TRIẾT HỌC - Aristotle: tài liệu học tiếng Anh

Aristotle was born around 384 BC in the ancient Greek kingdom of Macedonia,

Aristotle sinh vào khoảng năm 384 trước Công nguyên tại vương quốc Macedonia của Hy Lạp cổ đại,

where his father was the royal doctor.

nơi cha ông làm ngự y hoàng gia.

He grew up to be arguably the most influential philosopher ever, Cách dùng từ

Ông lớn lên và trở thành triết gia được cho là có ảnh hưởng nhất từ trước đến nay,

with modest nicknames like "the master" and simply "the philosopher". Mạch ý

với những biệt danh khiêm tốn như "bậc thầy" hay đơn giản là "triết gia".

His first big job was tutoring Alexander the Great, Văn hóa

Công việc lớn đầu tiên của ông là làm gia sư cho Alexander Đại đế,

who soon after went out and conquered the known world.

người mà ngay sau đó đã ra đi và chinh phục thế giới đã biết.

Aristotle then headed off to Athens, Cụm động từ

Aristotle sau đó đi đến Athens,

worked with Plato for a bit, then branched out on his own. Cụm động từ

làm việc với Plato một thời gian, rồi tự mình tách ra phát triển riêng.

He founded a little school called "the Lyceum". Văn hóa

Ông thành lập một ngôi trường nhỏ tên là "Lyceum".

French secondary schools, the lycées, are named in honor of this venture.

Các trường trung học của Pháp, lycées, được đặt tên để tôn vinh sáng kiến này.

He liked to walk about while teaching and discussing ideas. Văn hóa

Ông thích đi dạo trong khi giảng dạy và thảo luận các ý tưởng.

His followers were nicknamed "Peripatetics", "the wanderers".

Những môn đệ của ông có biệt danh là "Peripatetics", nghĩa là "những người đi dạo".

His many books are actually lecture notes.

Nhiều cuốn sách của ông thực chất là các ghi chép bài giảng.

Aristotle was fascinated by how many things actually work.

Aristotle bị cuốn hút bởi cách mà rất nhiều thứ thực sự vận hành.

How does a chick grow in an egg?

Làm thế nào một con gà con lớn lên trong quả trứng?

How do squid reproduce?

Loài mực sinh sản như thế nào?

Why does a plant grow well in one place and hardly at all in another?

Tại sao một loài cây mọc rất tốt ở nơi này và hầu như không mọc được ở nơi khác?

And most importantly,

Và quan trọng nhất,

what makes a human life and a whole society go well?

điều gì làm cho cuộc sống con người và toàn xã hội vận hành tốt đẹp?

For Aristotle, philosophy was about practical wisdom. Cách dùng từ

Đối với Aristotle, triết học là về sự khôn ngoan thực tiễn.

Here are four big philosophical questions he answered.

Dưới đây là bốn câu hỏi triết học lớn mà ông đã trả lời.

1.

1.

What makes people happy?

Điều gì làm cho con người hạnh phúc?

In the Nicomachean Ethics, Văn hóa

Trong cuốn Đạo đức học Nicomachean,

the book got its name because it was edited by his son Nicomachus,

cuốn sách có tên như vậy vì nó được biên tập bởi con trai ông là Nicomachus,

Aristotle set himself the task of identifying the factors Cụm từ

Aristotle đã tự đặt cho mình nhiệm vụ xác định các yếu tố

that lead people to have a good life, or not.

dẫn đến việc con người có một cuộc sống tốt đẹp hay không.

He suggested that good and successful people all possess distinct virtues

Ông cho rằng những người tốt và thành công đều sở hữu những đức hạnh riêng biệt

and proposed that we should get better at identifying what these are,

và đề xuất rằng chúng ta nên giỏi hơn trong việc nhận diện chúng là gì,

so that we can nurture them in ourselves and honor them in others.

để chúng ta có thể nuôi dưỡng chúng trong chính mình và tôn vinh chúng ở người khác.

