Sao Diêm Vương có phải là một hành tinh?: tài liệu học tiếng Anh

Pluto, Planet or not?

Sao Diêm Vương, Hành tinh hay không?

Before we can answer this question, Ngữ pháp

Trước khi có thể trả lời câu hỏi này,

we need to know what the word planet is for

chúng ta cần biết từ hành tinh dùng để làm gì

and that takes us back to the ancient Greeks Cụm động từ

và điều đó đưa chúng ta quay ngược về thời Hy Lạp cổ đại,

who called Mercury, Venus, Mars, Jupiter, Saturn,

những người đã gọi Sao Thủy, Sao Kim, Sao Hỏa, Sao Mộc, Sao Thổ,

the Moon, and the Sun,

Mặt Trăng và Mặt Trời,

planets.

là các hành tinh.

Basically, if it moved across the sky and was bright, it was a planet. Ngữ pháp

Về cơ bản, nếu nó di chuyển trên bầu trời và phát sáng, thì đó là một hành tinh.

This is a terrible start for the word

Đây là một sự khởi đầu tồi tệ cho từ này

because one, it excludes Earth from the list,

bởi vì một là, nó loại trừ Trái Đất khỏi danh sách,

and two, it groups wildly different things together.

và hai là, nó nhóm những thứ cực kỳ khác biệt lại với nhau.

But the Greeks couldn't know how different the Moon was from Saturn Ngữ pháp

Nhưng người Hy Lạp không thể biết Mặt Trăng khác với Sao Thổ như thế nào

because the best technology they had to observe the universe was sadly limited.

bởi vì công nghệ tốt nhất mà họ có để quan sát vũ trụ khi đó còn hạn chế một cách đáng buồn.

It would take several thousand years until the industrious Dutch made the first telescopes Ngữ pháp

Phải mất vài nghìn năm cho đến khi người Hà Lan cần mẫn chế tạo ra những chiếc kính viễn vọng đầu tiên

and astronomy became much more interesting.

và thiên văn học trở nên thú vị hơn nhiều.

Astronomers could now confidently rearrange the solar system

Các nhà thiên văn học giờ đây có thể tự tin sắp xếp lại hệ mặt trời

an elegant scientific advance that no one could possibly object to Ý định

một bước tiến khoa học thanh lịch mà không ai có thể phản đối

and reclassify its parts,

và phân loại lại các thành phần của nó,

dropping the Sun and the Moon from the list of planets

loại bỏ Mặt Trời và Mặt Trăng khỏi danh sách các hành tinh

and adding Earth.

và thêm Trái Đất vào.

Now, if it orbited the Sun, it was a planet.

Giờ đây, nếu nó quay quanh Mặt Trời, thì nó là một hành tinh.

As time went on and telescopes got better and better, Cụm từ

Thời gian trôi qua và kính viễn vọng ngày càng tốt hơn,

each new century brought with it the discovery of a new planet, Cụm từ

mỗi thế kỷ mới lại mang đến sự khám phá ra một hành tinh mới,

which brings us to this familiar solar system, Cụm động từ

điều này đưa chúng ta đến hệ mặt trời quen thuộc này,

nine planets orbiting one star.

chín hành tinh quay quanh một ngôi sao.

Looking at this model makes people wonder,

Nhìn vào mô hình này khiến mọi người thắc mắc,

why do astronomers want to ditch Pluto? Cách dùng từ

tại sao các nhà thiên văn học lại muốn loại bỏ Sao Diêm Vương?

The problem is pictures like this in textbooks are lies.

Vấn đề là những bức ảnh giống thế này trong sách giáo khoa là những lời nói dối.

Well, not lies exactly, but unhelpful.

À, không hẳn là nói dối, nhưng chúng chẳng giúp ích gì.

