Giải mã Hố Đen – Từ khi Sinh ra đến lúc Chết đi: tài liệu học tiếng Anh

Black holes are one of the strangest things in existence. Ngữ pháp

Lỗ đen là một trong những thứ kỳ lạ nhất đang tồn tại.

They don't seem to make any sense at all. Cụm từ

Chúng dường như hoàn toàn không theo một nguyên lý nào cả.

Where do they come from?

Chúng đến từ đâu?

And what happens if you fall into one?

Và chuyện gì sẽ xảy ra nếu bạn rơi vào trong một lỗ đen?

Stars are incredibly massive collections of mostly hydrogen atoms

Các ngôi sao là những tập hợp nguyên tử vô cùng khổng lồ, chủ yếu là hydro,

that collapse from enormous gas clouds under their own gravity.

chúng sụp đổ từ những đám mây khí khổng lồ dưới lực hấp dẫn của chính chúng.

In their core,

Ở lõi của chúng,

nuclear fusion crushes hydrogen atoms into helium, Cụm từ

phản ứng tổng hợp hạt nhân nghiền nát các nguyên tử hydro thành heli,

releasing a tremendous amount of energy. Ghi chú

giải phóng một lượng năng lượng khổng lồ.

This energy,

Năng lượng này,

in the form of radiation, Cụm từ

dưới dạng bức xạ,

pushes against gravity,

đẩy ngược lại lực hấp dẫn,

maintaining a delicate balance between the two forces.

duy trì một sự cân bằng mong manh giữa hai lực.

As long as there is fusion in the core, Ngữ pháp

Miễn là vẫn còn phản ứng tổng hợp trong lõi,

a star remains stable enough.

một ngôi sao sẽ vẫn đủ ổn định.

But for stars with way more mass than our own sun, Ngữ pháp

Nhưng đối với những ngôi sao có khối lượng lớn hơn rất nhiều so với mặt trời của chúng ta,

the heat and pressure at the core allow them to fuse heavier elements until they reach iron. Ngữ pháp

nhiệt độ và áp suất ở lõi cho phép chúng tổng hợp các nguyên tố nặng hơn cho đến khi tạo thành sắt.

Unlike all the elements that went before,

Khác với tất cả các nguyên tố được tạo ra trước đó,

the fusion process that creates iron doesn't generate any energy.

quá trình tổng hợp tạo ra sắt không sinh ra bất kỳ năng lượng nào.

Iron builds up at the center of the star until it reaches a critical amount, Cụm động từ

Sắt tích tụ ở tâm của ngôi sao cho đến khi đạt đến một lượng tới hạn,

and the balance between radiation and gravity is suddenly broken.

và sự cân bằng giữa bức xạ và lực hấp dẫn đột ngột bị phá vỡ.

The core collapses.

Phần lõi sụp đổ.

Within a fraction of a second, Cụm từ

Chỉ trong một phần nhỏ của giây,

the star implodes,

ngôi sao co sụp vào trong,

moving at about a quarter of the speed of light,

di chuyển với tốc độ bằng khoảng một phần tư tốc độ ánh sáng,

feeding even more mass into the core.

bồi đắp thêm nhiều khối lượng hơn nữa vào lõi.

It's at this very moment that all the heavier elements in the universe are created Ngữ pháp

Chính tại khoảnh khắc này, tất cả các nguyên tố nặng hơn trong vũ trụ được tạo ra

as the star dies in a supernova explosion.

khi ngôi sao chết đi trong một vụ nổ siêu tân tinh.

This produces either a neutron star or, Ngữ pháp

Điều này tạo ra hoặc là một sao neutron, hoặc,

if the star is massive enough,

nếu ngôi sao đủ khối lượng,

the entire mass of the core collapses into a black hole.

toàn bộ khối lượng của lõi sẽ sụp đổ thành một lỗ đen.

If you looked at a black hole, Ngữ pháp

Nếu bạn nhìn vào một lỗ đen,

what you'd really be seeing is the event horizon.

những gì bạn thực sự nhìn thấy là chân trời sự kiện.

Anything that crosses the event horizon needs to be traveling faster than the speed of light to escape.

Bất cứ thứ gì đi qua chân trời sự kiện đều cần phải di chuyển nhanh hơn tốc độ ánh sáng để trốn thoát.

In other words, Mạch ý

Nói cách khác,

it's impossible.

điều đó là không thể.

So we just see a black sphere reflecting nothing.

Vì vậy chúng ta chỉ nhìn thấy một hình cầu đen không phản chiếu thứ gì.

But if the event horizon is the black part,

Nhưng nếu chân trời sự kiện là phần đen,

what is the hole part of the black hole?

vậy phần 'lỗ' của lỗ đen là gì?

The singularity.

Điểm kỳ dị.

We're not sure what it is exactly.

Chúng ta không chắc chắn chính xác nó là gì.

A singularity may be infinitely dense, Ngữ pháp

Một điểm kỳ dị có thể dày đặc vô hạn,

meaning all its mass is concentrated into a single point in space with no surface or volume,

có nghĩa là toàn bộ khối lượng của nó tập trung vào một điểm duy nhất trong không gian không có bề mặt hay thể tích,

or something completely different.

hoặc một cái gì đó hoàn toàn khác biệt.