Aristotle zeroed in on 11 virtues: courage, temperance, liberality, magnificence, Cụm động từ

Aristotle tập trung vào 11 đức hạnh: lòng can đảm, sự chừng mực, sự hào phóng, sự cao thượng,

magnanimity, pride, patience,

sự rộng lượng, lòng kiêu hãnh, sự kiên nhẫn,

truthfulness, wittiness, friendliness, modesty.

tính chân thật, sự hóm hỉnh, sự thân thiện, sự khiêm tốn.

Aristotle also observed that every virtue

Aristotle cũng quan sát thấy rằng mọi đức hạnh

seems to be bang in the middle of two vices. Thành ngữ

dường như đều nằm ngay ở chính giữa hai thói xấu.

It occupies what he termed "the golden mean" between two extremes of character. Văn hóa

Nó chiếm giữ cái mà ông gọi là "trung dung" giữa hai thái cực của tính cách.

For example, in book 4 of his Ethics,

Ví dụ, trong quyển 4 cuốn Đạo đức học của ông,

under the charming title of "Conversational Virtues, Wit, Buffoonery, and Boorishness",

dưới tiêu đề hấp dẫn là "Những đức hạnh trong giao tiếp, Sự hóm hỉnh, Trò hề và Sự thô lỗ",

Aristotle looks at ways people are better or worse at conversation.

Aristotle xem xét những cách thức con người tốt hơn hoặc tệ hơn trong giao tiếp.

Knowing how to have a good conversation

Biết cách để có một cuộc trò chuyện thú vị

is one of the key ingredients of the good life Aristotle recognized.

là một trong những yếu tố then chốt của một cuộc sống tốt đẹp mà Aristotle công nhận.

Some people go wrong because they lack a subtle sense of humor.

Một số người mắc sai lầm vì họ thiếu đi một khiếu hài hước tinh tế.

That's "the boor",

Đó là "kẻ thô lỗ",

someone useless for any kind of social intercourse Cách dùng từ

một người vô dụng đối với bất kỳ hình thức giao tiếp xã hội nào

because he contributes nothing and takes offense at everything.

bởi vì anh ta chẳng đóng góp được gì và lại dễ phật ý với mọi thứ.

But others carry humor to excess. Cụm từ

Nhưng những người khác lại lạm dụng sự hài hước quá mức.

The buffoon cannot resist a joke, sparing neither himself nor anybody else, Ngữ pháp

Kẻ làm trò hề không thể kìm nén một trò đùa, không tha cho bản thân cũng chẳng tha cho ai khác,

provided that he can raise a laugh and saying things that a man of taste would never dream of saying. Ngữ pháp

miễn là anh ta có thể gây cười và nói những điều mà một người có gu thẩm mỹ sẽ không bao giờ nghĩ đến việc thốt ra.

So, the virtuous person is in the golden mean in this area,

Vì vậy, người có đức hạnh nằm ở mức trung dung trong khía cạnh này,

witty but tactful.

hóm hỉnh nhưng tế nhị.

A particularly fascinating moment is when Aristotle draws up a table

Một khoảnh khắc đặc biệt thú vị là khi Aristotle phác thảo một bảng

of "too little, too much, and just right" around the whole host of virtues.

về "quá ít, quá nhiều, và vừa đủ" xoay quanh toàn bộ các đức hạnh.

We can't change our behavior in any of these areas just at the drop of a hat, Thành ngữ

Chúng ta không thể thay đổi hành vi của mình trong bất kỳ lĩnh vực nào chỉ trong nháy mắt,

but change is possible, eventually.

nhưng cuối cùng, sự thay đổi là có thể.

Moral goodness, says Aristotle, is the result of habit.

Sự tốt đẹp về đạo đức, theo Aristotle, là kết quả của thói quen.

It takes time, practice, encouragement.

Nó cần thời gian, sự thực hành, sự khích lệ.

