Chuyện Gì Đã Xảy Ra Trước Lịch Sử? Nguồn Gốc Loài Người: tài liệu học tiếng Anh

The world we live in feels normal,

Thế giới chúng ta đang sống có vẻ bình thường,

ordinary.

tầm thường.

It feels like this is just how humans exist

Cảm giác như con người vốn tồn tại như vậy

and always existed.

và đã luôn tồn tại như vậy.

But it's not.

Nhưng không phải vậy.

Never before have we humans lived in a world Ngữ pháp

Chưa bao giờ loài người chúng ta lại sống trong một thế giới

as sophisticated

tinh vi

and engineered to our needs as today,

và được thiết kế cho nhu cầu của chúng ta như ngày nay,

giving us the luxury to forget about ourselves Cụm từ

mang đến cho chúng ta sự xa xỉ để quên đi bản thân mình

and not worry about survival.

và không phải lo lắng về việc sinh tồn.

Food,

Thức ăn,

shelter,

nơi ở,

security,

an ninh,

all of this is more or less taken for granted. Thành ngữ

tất cả những điều này ít nhiều được coi là hiển nhiên.

But we're a special few.

Nhưng chúng ta là một thiểu số đặc biệt.

For more than 99.99% of human history,

Trong hơn 99,99% lịch sử nhân loại,

life was completely different.

cuộc sống hoàn toàn khác biệt.

And there's no such thing as just one human history. Cụm từ

Và không hề có cái gọi là một lịch sử nhân loại duy nhất.

Our story begins 6 million years ago,

Câu chuyện của chúng ta bắt đầu từ 6 triệu năm trước,

when the tribe of hominini split

khi nhánh tông người tách ra

and our relationship with the apes ended.

và mối quan hệ của chúng ta với loài vượn chấm dứt.

2.8 million years ago,

2,8 triệu năm trước,

the genus of Homo,

chi Người (Homo),

the first humans emerged.

những con người đầu tiên đã xuất hiện.

We like to think of ourselves as the only humans,

Chúng ta thích nghĩ rằng mình là những con người duy nhất,

but this is far from the truth. Thành ngữ

nhưng điều này khác xa so với sự thật.

When we,

Khi chúng ta,

Homo sapiens sapiens,

Homo sapiens sapiens,

came into existence 200,000 years ago, Cụm từ

bắt đầu tồn tại vào 200.000 năm trước,

there were at least six other human species around.

có ít nhất sáu loài người khác cùng tồn tại.

Cousins of comparable intelligence and ability,

Những người anh em họ có trí thông minh và khả năng tương đương,

which must have been incredibly scary,

điều này hẳn phải vô cùng đáng sợ,

kind of like living with aliens. Mạch ý

hơi giống với việc sống cùng người ngoài hành tinh.

Some of them were very successful.

Một số trong số họ đã rất thành công.

Homo erectus,

Ví dụ,

for example,

Homo erectus,

survived for 2 million years,

đã tồn tại trong 2 triệu năm,

10 times longer than modern humans have existed.

lâu hơn 10 lần so với thời gian tồn tại của con người hiện đại.

The last of the other humans disappeared around 10,000 years ago.

Loài người khác cuối cùng đã biến mất khoảng 10.000 năm trước.

We don't know what caused them to die out. Cụm động từ

Chúng ta không biết điều gì đã khiến họ tuyệt chủng.

Modern humans have at least a few percent of Neanderthal and other human DNA,

Con người hiện đại mang ít nhất vài phần trăm DNA của người Neanderthal và người khác,

so there was some mixing,

nên đã có sự pha trộn đôi chút,

but certainly not enough to be a merger between species.

nhưng chắc chắn không đủ để là một sự sáp nhập giữa các loài.

So we don't know if our cousins went away because they lost the battle over resources

Vì vậy, chúng ta không biết liệu những người anh em họ của mình biến mất vì thua trong cuộc chiến giành tài nguyên

or because of a series of minor genocides.

hay vì một loạt các cuộc diệt chủng nhỏ.

Either way, Mạch ý

Dù thế nào đi nữa,

only we remain.

chỉ còn chúng ta tồn tại.

Back to the beginnings of humanity.

Quay lại thời kỳ khởi thủy của nhân loại.

2.8 million years ago,

2,8 triệu năm trước,

early humans used tools,

con người sơ khai đã sử dụng công cụ,

but did not make a lot of progress for nearly 2 million years

nhưng không đạt được nhiều tiến bộ trong gần 2 triệu năm

until they learned to control fire.

cho đến khi họ học được cách kiểm soát lửa.

