Chuyện Gì Xảy Ra Nếu Ta Ném Một Con Voi Từ Tòa Nhà Chọc Trời? Sự Sống & Kích Thước 1: tài liệu học tiếng Anh

Let's start this video by throwing a mouse, Mạch ý

Hãy bắt đầu video này bằng cách ném một con chuột,

a dog,

một con chó,

and an elephant from a skyscraper onto something soft.

và một con voi từ một tòa nhà chọc trời xuống một thứ gì đó mềm mại.

Let's say a stack of mattresses. Mạch ý

Giả sử là một đống nệm.

The mouse lands and is stunned for a moment

Con chuột rơi xuống và bị choáng váng trong giây lát

before it shakes itself off and walks away Cụm động từ

trước khi nó rũ mình và bỏ đi,

pretty annoyed Cách dùng từ

khá bực bội

because that's a very rude thing to do.

vì đó là một hành động rất thô lỗ.

The dog breaks all of its bones

Con chó bị gãy toàn bộ xương

and dies in an un-spectacular way,

và chết một cách không mấy ngoạn mục,

and the elephant explodes into a red puddle of bones and insides

và con voi phát nổ thành một vũng máu, xương và nội tạng

and has no chance to be annoyed.

và thậm chí chẳng có cơ hội mà bực bội.

Why does the mouse survive,

Tại sao con chuột sống sót,

but the elephant and dog don't?

còn con voi và con chó thì không?

The answer is size.

Câu trả lời là kích thước.

Size is the most under-appreciated regulator of living things. Cách dùng từ

Kích thước là yếu tố điều chỉnh ít được đánh giá đúng mức nhất của sinh vật.

Size determines everything about our biology,

Kích thước quyết định mọi thứ về sinh học của chúng ta,

how we're built,

cách chúng ta được tạo ra,

how we experience the world,

cách chúng ta trải nghiệm thế giới,

how we live and die.

cách chúng ta sống và chết.

It does so because the physical laws are different for different sized animals.

Điều đó xảy ra vì các định luật vật lý là khác nhau đối với các loài động vật có kích thước khác nhau.

Life spans seven orders of magnitude Cách dùng từ

Sự sống kéo dài qua bảy cấp độ lớn,

from invisible bacteria to mites,

từ vi khuẩn vô hình đến mạt bụi,

ants, mice, dogs, humans,

kiến, chuột, chó, con người,

elephants, and blue whales.

voi và cá voi xanh.

Every size lives in its own unique universe Thành ngữ

Mỗi kích thước sống trong vũ trụ độc đáo của riêng nó

right next to each other,

nằm ngay cạnh nhau,

each with its own rules,

mỗi vũ trụ có những quy luật riêng,

upsides and downsides. Cụm từ

có ưu điểm và nhược điểm riêng.

We'll explore these different worlds in a series of videos.

Chúng ta sẽ khám phá những thế giới khác nhau này trong một loạt video.

Let's get back to the initial question. Mạch ý

Hãy quay lại với câu hỏi ban đầu.

Why did our mouse survive the fall?

Tại sao con chuột của chúng ta sống sót sau cú rơi?

Because of how scaling size changes everything,

Bởi vì tỷ lệ kích thước thay đổi mọi thứ,

a principle that we'll meet over and over again.

một nguyên lý mà chúng ta sẽ gặp lại nhiều lần.

Very small things,

Những thứ rất nhỏ,

for example,

chẳng hạn,

are practically immune to falling from great heights

thực tế là miễn nhiễm với việc rơi từ độ cao lớn

because the smaller you are, Ngữ pháp

vì bạn càng nhỏ,

the less you care about the effect of gravity.

bạn càng ít bị ảnh hưởng bởi trọng lực.

Imagine a theoretical spherical animal the size of a marble.

Hãy tưởng tượng một con vật lý thuyết hình cầu có kích thước bằng một viên bi.