So, Aristotle thinks people who lack virtue

Vì vậy, Aristotle cho rằng những người thiếu đức hạnh

should be understood as unfortunate rather than wicked. Ngữ pháp

nên được hiểu là những người kém may mắn hơn là những kẻ độc ác.

What they need isn't or being thrown into prison,

Điều họ cần không phải là bị tống vào tù,

but better teachers and more guidance.

mà là những giáo viên giỏi hơn và nhiều sự hướng dẫn hơn.

2.

2.

What's art for?

Nghệ thuật dùng để làm gì?

The blockbuster art at the time was tragedy.

Nghệ thuật nổi đình nổi đám vào thời điểm đó là bi kịch.

Athenians watched gory plays at community festivals in huge open-air theaters.

Người Athens thường xem những vở kịch đẫm máu tại các lễ hội cộng đồng trong những nhà hát ngoài trời khổng lồ.

Aeschylus, Euripides, and Sophocles were household names. Thành ngữ

Aeschylus, Euripides và Sophocles là những cái tên quen thuộc với mọi nhà.

Aristotle wrote a "how to write great plays" manual, "The Poetics".

Aristotle đã viết một cuốn cẩm nang "cách viết những vở kịch vĩ đại", cuốn "Thi pháp học".

It's packed with great tips.

Nó chứa đầy những bí quyết tuyệt vời.

For example, make sure to use peripeteia, a change in fortune, Văn hóa

Ví dụ, hãy đảm bảo sử dụng peripeteia, một sự thay đổi vận mệnh,

when for the hero things go from great to awful.

khi mà đối với nhân vật chính, mọi thứ chuyển từ tuyệt vời sang tồi tệ.

In Titanic, Leonardo DiCaprio gets Kate Winslet,

Trong Titanic, Leonardo DiCaprio có được Kate Winslet,

great, then they hit the iceberg, awful.

thật tuyệt, rồi họ đâm phải tảng băng trôi, thật tồi tệ.

And anagnorisis, a moment of dramatic revelation, Văn hóa

Và anagnorisis, một khoảnh khắc của sự bừng tỉnh đầy kịch tính,

when suddenly the hero works out their life is a catastrophe.

khi đột nhiên nhân vật chính nhận ra cuộc sống của họ là một thảm họa.

But what is tragedy actually for?

Nhưng rốt cuộc bi kịch thực sự dùng để làm gì?

What's the point of a whole community coming together to watch horrible things happening to lead characters,

Mục đích của việc cả một cộng đồng cùng nhau đến xem những điều khủng khiếp xảy ra với các nhân vật chính là gì,

like Oedipus in the play by Sophocles, who by accident kills his father,

như Oedipus trong vở kịch của Sophocles, người đã vô tình giết cha mình,

gets married to his mother, finds out he's done these things,

kết hôn với mẹ mình, phát hiện ra mình đã làm những điều này,

and gouges out his own eyes in remorse and despair.

và tự chọc mù mắt mình trong sự hối hận và tuyệt vọng.

Aristotle's answer is Katharis, which is Greek for catharsis.

Câu trả lời của Aristotle là Katharis, tiếng Hy Lạp có nghĩa là sự thanh tẩy.

Catharsis is a kind of cleaning, you get rid of bad stuff, Văn hóa

Sự thanh tẩy là một hình thức làm sạch, bạn loại bỏ những thứ tồi tệ,

in this case cleaning up our emotions,

trong trường hợp này là thanh tẩy cảm xúc của chúng ta,

specifically our confusions around the feelings of fear and pity.

đặc biệt là những bối rối của chúng ta xung quanh cảm giác sợ hãi và thương xót.

We've got natural problems here, we're hard-hearted,

Chúng ta có những vấn đề bẩm sinh ở đây, chúng ta nhẫn tâm,

we don't give pity where it's deserved,

chúng ta không dành sự thương xót ở những nơi xứng đáng được nhận,

and we're prone to either exaggerated fears or not getting frightened enough. Cụm từ

và chúng ta dễ bị những nỗi sợ hãi phóng đại hoặc không cảm thấy đủ sợ hãi.