Fire meant cooking,

Lửa đồng nghĩa với việc nấu nướng,

which made food more nutritious, Mạch ý

giúp thức ăn bổ dưỡng hơn,

which contributed to the development of our brain.

góp phần vào sự phát triển não bộ của chúng ta.

It also produced light and warmth,

Nó cũng tạo ra ánh sáng và hơi ấm,

which made days longer and winters less gruesome.

làm cho ngày dài hơn và mùa đông bớt khắc nghiệt.

On top of that, Mạch ý

Hơn thế nữa,

it not only scared predators away, Ngữ pháp

nó không chỉ xua đuổi những kẻ săn mồi,

it could also be used for hunting.

nó còn có thể dùng để đi săn.

A torched wood or grassland provided small animals,

Một khu rừng hoặc đồng cỏ bị thiêu rụi sẽ cung cấp những động vật nhỏ,

nuts and tubers

các loại hạt và củ

that were pre-roasted.

đã được nướng chín sẵn.

From 300,000 years ago,

Từ 300.000 năm trước,

most of the different human species lived in small hunter-gatherer societies.

hầu hết các loài người khác nhau sống trong các xã hội săn bắt hái lượm nhỏ.

They had fire,

Họ có lửa,

wood and stone tools,

công cụ bằng gỗ và đá,

planned for the future,

biết lập kế hoạch cho tương lai,

buried their dead,

chôn cất người chết,

and had cultures of their own. Ngữ pháp

và có những nền văn hóa của riêng mình.

But most importantly,

Nhưng quan trọng nhất,

they spoke to each other,

họ đã nói chuyện với nhau,

probably in a kind of proto-language less complex than ours.

có thể bằng một loại ngôn ngữ sơ khai ít phức tạp hơn của chúng ta.

If we had a time machine, Ngữ pháp

Nếu chúng ta có một cỗ máy thời gian,

how far would we be able to go back,

chúng ta có thể quay lại bao xa,

steal a few babies,

bắt trộm một vài em bé,

and raise them today without anyone noticing that they're a bit different? Ngữ pháp

và nuôi nấng chúng ngày nay mà không ai nhận ra rằng chúng có chút khác biệt?

There is much debate.

Có nhiều tranh cãi về điều này.

Anatomically modern humans emerged 200,000 years ago,

Con người hiện đại về mặt giải phẫu xuất hiện cách đây 200.000 năm,

but probably 70,000 years is as far as we could travel back and still snatch a behaviorally modern human. Ngữ pháp

nhưng có lẽ 70.000 năm là giới hạn xa nhất để chúng ta du hành về quá khứ mà vẫn bắt được một người hiện đại về mặt hành vi.

Before that,

Trước thời điểm đó,

the babies would probably lack a few crucial gene mutations

những đứa trẻ có thể sẽ thiếu đi một vài đột biến gen quan trọng

necessary to build a brain with modern language and abstract thinking abilities.

cần thiết để xây dựng một bộ não có ngôn ngữ hiện đại và khả năng tư duy trừu tượng.

At some point around 50,000 years ago,

Vào một thời điểm khoảng 50.000 năm trước,

there was an explosion in innovation. Thành ngữ

đã có một sự bùng nổ trong đổi mới.

Tools and weapons became more sophisticated and culture became more complex,

Công cụ và vũ khí trở nên tinh vi hơn, văn hóa trở nên phức tạp hơn,

because at this point humans had a multi-purpose brain

bởi vì tại thời điểm này, con người đã có một bộ não đa chức năng

and a more advanced language to communicate information with each other effectively

và một ngôn ngữ tiên tiến hơn để truyền đạt thông tin cho nhau một cách hiệu quả

and down to the last detail. Thành ngữ

và chi tiết đến từng chân tơ kẽ tóc.

This allowed much closer cooperation

Điều này cho phép hợp tác chặt chẽ hơn nhiều

and is what really makes us different from any other creature on Earth. Ngữ pháp

và là thứ thực sự làm chúng ta khác biệt với bất kỳ sinh vật nào khác trên Trái Đất.

Not our comparatively weak bodies and inferior senses, Mạch ý

Không phải là cơ thể tương đối yếu ớt và các giác quan kém cỏi của chúng ta,

but the ability to cooperate flexibly in large groups,

mà là khả năng hợp tác linh hoạt trong các nhóm lớn,

unlike, for example,

khác với, ví dụ như,

rigid beehives or intimate but tiny wolf packs.

những tổ ong cứng nhắc hay bầy sói thân thiết nhưng nhỏ bé.