It has three features:

Nó có ba đặc điểm:

its length,

chiều dài của nó,

its surface area which is covered in skin,

diện tích bề mặt được bao phủ bởi da,

and its volume or all the stuff inside it

và thể tích của nó hay tất cả những thứ bên trong nó

like organs, muscles, hopes and dreams.

như các cơ quan, cơ bắp, hy vọng và ước mơ.

If we make it 10 times longer,

Nếu chúng ta làm cho nó dài gấp 10 lần,

say the size of a basketball,

giả sử bằng kích thước của một quả bóng rổ,

the rest of its features don't just grow 10 times.

phần còn lại của các đặc điểm không chỉ tăng gấp 10 lần.

Its skin will grow 100 times and its insides

Da của nó sẽ tăng gấp 100 lần và phần bên trong,

or its volume grows by 1,000 times.

hay thể tích của nó tăng gấp 1.000 lần.

The volume determines the weight or more accurately mass of the animal. Mạch ý

Thể tích quyết định trọng lượng, hay chính xác hơn là khối lượng của con vật.

The more mass you have,

Khối lượng của bạn càng lớn,

the higher your kinetic energy before you hit the ground,

động năng của bạn trước khi chạm đất càng cao,

and the stronger the impact shock.

và chấn động va đập càng mạnh.

The more surface area in relation to your volume or mass you have, Cụm từ

Diện tích bề mặt so với thể tích hoặc khối lượng của bạn càng lớn,

the more the impact gets distributed and softened,

lực tác động càng được phân tán và giảm nhẹ,

and also the more air resistance will slow you down.

và đồng thời sức cản của không khí sẽ làm bạn chậm lại càng nhiều.

An elephant is so big that it has extremely little surface area in ratio to its volume,

Một con voi lớn đến mức nó có diện tích bề mặt cực kỳ nhỏ so với thể tích của nó,

so a lot of kinetic energy gets distributed over a small space

do đó, rất nhiều động năng bị phân tán trên một không gian nhỏ

and the air doesn't slow it down much at all.

và không khí hầu như không thể làm nó chậm lại.

That's why it's completely destroyed in an impressive explosion of goo when it hits the ground.

Đó là lý do tại sao nó bị phá hủy hoàn toàn trong một vụ nổ nhầy nhụa ấn tượng khi chạm đất.

The other extreme, Mạch ý

Ở một thái cực khác,

insects, have a huge surface area in relation to their tiny mass,

côn trùng có diện tích bề mặt khổng lồ so với khối lượng nhỏ bé của chúng,

so you can literally throw an ant from an airplane

nên bạn hoàn toàn có thể ném một con kiến từ một chiếc máy bay

and it will not be seriously harmed.

và nó sẽ không bị thương nặng.

But while falling is irrelevant in the small world, Mạch ý

Nhưng mặc dù việc rơi là không đáng kể trong thế giới nhỏ bé,

there are other forces that are harmless for us,

có những lực khác vô hại đối với chúng ta,

but extremely dangerous for small beings.

nhưng lại cực kỳ nguy hiểm đối với những sinh vật nhỏ.

Like surface tension,

Giống như sức căng bề mặt,

which turns water into a potentially deadly substance for insects.

thứ biến nước thành một chất có khả năng gây tử vong cho côn trùng.

How does it work?

Nó hoạt động như thế nào?

Water has the tendency to stick to itself. Cụm từ

Nước có xu hướng dính vào chính nó.

Its molecules are attracted to each other through a force called cohesion, Ghi chú

Các phân tử của nó thu hút lẫn nhau thông qua một lực gọi là lực cố kết,

which creates a tension on its surface that you can imagine as a sort of invisible skin. Thành ngữ

tạo ra một sức căng trên bề mặt của nó mà bạn có thể tưởng tượng như một loại da vô hình.