Tragedy reminds us that terrible things can befall decent people, including ourselves.

Bi kịch nhắc nhở chúng ta rằng những điều khủng khiếp có thể ập đến với những người đàng hoàng, bao gồm cả chính chúng ta.

A small flaw can lead to a whole life unraveling, Thành ngữ

Một sai lầm nhỏ có thể dẫn đến việc toàn bộ cuộc đời bị hủy hoại,

and so we should have more compassion or pity for those whose actions go disastrously wrong.

và vì vậy chúng ta nên có nhiều sự đồng cảm hoặc thương xót hơn đối với những người mà hành động của họ đi sai hướng một cách thảm khốc.

We need to be collectively re-taught these crucial truths on a regular basis.

Chúng ta cần được dạy lại một cách tập thể những chân lý cốt lõi này một cách thường xuyên.

The task of art, as Aristotle saw it, Mạch ý

Nhiệm vụ của nghệ thuật, như Aristotle nhìn nhận,

is to make profound truths about life stick in our minds. Thành ngữ

là làm cho những chân lý sâu sắc về cuộc sống in sâu vào tâm trí chúng ta.

3.

3.

What are friends for?

Bạn bè dùng để làm gì?

In books 8 and 9 of the Nicomachean Ethics,

Trong quyển 8 và 9 của Đạo đức học Nicomachean,

Aristotle identifies three different kinds of friendship.

Aristotle xác định ba kiểu tình bạn khác nhau.

There's friendship that comes about when each person is seeking fun.

Có tình bạn nảy sinh khi mỗi người đều đang tìm kiếm niềm vui.

Their chief interest is in their own pleasure and the opportunity of the moment,

Mối quan tâm chính của họ là niềm vui của bản thân và cơ hội trong khoảnh khắc đó,

which the other person provides.

mà người kia mang lại.

Then there are friendships that are really strategic acquaintances. Cách dùng từ

Rồi có những tình bạn thực chất là mối quan hệ xã giao có tính chiến lược.

They take pleasure in each other's company

Họ tìm thấy niềm vui trong sự đồng hành của nhau

only in so far as they have hopes of advantage of it. Ngữ pháp

chỉ khi họ có hy vọng đạt được lợi ích từ nó.

Then there's the true friend.

Sau đó là người bạn đích thực.

Not someone who's just like you,

Không phải là một người giống hệt bạn,

but someone who isn't you,

mà là một người không phải là bạn,

but about whom you care as much as you care about yourself.

nhưng là người mà bạn quan tâm nhiều như quan tâm đến chính mình.

The sorrows of a true friend are your sorrows,

Những nỗi buồn của một người bạn đích thực cũng là nỗi buồn của bạn,

their joys are yours.

niềm vui của họ cũng là của bạn.

It makes you more vulnerable should anything befall this person, Ngữ pháp

Nó khiến bạn trở nên dễ bị tổn thương hơn nếu có bất cứ điều gì xảy đến với người này,

but it's hugely strengthening too.

nhưng nó cũng tiếp thêm sức mạnh vô cùng to lớn.

You're relieved from the too small orbit of your own thoughts and worries. Thành ngữ

Bạn được giải thoát khỏi quỹ đạo quá chật hẹp của những suy nghĩ và lo lắng của riêng mình.

You expand into the life of another.

Bạn mở rộng vào cuộc sống của một người khác.

Together,

Cùng nhau,

you become larger, cleverer,

bạn trở nên lớn lao hơn, thông minh hơn,

more resilient, more fair-minded.

kiên cường hơn, công bằng hơn.

You share virtues and cancel out each other's defects. Cụm động từ

Các bạn chia sẻ những đức hạnh và triệt tiêu những khuyết điểm của nhau.

Friendship teaches us what we ought to be.

Tình bạn dạy chúng ta biết mình nên trở thành người như thế nào.

It's quite literally the best part of life.