Right now,

Ngay lúc này,

we just don't know.

chúng ta đơn giản là không biết.

It's like a dividing by zero error. Mạch ý

Nó giống như lỗi chia cho không vậy.

By the way, Mạch ý

Nhân tiện,

black holes do not suck things up like a vacuum cleaner. Cụm động từ

lỗ đen không hút mọi thứ như máy hút bụi.

If we were to swap the sun for an equally massive black hole, Ngữ pháp

Nếu chúng ta hoán đổi mặt trời bằng một lỗ đen có khối lượng tương đương,

nothing much would change for Earth,

sẽ không có gì thay đổi nhiều đối với Trái đất,

except that we would freeze to death, of course.

ngoại trừ việc chúng ta sẽ chết cóng, tất nhiên rồi.

What would happen to you if you fell into a black hole?

Điều gì sẽ xảy ra với bạn nếu bạn rơi vào một lỗ đen?

The experience of time is different around black holes.

Trải nghiệm về thời gian là khác nhau xung quanh các lỗ đen.

From the outside,

Nhìn từ bên ngoài,

you seem to slow down as you approach the event horizon, Ngữ pháp

bạn dường như chậm lại khi tiến gần đến chân trời sự kiện,

so time passes slower for you.

vì vậy thời gian trôi qua chậm hơn đối với bạn.

At some point,

Đến một lúc nào đó,

you would appear to freeze in time,

bạn sẽ trông như bị đóng băng trong thời gian,

slowly turn red,

từ từ chuyển sang màu đỏ,

and disappear.

và biến mất.

While from your perspective,

Trong khi từ góc nhìn của bạn,

you can watch the rest of the universe in fast forward, Thành ngữ

bạn có thể xem phần còn lại của vũ trụ tua nhanh,

kind of like seeing into the future. Ý định

hơi giống như nhìn vào tương lai.

Right now, we don't know what happens next,

Hiện tại, chúng ta không biết điều gì sẽ xảy ra tiếp theo,

but we think it could be one of two things.

nhưng chúng tôi nghĩ nó có thể là một trong hai khả năng.

One,

Một,

you die a quick death.

bạn chết một cái chết nhanh chóng.

A black hole curves space so much that once you cross the event horizon, Ngữ pháp

Lỗ đen làm cong không gian đến mức một khi bạn vượt qua chân trời sự kiện,

there is only one possible direction.

chỉ có một hướng duy nhất có thể đi.

You can take this literally. Cách dùng từ

Bạn có thể hiểu điều này theo đúng nghĩa đen.

Inside the event horizon,

Bên trong chân trời sự kiện,

you can only go in one direction.

bạn chỉ có thể đi theo một hướng.

It's like being in a really tight alley that closes behind you after each step. Mạch ý

Giống như ở trong một con hẻm thực sự chật hẹp đóng lại phía sau bạn sau mỗi bước đi.

The mass of a black hole is so concentrated,

Khối lượng của một lỗ đen quá tập trung,

at some point,

đến một lúc nào đó,

even tiny distances of a few centimeters

ngay cả những khoảng cách nhỏ xíu vài centimet

would mean that gravity acts with millions of times more force on different parts of your body.

cũng có nghĩa là lực hấp dẫn tác dụng với lực lớn hơn hàng triệu lần lên các bộ phận khác nhau trên cơ thể bạn.

Your cells get torn apart

Các tế bào của bạn bị xé toạc

as your body stretches more and more Ngữ pháp

khi cơ thể bạn bị kéo căng ngày càng dài hơn

until you're a hot stream of plasma one atom wide.

cho đến khi bạn trở thành một dòng huyết tương nóng rực rộng bằng một nguyên tử.

Two,

Hai,

you die a very quick death.

bạn chết một cái chết rất nhanh.

Very soon after you cross the event horizon,

Ngay sau khi vượt qua chân trời sự kiện,

you would hit a firewall and be terminated in an instant.

bạn sẽ đâm phải một bức tường lửa và bị tiêu diệt ngay lập tức.

Neither of these options are particularly pleasant. Ngữ pháp

Cả hai lựa chọn này đều không có gì mấy dễ chịu.

How soon you would die depends on the mass of the black hole.

Bao lâu thì bạn chết phụ thuộc vào khối lượng của lỗ đen.

A smaller black hole would kill you before you even entered its event horizon,

Một lỗ đen nhỏ hơn sẽ giết chết bạn trước cả khi bạn tiến vào chân trời sự kiện của nó,

while you probably could travel inside a supermassive black hole for quite a while. Mạch ý

trong khi bạn có thể có khả năng du hành bên trong một lỗ đen siêu khối lượng trong một khoảng thời gian khá dài.

As a rule of thumb, Thành ngữ

Theo quy tắc chung,

the further away from the singularity you are, Ngữ pháp

càng ở xa điểm kỳ dị,

the longer you live.

bạn càng sống lâu.

Black holes come in different sizes. Cụm từ

Lỗ đen có nhiều kích thước khác nhau.