For us, this skin is so weak that we don't even notice it normally. Ngữ pháp

Đối với chúng ta, lớp da này yếu đến mức bình thường chúng ta thậm chí không chú ý đến nó.

If you get wet,

Nếu bạn bị ướt,

about 800 g of water or about 1% of your body weight sticks to you.

khoảng 800 g nước, tức khoảng 1% trọng lượng cơ thể sẽ dính vào bạn.

A wet mouse has about 3 g of water sticking to it,

Một con chuột ướt có khoảng 3 g nước dính vào người,

which is more than 10% of its body weight.

chiếm hơn 10% trọng lượng cơ thể của nó.

Imagine having eight full water bottles sticking to you when you leave the shower. Mạch ý

Hãy tưởng tượng bạn ra khỏi phòng tắm với tám chai nước đầy dính vào người.

But for an insect,

Nhưng đối với một con côn trùng,

the force of water's surface tension is so strong that getting wet is a question of life and death. Thành ngữ

lực căng bề mặt của nước mạnh đến mức việc bị ướt là vấn đề sống còn.

If we were to shrink you to the size of an ant and you touch water, Ngữ pháp

Nếu chúng tôi thu nhỏ bạn bằng kích thước của một con kiến và bạn chạm vào nước,

it would be like you were reaching into glue.

cảm giác sẽ giống như bạn đang thò tay vào keo.

It would quickly engulf you,

Nó sẽ nhanh chóng nhấn chìm bạn,

its surface tension too hard for you to break, Ngữ pháp

sức căng bề mặt của nó quá cứng để bạn có thể phá vỡ,

and you drown.

và bạn sẽ chết đuối.

So insects evolved to be water repellent. Cách dùng từ

Vì vậy, côn trùng đã tiến hóa để không thấm nước.

For one, Mạch ý

Thứ nhất,

their exoskeleton is covered with a thin layer of wax, Cụm từ

bộ xương ngoài của chúng được bao phủ bởi một lớp sáp mỏng,

just like a car.

giống như một chiếc xe hơi.

This makes their surface at least partly water repellent because it can't stick to it very well.

Điều này làm cho bề mặt của chúng ít nhất có một phần không thấm nước vì nước không thể dính chặt vào đó.

Many insects are also covered with tiny hairs that serve as a barrier. Cụm từ

Nhiều loài côn trùng cũng được bao phủ bởi những sợi lông nhỏ xíu đóng vai trò như một rào cản.

They vastly increase their surface area and prevent the droplets from touching their exoskeleton Ngữ pháp

Chúng làm tăng đáng kể diện tích bề mặt và ngăn các giọt nước chạm vào bộ xương ngoài,

and make it easier to get rid of droplets. Cụm động từ

và giúp rũ bỏ các giọt nước dễ dàng hơn.

To make use of surface tension, Cụm từ

Để tận dụng sức căng bề mặt,

evolution cracked nanotechnology billions of years before us. Thành ngữ

quá trình tiến hóa đã bẻ khóa công nghệ nano hàng tỷ năm trước chúng ta.

Some insects have evolved a surface covered by a short and extremely dense coat of water-repelling hair.

Một số loài côn trùng đã tiến hóa một bề mặt được bao phủ bởi lớp lông chống nước ngắn và cực kỳ dày đặc.

Some have more than a million hairs per square millimeter.

Một số có hơn một triệu sợi lông trên mỗi milimét vuông.

When the insect dives underwater,

Khi côn trùng lặn xuống nước,

air stays inside their fur and forms a coat of air.

không khí ở lại bên trong bộ lông của chúng và tạo thành một lớp áo không khí.

Water can't enter because the hairs are too tiny to break its surface tension.

Nước không thể lọt vào vì những sợi lông quá nhỏ để phá vỡ sức căng bề mặt của nó.

But it gets even better. Mạch ý

Nhưng mọi chuyện còn tuyệt hơn nữa.