Nó theo đúng nghĩa đen là phần tốt đẹp nhất của cuộc sống.

4.

4.

How can ideas cut through in a busy world? Cụm động từ

Làm thế nào để những ý tưởng nổi bật trong một thế giới bận rộn?

Like a lot of people,

Giống như rất nhiều người,

Aristotle was struck by the fact that the best argument doesn't always win the debate or the battle. Cụm từ

Aristotle đã bị ấn tượng bởi thực tế rằng lập luận tốt nhất không phải lúc nào cũng chiến thắng trong một cuộc tranh luận hay trận chiến.

He wanted to know why this happens and what we can do about it.

Ông muốn biết tại sao điều này lại xảy ra và chúng ta có thể làm gì về nó.

He had lots of opportunity for observations.

Ông có rất nhiều cơ hội để quan sát.

In Athens, lots of decisions were made in public meetings,

Ở Athens, rất nhiều quyết định được đưa ra trong các cuộc họp công cộng,

often in the agora, the town square. Văn hóa

thường là ở agora, quảng trường thị trấn.

Orators would vie with one another to sway popular opinion. Cụm từ

Các nhà hùng biện sẽ cạnh tranh với nhau để chi phối dư luận.

Aristotle plotted the ways audiences and individuals are influenced by many factors

Aristotle đã vạch ra những cách mà khán giả và cá nhân bị ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố

that don't strictly engage with logic or the facts of the case.

mà không hoàn toàn liên quan đến logic hay các sự thật của vấn đề.

It's maddening and many serious people,

Điều này thật điên rồ và nhiều người nghiêm túc,

especially Plato, can't stand it.

đặc biệt là Plato, không thể chịu đựng được.

They avoid the marketplace and populist debate.

Họ tránh xa các khu chợ và những cuộc tranh luận theo chủ nghĩa dân túy.

Aristotle was more ambitious.

Aristotle thì tham vọng hơn.

He invented the art of what we still today call rhetoric, Văn hóa

Ông đã phát minh ra nghệ thuật mà ngày nay chúng ta vẫn gọi là thuật hùng biện,

the art of getting people to agree with you.

nghệ thuật làm cho mọi người đồng ý với bạn.

He wanted thoughtful, serious, and well-intentioned people

Ông muốn những người chu đáo, nghiêm túc và có thiện ý

to learn how to be persuasive,

học cách làm thế nào để có sức thuyết phục,

to reach those who don't agree already.

để tiếp cận những người chưa đồng ý.

He makes some timeless points.

Ông đưa ra một số quan điểm vượt thời gian.

You have to recognize, acknowledge, and soothe people's fears. Cụm từ

Bạn phải nhận ra, thừa nhận và xoa dịu những nỗi sợ hãi của mọi người.

You have to see the emotional side of the issue.

Bạn phải nhìn thấy khía cạnh cảm xúc của vấn đề.

Is someone's pride on the line? Thành ngữ

Lòng tự trọng của ai đó có đang bị đe dọa không?

Are they feeling embarrassed?

Họ có đang cảm thấy xấu hổ không?

And edge around it accordingly.

Và khéo léo xử lý xung quanh nó cho phù hợp.

You have to make it funny

Bạn phải làm cho nó trở nên hài hước

because attention spans are short

bởi vì khoảng thời gian chú ý rất ngắn

and you might have to use illustrations and examples to make your point come alive. Thành ngữ

và bạn có thể phải sử dụng những hình ảnh minh họa và ví dụ để làm cho quan điểm của bạn trở nên sống động.

We're keen students of Aristotle.

Chúng ta là những học trò nhiệt huyết của Aristotle.

Today, philosophy doesn't sound like the most practical activity.

Ngày nay, triết học nghe có vẻ không giống như một hoạt động mang tính thực tiễn nhất.

Maybe that's because we've not paid enough attention recently to Aristotle.

Có lẽ đó là do gần đây chúng ta chưa dành đủ sự chú ý cho Aristotle.