They give the impression that the planets are similar-ish in size Cụm từ

Chúng mang lại ấn tượng rằng các hành tinh có kích thước na ná nhau

and evenly-ish spaced,

và được phân bổ khoảng cách khá đồng đều,

but the reality couldn't be more different. Ngữ pháp

nhưng thực tế lại không thể khác hơn.

Here, dear Terrans, is our home planet Earth,

Đây, hỡi những Người Trái Đất thân mến, là hành tinh quê hương Trái Đất của chúng ta,

and this is Jupiter next to it at the correct scale.

và đây là Sao Mộc ở ngay bên cạnh theo đúng tỷ lệ.

Rather bigger than you probably thought.

Lớn hơn khá nhiều so với những gì bạn có thể nghĩ.

If we take this diagram and adjust for the correct sizes of the planets,

Nếu chúng ta lấy sơ đồ này và điều chỉnh cho đúng kích thước của các hành tinh,

it looks like this.

nó trông như thế này.

Unless you're watching the video in full-screen HD mode, Ngữ pháp

Trừ khi bạn đang xem video ở chế độ HD toàn màn hình,

you might not be even able to see Pluto.

bạn có thể thậm chí còn không thể nhìn thấy Sao Diêm Vương.

So, size differences are vast.

Vì vậy, sự khác biệt về kích thước là rất lớn.

and Pluto is the smallest by far, Cụm từ

và Sao Diêm Vương cho đến nay là hành tinh nhỏ nhất,

but it's not just small for a planet, Ngữ pháp

nhưng nó không chỉ nhỏ bé so với một hành tinh,

it's also smaller than seven moons.

nó còn nhỏ hơn cả bảy mặt trăng.

Triton, Europa, our own Moon, Io, Callisto, Titan, and Ganymede.

Triton, Europa, Mặt Trăng của chúng ta, Io, Callisto, Titan và Ganymede.

Even if you show the correct relative sizes, Ngữ pháp

Ngay cả khi bạn thể hiện kích thước tương đối chính xác,

the distances are still a problem.

khoảng cách vẫn là một vấn đề.

Think about it.

Hãy thử nghĩ xem.

If Jupiter was this close to Earth, Ngữ pháp

Nếu Sao Mộc nằm gần Trái Đất thế này,

it wouldn't look like a dot in the night sky,

nó sẽ không trông giống như một dấu chấm trên bầu trời đêm,

but would be rather overwhelming.

mà sẽ khá là choáng ngợp.

So, it must be really far away,

Vậy nên, nó hẳn là ở rất xa,

which makes drawing it to scale rather a challenge. Cụm từ

điều này khiến cho việc vẽ nó theo đúng tỷ lệ trở thành một thách thức khá lớn.

If you want the length of a piece of paper

Nếu bạn muốn chiều dài của một mảnh giấy

to represent the distance from Mercury to Pluto,

đại diện cho khoảng cách từ Sao Thủy đến Sao Diêm Vương,

then giant Jupiter would be the size of a dust mite on that page

thì Sao Mộc khổng lồ sẽ có kích thước bằng một con mạt bụi trên trang giấy đó

and Pluto a bacterium.

và Sao Diêm Vương bằng một con vi khuẩn.

But excluding Pluto from the planet club

Nhưng việc loại Sao Diêm Vương khỏi câu lạc bộ hành tinh

just for being tiny and far away isn't reason enough

chỉ vì nó quá nhỏ và quá xa là một lý do chưa đủ

and quickly brings out the Pluto defenders. Cụm động từ

và nhanh chóng vấp phải những người lên tiếng bảo vệ Sao Diêm Vương.

In order to understand what Pluto really is, Ngữ pháp

Để hiểu thực sự Sao Diêm Vương là gì,

we need to first discuss a planet you've never heard of,

trước tiên chúng ta cần thảo luận về một hành tinh mà bạn chưa bao giờ nghe tới,

Ceres.

Ceres.