As our brain evolved,

Khi não bộ tiến hóa,

we became able to do something life had been unable to do up to this point.

chúng ta đã có thể làm được điều mà sự sống chưa từng làm được cho đến lúc này.

One,

Một,

expand knowledge quickly.

mở rộng kiến thức một cách nhanh chóng.

Two,

Hai,

preserve the knowledge gained over generations.

lưu giữ kiến thức thu được qua nhiều thế hệ.

Three,

Ba,

build on past knowledge to gain even deeper insights. Cụm động từ

xây dựng dựa trên kiến thức trong quá khứ để có được những hiểu biết sâu sắc hơn nữa.

This seems daft,

Điều này nghe có vẻ ngớ ngẩn,

but until then,

nhưng cho đến lúc đó,

information had to be passed on from generation to generation, Cụm động từ

thông tin phải được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác,

mostly through genetics,

chủ yếu thông qua di truyền,

which is not efficient.

điều này không hề hiệu quả.

Still,

Tuy nhiên,

for the next 40,000 years,

trong 40.000 năm tiếp theo,

human life remained more or less the same.

cuộc sống của con người ít nhiều vẫn giữ nguyên.

There was little to build upon.

Có rất ít nền tảng để xây dựng.

Our ancestors were only one animal among many.

Tổ tiên của chúng ta chỉ là một loài động vật trong số nhiều loài động vật.

Building a skyscraper without knowing what a house is is hard. Mạch ý

Xây một tòa nhà chọc trời mà không biết ngôi nhà là gì thì quả là khó khăn.

But while it's easy to be arrogant in our attitude to our ancestors, Ngữ pháp

Nhưng dù chúng ta dễ dàng tỏ thái độ ngạo mạn với tổ tiên,

this would be ignorant.

thì điều đó lại là sự thiếu hiểu biết.

Humans 50,000 years ago were survival specialists.

Con người 50.000 năm trước là những chuyên gia sinh tồn.

They had a detailed mental map of their territory,

Họ có một bản đồ tâm trí chi tiết về lãnh thổ của mình,

their senses were fine-tuned to the environment, Cụm từ

các giác quan của họ được tinh chỉnh với môi trường,

they knew and memorized a great amount of information about plants and animals.

họ biết và ghi nhớ một lượng lớn thông tin về thực vật và động vật.

They could make complicated tools that required years of careful training and very fine motor skills.

Họ có thể chế tạo những công cụ phức tạp đòi hỏi nhiều năm rèn luyện cẩn thận và kỹ năng vận động cực kỳ tinh tế.

Their bodies,

Cơ thể của họ,

compared to our athletes today,

so với các vận động viên của chúng ta ngày nay,

just because of their daily routines.

chỉ là nhờ vào những thói quen hàng ngày của họ.

And they lived a rich social life within their tribe.

Và họ đã sống một đời sống xã hội phong phú trong bộ lạc của mình.

Survival required so many skills that the average brain volume of early modern humans Ngữ pháp

Sự sinh tồn đòi hỏi quá nhiều kỹ năng đến mức thể tích não trung bình của con người hiện đại thời kỳ đầu

might even have been bigger than it is today. Ngữ pháp

thậm chí có thể còn lớn hơn ngày nay.

As a group, Mạch ý

Là một tập thể,

we know more today,

ngày nay chúng ta biết nhiều hơn,

but as individuals,

nhưng xét theo tư cách cá nhân,

our ancestors were superior to us.

tổ tiên của chúng ta ưu việt hơn chúng ta.

But then,

Nhưng rồi,

around 12,000 years ago in multiple locations,

vào khoảng 12.000 năm trước ở nhiều địa điểm,

humans developed agriculture.

con người đã phát triển nông nghiệp.

Everything changed very quickly.

Mọi thứ thay đổi rất nhanh chóng.

Before,

Trước kia,

survival as a hunter and forager required superb physical and mental abilities in all fields from everybody.

để sinh tồn với tư cách là một người săn bắt hái lượm, tất cả mọi người đều cần có khả năng thể chất và tinh thần tuyệt vời trong mọi lĩnh vực.

With the rise of the agricultural age, Cụm từ

Với sự trỗi dậy của thời đại nông nghiệp,

individuals could increasingly rely on the skills of others for survival. Cụm từ

các cá nhân ngày càng có thể dựa vào các kỹ năng của người khác để sinh tồn.

