ

mọi chuyện phức tạp hơn thế.

Phages evolve too.

Phage cũng tiến hóa.

There has been an arms race between them and bacteria Thành ngữ

Đã có một cuộc chạy đua vũ trang giữa chúng và vi khuẩn

for billions of years,

trong hàng tỷ năm,

and so far,

và cho đến nay,

they're doing great.

chúng đang làm rất tốt.

This makes phages smart weapons

Điều này biến phage thành những vũ khí thông minh

that are constantly getting better at killing. Cụm từ

không ngừng trở nên giỏi hơn trong việc tiêu diệt.

But even if bacteria were to become immune against our phage, Ngữ pháp

Nhưng ngay cả khi vi khuẩn trở nên miễn dịch với phage của chúng ta,

we still might be able to win.

chúng ta vẫn có thể chiến thắng.

It turns out that in order to become resistant

Hóa ra để trở nên kháng cự

to even just a few species of phages,

thậm chí chỉ với một vài loài phage,

bacteria have to give up their resistance to antibiotics. Cụm động từ

vi khuẩn phải từ bỏ khả năng kháng kháng sinh của chúng.

We might be able to trap them in a catch-22. Thành ngữ

Chúng ta có thể dồn chúng vào một tình thế tiến thoái lưỡng nan.

This has already been successfully tested with a patient

Điều này đã được thử nghiệm thành công với một bệnh nhân

who had no other hope left.

người không còn bất kỳ tia hy vọng nào khác.

The bacteria Pseudomonas aeruginosa, Văn hóa

Vi khuẩn Pseudomonas aeruginosa,

one of the most feared bacteria,

một trong những vi khuẩn đáng sợ nhất,

infected the man's chest cavity.

đã lây nhiễm vào khoang ngực của người đàn ông.

They are naturally resistant to most antibiotics Cách dùng từ

Chúng có khả năng kháng hầu hết các loại kháng sinh một cách tự nhiên

and can even survive in alcoholic hand gel.

và thậm chí có thể sống sót trong gel rửa tay chứa cồn.

After years of suffering,

Sau nhiều năm chịu đựng,

a few thousand phages were directly inserted into his chest cavity,

vài ngàn phage đã được đưa trực tiếp vào khoang ngực của ông ấy,

together with antibiotics the bacteria were immune to.

cùng với các loại kháng sinh mà vi khuẩn đã miễn dịch.

After a few weeks,

Sau một vài tuần,

the infections had completely disappeared. Ngữ pháp

tình trạng nhiễm trùng đã hoàn toàn biến mất.

Unfortunately,

Đáng tiếc là,

this treatment is still experimental

phương pháp điều trị này vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm

and pharma companies are still reluctant to invest the necessary billions Cụm từ

và các công ty dược phẩm vẫn miễn cưỡng trong việc đầu tư hàng tỷ đô la cần thiết

in a treatment that has no official approval yet. Cách dùng từ

vào một phương pháp điều trị chưa có sự chấp thuận chính thức nào.

But things are finally changing.

Nhưng mọi thứ cuối cùng cũng đang thay đổi.

In 2016,

Vào năm 2016,

the largest phage clinical trial to date began, Cụm từ

thử nghiệm lâm sàng phage lớn nhất tính đến nay đã bắt đầu,

and phages are getting more and more attention.

và phage đang ngày càng nhận được nhiều sự chú ý.

And we better get used to it Ngữ pháp

Và chúng ta tốt nhất nên làm quen với điều đó

because the era in which antibiotics have been our super weapon

bởi vì thời đại mà kháng sinh từng là siêu vũ khí của chúng ta

is drawing to a close. Thành ngữ

đang dần đi đến hồi kết.

It might be a weird concept,

Đó có thể là một khái niệm kỳ lạ,

but injecting the deadliest being on planet Earth

nhưng việc tiêm sinh vật chết chóc nhất trên hành tinh Trái Đất

directly into our bodies

trực tiếp vào cơ thể chúng ta

could save millions of lives.

có thể cứu sống hàng triệu người.

This video was made possible

Video này được thực hiện

by a grant from the Bill and Melinda Gates Foundation.

nhờ khoản tài trợ từ Quỹ Bill và Melinda Gates.

If you'd like to support Kurzgesagt,

Nếu bạn muốn ủng hộ Kurzgesagt,

you can do so on patreon.com/kurzgesagt

bạn có thể thực hiện điều đó trên patreon.com/kurzgesagt

and get fancy things in return.

và nhận được những món quà độc đáo làm phần thưởng.