Back in 1801,

Trở lại năm 1801,

astronomers found a new planet in the huge gap between Mars and Jupiter.

các nhà thiên văn học đã tìm thấy một hành tinh mới trong khoảng trống khổng lồ giữa Sao Hỏa và Sao Mộc.

It was a small planet,

Đó là một hành tinh nhỏ,

but they loved it anyway and named it Ceres.

nhưng dù sao thì họ vẫn yêu thích nó và đặt tên cho nó là Ceres.

The next year, astronomers found another small planet in the same area and named it Pallas.

Năm sau, các nhà thiên văn học lại tìm thấy một hành tinh nhỏ khác trong cùng khu vực và đặt tên nó là Pallas.

A few years later, they found a third one, Juno,

Vài năm sau, họ tìm thấy hành tinh thứ ba, Juno,

and then, funnily enough, a fourth one, Vesta. Cụm từ

và rồi, thật buồn cười là, họ tìm thấy hành tinh thứ tư, Vesta.

And for several decades, children learned the 11 planets of the solar system.

Và trong vài thập kỷ, những đứa trẻ đã học về 11 hành tinh của hệ mặt trời.

But astronomers kept finding more and more of these objects Ngữ pháp

Nhưng các nhà thiên văn học liên tục tìm thấy ngày càng nhiều vật thể như vậy

and became increasingly uncomfortable calling them planets

và ngày càng cảm thấy không thoải mái khi gọi chúng là hành tinh

because they were much more like each other than the planets on either side. Ngữ pháp

vì chúng giống nhau nhiều hơn là giống các hành tinh ở hai bên ranh giới.

So, a new category was born, Thành ngữ

Thế là một danh mục mới ra đời,

asteroids in the asteroid belt.

các tiểu hành tinh trong vành đai tiểu hành tinh.

And the tiny planets were relabeled,

Và những hành tinh nhỏ bé đó đã được gán lại tên,

which is why you've never heard of them. Ngữ pháp

đó là lý do tại sao bạn chưa bao giờ nghe nói về chúng.

And it was a good decision, too,

Và đó cũng là một quyết định đúng đắn,

as astronomers have now found hundreds of thousands of asteroids,

vì các nhà thiên văn học hiện đã tìm ra hàng trăm ngàn tiểu hành tinh,

which would be a lot for a kid to memorize

vốn sẽ là quá nhiều để một đứa trẻ có thể ghi nhớ

if they were all still planets.

nếu tất cả chúng vẫn là hành tinh.

Back to Pluto.

Trở lại với Sao Diêm Vương.

It was discovered in 1930, making it the then ninth planet. Ngữ pháp

Nó được phát hiện vào năm 1930, khiến nó trở thành hành tinh thứ chín lúc bấy giờ.

First estimates put Pluto about the size of Neptune,

Những ước tính đầu tiên cho rằng Sao Diêm Vương có kích thước ngang với Sao Hải Vương,

but with more observations,

nhưng với nhiều quan sát hơn,

that was revised down and down and down. Mạch ý

con số đó đã được sửa đổi giảm xuống, giảm xuống và giảm xuống.

While Pluto shrank,

Trong khi Sao Diêm Vương bị thu nhỏ lại,

astronomers started to find other similar objects orbiting in the same zone.

các nhà thiên văn học bắt đầu tìm thấy những vật thể tương tự khác có quỹ đạo trong cùng khu vực.

Sound familiar? Mạch ý

Nghe quen không?

While school kids kept memorizing the nine planets,

Trong khi những đứa trẻ đi học tiếp tục ghi nhớ chín hành tinh,

some astronomers grew uneasy about including Pluto

một số nhà thiên văn học ngày càng cảm thấy bất an về việc bao gồm cả Sao Diêm Vương

because the size estimates continued to shrink.

vì ước tính kích thước vẫn tiếp tục bị thu hẹp.