As the oxygen of the air bubble runs out, Cụm động từ

Khi oxy trong bong bóng khí cạn kiệt,

new oxygen diffuses into the bubble from the water around it Cách dùng từ

oxy mới khuếch tán vào bong bóng từ nước xung quanh

while the carbon dioxide diffuses outwards into the water.

trong khi carbon dioxide khuếch tán ra ngoài vào nước.

And so the insect carries its own outside lung around

Và thế là con côn trùng mang theo lá phổi ngoài của chính nó

and can basically breathe underwater thanks to surface tension. Cụm từ

và về cơ bản có thể thở dưới nước nhờ sức căng bề mặt.

This is the same principle that enables pond skaters to walk on water,

Đây là nguyên lý tương tự cho phép nhện nước đi trên mặt nước,

by the way. Mạch ý

nhân tiện.

Tiny anti-water hairs.

Những sợi lông chống nước nhỏ xíu.

The smaller you get,

Càng nhỏ lại,

the weirder the environment becomes.

môi trường càng trở nên kỳ lạ.

At some point, even air becomes more and more solid. Ngữ pháp

Ở một mức độ nào đó, ngay cả không khí cũng trở nên ngày càng rắn hơn.

Let's now zoom down to the smallest insects known, Mạch ý

Bây giờ hãy phóng to loài côn trùng nhỏ nhất được biết đến,

about half the size of a grain of salt,

kích thước chỉ bằng một nửa hạt muối,

only 0.15 mm long,

chỉ dài 0,15 mm,

the fairyfly.

ruồi tiên.

They live in a world even weirder than other insects.

Chúng sống trong một thế giới thậm chí còn kỳ lạ hơn các loài côn trùng khác.

For them,

Đối với chúng,

air itself is like thin Jell-O, Văn hóa

bản thân không khí giống như thạch mỏng,

a syrup-like mass surrounding them at all times. Cách dùng từ

một khối dạng siro bao quanh chúng mọi lúc.

Movement through it is not easy.

Di chuyển qua đó không hề dễ dàng.

Flying on this level is not like elegant gliding.

Bay ở cấp độ này không giống như lướt đi một cách thanh lịch.

They have to kind of grab and hold on to air. Ghi chú

Chúng phải cố gắng bám và víu vào không khí.

So their wings look like big hairy arms rather than proper insect wings. Ngữ pháp

Vì vậy, đôi cánh của chúng trông giống như những cánh tay lớn đầy lông lá chứ không phải cánh côn trùng thông thường.

They literally swim through the air Thành ngữ

Chúng thực sự bơi trong không khí

like a tiny gross alien through syrup.

giống như một người ngoài hành tinh nhỏ bé gớm ghiếc bơi qua siro.

Things only become stranger from here on Cụm từ

Mọi thứ chỉ trở nên kỳ lạ hơn từ đây trở đi

as we explore more universes of different sizes.

khi chúng ta khám phá nhiều vũ trụ ở các kích thước khác nhau.

The physical rules are so different for each size

Các quy luật vật lý khác biệt đến mức ở mỗi kích thước,

that evolution had to engineer around them over and over Cách dùng từ

quá trình tiến hóa đã phải liên tục thay đổi và thiết kế lại

as life grew in size in the last billion years.

khi sự sống phát triển về kích thước trong hàng tỷ năm qua.

So why are there no ants the size of horses? Mạch ý

Vậy tại sao không có những con kiến to bằng con ngựa?

Why no elephants the size of amoeba?

Tại sao không có những con voi có kích thước bằng amip?

Why?

Tại sao vậy?

We'll discuss this in the next part.

Chúng ta sẽ thảo luận về điều này trong phần tiếp theo.

We have a monthly newsletter now.

Chúng tôi hiện có một bản tin hàng tháng.

Sign up if you don't want to miss new videos

Hãy đăng ký nếu bạn không muốn bỏ lỡ các video mới

and for bonus videos.

và để xem các video phần thưởng.