This meant that some of them could specialize.

Điều này có nghĩa là một số người trong số họ có thể chuyên môn hóa.

Maybe they worked on better tools. Mạch ý

Có thể họ chuyên tâm làm ra những công cụ tốt hơn.

Maybe they took time to breed more resistant crops or better livestock.

Có thể họ dành thời gian lai tạo những giống cây trồng chống chịu tốt hơn hoặc vật nuôi tốt hơn.

Maybe they started inventing things.

Có thể họ bắt đầu phát minh ra các thứ.

As farming got more and more efficient, Ngữ pháp

Khi nông nghiệp ngày càng trở nên hiệu quả,

what we call civilization began. Ngữ pháp

cái mà chúng ta gọi là nền văn minh bắt đầu.

Agriculture gave us a reliable and predictable food source,

Nông nghiệp cung cấp cho chúng ta nguồn thực phẩm đáng tin cậy và có thể dự đoán được,

which allowed humans to hoard food on a large scale for the first time, Cụm từ

cho phép con người lần đầu tiên tích trữ thực phẩm trên quy mô lớn,

which is much easier to do with grains than meat.

điều này dễ thực hiện hơn nhiều với các loại hạt thay vì thịt.

A food stock required protection,

Một kho dự trữ thực phẩm đòi hỏi sự bảo vệ,

which led to communities living together in tighter spaces.

điều này dẫn đến việc các cộng đồng sống cùng nhau trong những không gian chật hẹp hơn.

First,

Đầu tiên,

early defense structures were built.

các công trình phòng thủ ban đầu đã được xây dựng.

The need for organization grew.

Nhu cầu về tổ chức ngày càng lớn.

The more organized we got, Ngữ pháp

Chúng ta càng có tổ chức,

the faster things became efficient.

mọi thứ càng trở nên hiệu quả nhanh hơn.

Villages became cities, Mạch ý

Các ngôi làng trở thành thành phố,

cities became kingdoms,

các thành phố trở thành vương quốc,

kingdoms became empires.

các vương quốc trở thành đế chế.

Connections between humans exploded,

Mối liên kết giữa con người bùng nổ,

which led to opportunities to exchange knowledge.

dẫn đến các cơ hội để trao đổi kiến thức.

Progress became exponential.

Sự tiến bộ diễn ra theo cấp số nhân.

About 500 years ago,

Khoảng 500 năm trước,

the scientific revolution began.

cuộc cách mạng khoa học bắt đầu.

Mathematics,

Toán học,

physics,

vật lý,

astronomy,

thiên văn học,

biology,

sinh học,

and chemistry transformed everything we thought we knew.

và hóa học đã làm biến đổi mọi thứ mà chúng ta tưởng mình đã biết.

The Industrial Revolution followed soon after,

Cuộc cách mạng công nghiệp theo ngay sau đó,

laying the foundation for the modern world. Thành ngữ

đặt nền móng cho thế giới hiện đại.

As our overall efficiency grew exponentially,

Khi hiệu quả tổng thể của chúng ta tăng theo cấp số nhân,

more people could spend their lifetime contributing to the progress of humanity.

ngày càng có nhiều người có thể cống hiến cuộc đời mình cho sự tiến bộ của nhân loại.

Revolutions kept happening.

Các cuộc cách mạng liên tiếp xảy ra.

The invention of the computer,

Việc phát minh ra máy tính,

its evolution into a medium we all use on a daily basis,

sự tiến hóa của nó thành một phương tiện mà tất cả chúng ta sử dụng hàng ngày,

and the rise of the internet shaped our world.

và sự trỗi dậy của internet đã định hình thế giới của chúng ta.

It's hard to grasp how fast all of that happened.

Thật khó để nắm bắt được tất cả những điều đó đã diễn ra nhanh đến mức nào.

It's been about 125,000 generations since the emergence of the first human species.

Đã qua khoảng 125.000 thế hệ kể từ khi loài người đầu tiên xuất hiện.

About 7,500 generations since the physiologically modern humans saw the light of day. Thành ngữ

Khoảng 7.500 thế hệ kể từ khi những con người hiện đại về mặt sinh lý nhìn thấy ánh sáng mặt trời.

500 generations ago,

500 thế hệ trước,

what we call civilization began.

cái mà chúng ta gọi là nền văn minh đã bắt đầu.

20 generations ago,

20 thế hệ trước,

we learned how to do science.

chúng ta đã học được cách làm khoa học.

And the internet became available to most people only one generation ago.