There are stellar mass black holes

Có những lỗ đen khối lượng sao

with a few times the mass of the sun and the diameter of an asteroid.

với khối lượng gấp vài lần mặt trời và đường kính bằng một tiểu hành tinh.

And then there are the supermassive black holes,

Và sau đó là những lỗ đen siêu khối lượng,

which are found at the heart of every galaxy Thành ngữ

được tìm thấy ở trung tâm của mỗi thiên hà

and have been feeding for billions of years. Thành ngữ

và đã không ngừng hấp thụ vật chất trong hàng tỷ năm.

Currently,

Hiện tại,

the largest supermassive black hole known is S50014+81,

lỗ đen siêu khối lượng lớn nhất được biết đến là S50014+81,

40 billion times the mass of our sun. Ngữ pháp

gấp 40 tỷ lần khối lượng mặt trời của chúng ta.

It is 236.7 billion kilometers in diameter, Cụm từ

Nó có đường kính 236,7 tỷ km,

which is 47 times the distance from the sun to Pluto.

bằng 47 lần khoảng cách từ mặt trời đến Sao Diêm Vương.

As powerful as black holes are, Ngữ pháp

Mạnh mẽ như lỗ đen,

they will eventually evaporate through a process called Hawking radiation. Ngữ pháp

chúng cuối cùng sẽ bốc hơi thông qua một quá trình gọi là bức xạ Hawking.

To understand how this works, Mạch ý

Để hiểu quá trình này hoạt động như thế nào,

we have to look at empty space.

chúng ta phải nhìn vào không gian trống rỗng.

Empty space is not really empty, Ngữ pháp

Không gian trống rỗng không thực sự trống rỗng,

but filled with virtual particles popping into existence and annihilating each other again. Cụm động từ

mà chứa đầy những hạt ảo liên tục xuất hiện rồi lại triệt tiêu lẫn nhau.

When this happens right on the edge of a black hole,

Khi điều này xảy ra ngay trên rìa của một lỗ đen,

one of the virtual particles will be drawn into the black hole Ngữ pháp

một trong những hạt ảo sẽ bị hút vào lỗ đen

and the other will escape and become a real particle.

và hạt còn lại sẽ thoát ra và trở thành một hạt thực.

So the black hole is losing energy.

Vì vậy lỗ đen đang mất đi năng lượng.

This happens incredibly slowly at first

Điều này xảy ra vô cùng chậm lúc ban đầu

and gets faster as the black hole becomes smaller.

và nhanh hơn khi lỗ đen trở nên nhỏ hơn.

When it arrives at the mass of a large asteroid,

Khi nó đạt đến khối lượng của một tiểu hành tinh lớn,

it's radiating at room temperature. Cụm từ

nó phát ra bức xạ ở nhiệt độ phòng.

When it has the mass of a mountain,

Khi nó có khối lượng bằng một ngọn núi,

it radiates with about the heat of our sun,

nó phát ra bức xạ với nhiệt lượng xấp xỉ mặt trời của chúng ta,

and in the last second of its life,

và trong giây cuối cùng của cuộc đời nó,

the black hole radiates away with the energy of billions of nuclear bombs

lỗ đen phát tán toàn bộ năng lượng tương đương hàng tỷ quả bom hạt nhân

in a huge explosion.

trong một vụ nổ khổng lồ.

But this process is incredibly slow.

Nhưng quá trình này vô cùng chậm.

The biggest black holes we know might take up to a googol years to evaporate. Ngữ pháp

Những lỗ đen lớn nhất mà chúng ta biết có thể mất tới một googol năm để bốc hơi.

This is so long that when the last black hole radiates away, Ngữ pháp

Khoảng thời gian này dài đến mức khi lỗ đen cuối cùng phát ra bức xạ rồi biến mất,

nobody will be around to witness it.

sẽ không còn ai xung quanh để chứng kiến điều đó.

The universe will have become uninhabitable Ngữ pháp

Vũ trụ sẽ trở thành nơi không thể sinh sống được

long before then.

từ rất lâu trước đó.

This is not the end of our story. Mạch ý

Đây không phải là kết thúc của câu chuyện chúng ta.

There are loads more interesting ideas about black holes. Cách dùng từ

Còn có vô số ý tưởng thú vị hơn nữa về các lỗ đen.

We'll explore them in part two.

Chúng ta sẽ khám phá chúng trong phần hai.

A big thanks to Fraser Cain for help with this video.

Xin gửi lời cảm ơn lớn tới Fraser Cain vì đã giúp đỡ cho video này.

By the way,

Nhân tiện,

we've made some Kurzgesagt wallpapers in 4K for different screen sizes.

chúng tôi đã tạo ra một số hình nền Kurzgesagt ở độ phân giải 4K cho các kích thước màn hình khác nhau.

You can get them on our Patreon page,

Bạn có thể nhận chúng trên trang Patreon của chúng tôi,

which also helps us to make more videos.

điều này cũng giúp chúng tôi tạo ra nhiều video hơn.

Like this December,

Chẳng hạn như tháng 12 này,

the first month ever with three videos.

tháng đầu tiên từ trước đến nay có tới ba video.