They learned that Pluto is made mostly of ice,

Họ biết được rằng Sao Diêm Vương chủ yếu được tạo thành từ băng,

and they continued to find lots and lots of icy objects

và họ tiếp tục tìm thấy rất nhiều vật thể băng giá

at the edge of the solar system just like Pluto.

ở rìa hệ mặt trời giống hệt như Sao Diêm Vương.

This problem could be ignored as long as no one found an ice ball bigger than Pluto, Ngữ pháp

Vấn đề này có thể bị phớt lờ miễn là chưa có ai tìm thấy một quả bóng băng lớn hơn Sao Diêm Vương,

which is exactly what happened in 2006 with the discovery of Eris.

nhưng đó chính xác là điều đã xảy ra vào năm 2006 với việc phát hiện ra Eris.

Once again, astronomers recategorized the solar system

Một lần nữa, các nhà thiên văn học đã phân loại lại hệ mặt trời

and grouped these distant objects, including Pluto,

và nhóm các vật thể xa xôi này, bao gồm cả Sao Diêm Vương,

into a new area called the Kuiper belt. Văn hóa

vào một khu vực mới được gọi là vành đai Kuiper.

And that's the story of Pluto,

Và đó là câu chuyện về Sao Diêm Vương,

a miscategorized planet that finally found its home, Thành ngữ

một hành tinh bị phân loại sai cuối cùng đã tìm thấy ngôi nhà của mình,

just like Ceres.

giống như Ceres.

But this story is really less about Pluto Ngữ pháp

Nhưng câu chuyện này thực sự ít liên quan đến bản thân Sao Diêm Vương

than it is about realizing the word planet isn't very helpful.

hơn là về việc nhận ra từ hành tinh không có nhiều ý nghĩa.

The first four planets are nothing at all like the next four,

Bốn hành tinh đầu tiên không có chút điểm chung nào với bốn hành tinh tiếp theo,

so it's even a little weird to group these eight together,

vì vậy, việc xếp nhóm tám hành tinh này vào cùng nhau thậm chí còn hơi kỳ lạ,

which is why they often aren't

đó là lý do tại sao chúng thường không được gộp chung

and are separated into terrestrial planets and gas giants. Văn hóa

và được tách thành các hành tinh kiểu Trái Đất và các hành tinh khí khổng lồ.

And now that we have telescopes that can see planets around stars not our own, Ngữ pháp

Và giờ đây khi chúng ta có kính viễn vọng có thể nhìn thấy các hành tinh xung quanh các ngôi sao không phải của chúng ta,

and we've found rogue planets drifting in empty space Văn hóa

và chúng ta đã tìm thấy các hành tinh lang thang trôi dạt trong không gian trống rỗng

and brown dwarfs, objects that blur the very line between planet and star, Ghi chú

và những sao lùn nâu, những vật thể làm mờ ranh giới giữa hành tinh và ngôi sao,

the word planet becomes even less clear.

từ hành tinh trở nên ngày càng kém rõ ràng hơn.

So, as we increase our knowledge of the universe,

Vì vậy, khi chúng ta gia tăng kiến thức về vũ trụ,

the category of planet will probably continue to evolve

danh mục hành tinh có thể sẽ tiếp tục tiến hóa

or possibly fall out of favor entirely. Thành ngữ

hoặc có khả năng hoàn toàn không còn được ưa chuộng nữa.

But for the time being, Cụm từ

Nhưng trong thời điểm hiện tại,

the best way to categorize the stuff in our solar system is into one star,

cách tốt nhất để phân loại các vật thể trong hệ mặt trời của chúng ta là vào một ngôi sao,

eight planets,

tám hành tinh,

four terrestrial, four gas giants,

bốn hành tinh kiểu Trái Đất, bốn hành tinh khí khổng lồ,

the asteroid belt,

vành đai tiểu hành tinh,

and the distant Kuiper belt, home to Pluto.

và vành đai Kuiper xa xôi, ngôi nhà của Sao Diêm Vương.