Và internet mới chỉ đến với hầu hết mọi người một thế hệ trước.

Today,

Ngày nay,

we live in the most prosperous age humanity has ever experienced. Ngữ pháp

chúng ta đang sống trong thời đại phồn vinh nhất mà nhân loại từng trải qua.

We have transformed this planet,

Chúng ta đã làm biến đổi hành tinh này,

from the composition of its atmosphere, Mạch ý

từ thành phần của bầu khí quyển,

to large-scale changes in its landscape,

đến những thay đổi quy mô lớn trong cảnh quan của nó,

and also in terms of the other animals in existence.

và cả về mặt những loài động vật khác đang tồn tại.

We light up the night with artificial stars

Chúng ta thắp sáng màn đêm bằng những vì sao nhân tạo

and put people in a metal box in the sky.

và đưa con người vào trong một chiếc hộp kim loại trên bầu trời.

Some have even walked on our moon.

Vài người thậm chí đã đi bộ trên mặt trăng của chúng ta.

We put robots on other planets.

Chúng ta đưa robot lên các hành tinh khác.

We've looked deep into the past of the universe with mechanical eyes.

Chúng ta đã nhìn sâu vào quá khứ của vũ trụ bằng những đôi mắt cơ khí.

Our knowledge and our way of acquiring and storing more of it has exploded.

Kiến thức của chúng ta và cách chúng ta thu thập cũng như lưu trữ chúng ngày càng bùng nổ.

The average high school student today knows more about the universe than a scholar a few centuries ago. Ngữ pháp

Học sinh trung học trung bình ngày nay biết nhiều về vũ trụ hơn một học giả của vài thế kỷ trước.

Humans dominate this planet,

Con người thống trị hành tinh này,

even if our rule is very fragile. Ngữ pháp

ngay cả khi sự cai trị của chúng ta rất mong manh.

We are still not that different from our ancestors 70,000 years ago,

Chúng ta vẫn không khác mấy so với tổ tiên của mình cách đây 70.000 năm,

but your lifestyle has existed for less than 0.001% of human history.

nhưng lối sống của bạn mới chỉ tồn tại chưa đến 0,001% lịch sử nhân loại.

From here on,

Từ đây trở đi,

there's no saying what the future holds for us. Thành ngữ

chưa thể nói trước được tương lai sẽ ra sao với chúng ta.

We're building a skyscraper, Thành ngữ

Chúng ta đang xây một tòa nhà chọc trời,

but we're not sure if it's standing on a solid foundation

nhưng chúng ta không chắc liệu nó có đứng trên một nền móng vững chắc

or if we're building it on quicksand.

hay liệu chúng ta đang xây nó trên cát lún.

Let's leave it with that for now. Ý định

Tạm thời hãy cứ để nó ở đó.

The next time you miss your train, Ngữ pháp

Lần tới khi bạn bị lỡ chuyến tàu,

your burger is not hot enough,

chiếc bánh mì kẹp thịt của bạn không đủ nóng,

or someone cuts in line, Cụm từ

hay ai đó chen ngang hàng,

remember how special this made-up human world is.

hãy nhớ thế giới do con người tạo ra này đặc biệt như thế nào.

Maybe it's not worth being upset about all those little things. Ngữ pháp

Có lẽ việc bực mình vì những chuyện nhỏ nhặt đó là không đáng.

Okay,

Được rồi,

this was our first take on making a history-related video. Cách dùng từ

đây là lần thực hiện đầu tiên của chúng tôi trong việc làm một video liên quan đến lịch sử.

We'd love to make much more of them,

Chúng tôi rất muốn làm nhiều hơn thế nữa,

but they take even more time than our average video.

nhưng chúng còn mất nhiều thời gian hơn cả những video thông thường của chúng tôi.

So we might do three or four a year.

Vì vậy, chúng tôi có thể làm ba hoặc bốn video mỗi năm.

Your feedback's very welcome here.

Phản hồi của bạn rất được hoan nghênh tại đây.

Thank you so much for watching.

Cảm ơn các bạn rất nhiều vì đã xem.

And if you want to support us directly,

Và nếu bạn muốn hỗ trợ chúng tôi trực tiếp,

you can do so on Patreon.

bạn có thể làm điều đó trên Patreon.

It really helps us out. Cụm động từ

Điều đó thực sự giúp ích cho chúng tôi.

While you think about it,

Trong khi bạn suy nghĩ về điều đó,

here are more videos if you need more distraction.

đây là một số video khác nếu bạn cần phân tâm thêm.