Cái này ≠ Cái kia: tài liệu học tiếng Anh

Have you ever wondered how related the number of people that drown in pools each year Mạch ý

Bạn đã bao giờ tự hỏi số người chết đuối trong bể bơi mỗi năm

is to how many Nicolas Cage films are released the same year?

có liên quan đến số phim của Nicolas Cage được phát hành trong cùng năm đến mức nào chưa?

Turns out there is a 66.6% correlation between the two. Cụm từ

Hóa ra, hai con số này có mức tương quan lên tới 66,6%.

Or how about the fact that there's a 99.26% correlation between the divorce rate in Maine

Hay bạn nghĩ sao về việc tỷ lệ ly hôn ở bang Maine có tương quan 99,26%

and the per capita consumption of margarine, Cách dùng từ

với mức tiêu thụ bơ thực vật bình quân đầu người,

or a 99.79% correlation between spending on science, space, and technology,

hoặc mức chi cho khoa học, vũ trụ và công nghệ có tương quan 99,79%

and the number of suicides by hanging, strangulation, and suffocation.

với số vụ tự tử bằng cách treo cổ, siết cổ và làm ngạt?

Just because there is a correlation between two variables, Ngữ pháp

Chỉ vì có sự tương quan giữa hai biến

doesn't mean that one causes the other.

không có nghĩa là biến này gây ra biến kia.

This assumption is a logical fallacy, Cách dùng từ

Giả định này là một ngụy biện logic,

and yet we're drawn to headlines like Cụm từ

thế nhưng chúng ta vẫn bị thu hút bởi những tiêu đề kiểu như

people who have more sex make the most money.

người quan hệ tình dục nhiều hơn kiếm được nhiều tiền nhất.

Unfortunately, this does not always equal that.

Đáng tiếc là điều này không phải lúc nào cũng đồng nghĩa với điều kia.

Even though it may look like it,

Dù thoạt nhìn có vẻ là vậy,

cheese consumption probably isn't related to how many people die tangled in their bed sheets.

lượng phô mai tiêu thụ có lẽ không liên quan đến số người chết vì bị quấn vào ga trải giường.

But sometimes it isn't so obvious.

Nhưng đôi khi, mọi chuyện không rõ ràng đến thế.

Numerous studies found that menopausal women taking hormone replacement therapy had a lower than average incidence of heart disease,

Nhiều nghiên cứu phát hiện rằng phụ nữ mãn kinh dùng liệu pháp hormone thay thế có tỷ lệ mắc bệnh tim thấp hơn mức trung bình,

leading doctors to believe that hormone replacement could protect against heart disease. Ngữ pháp

khiến các bác sĩ tin rằng liệu pháp hormone thay thế có thể bảo vệ họ khỏi bệnh tim.

However, when women underwent randomized controlled trials, Văn hóa

Tuy nhiên, khi những phụ nữ này tham gia các thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên,

they found that hormone replacement therapy actually increased the risk of heart disease.

người ta phát hiện liệu pháp hormone thay thế thực ra lại làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim.

When the original data was finally reanalyzed,

Cuối cùng, khi dữ liệu ban đầu được phân tích lại,

it was found that women who took the therapy were of a higher socioeconomic group Ngữ pháp

người ta nhận thấy những phụ nữ dùng liệu pháp này thuộc nhóm có địa vị kinh tế xã hội cao hơn

with a better diet and exercise regime.

với chế độ ăn uống và tập luyện tốt hơn.

This was the real cause behind decreased risk of heart disease.

Đây mới là nguyên nhân thực sự khiến nguy cơ mắc bệnh tim giảm.

Another case found that those who used night lights as a kid were more likely to develop myopia, Ngữ pháp

Một trường hợp khác cho thấy những người dùng đèn ngủ khi còn nhỏ có nguy cơ bị cận thị cao hơn,

but there's actually a strong link between parental myopia and the development of child myopia, Cụm từ

nhưng thực tế có mối liên hệ chặt chẽ giữa tình trạng cận thị của cha mẹ và sự phát triển cận thị ở trẻ,

so in reality, myopic parents were simply more likely to leave a light on in their child's bedroom. Ngữ pháp

nên thật ra, cha mẹ bị cận đơn giản là có xu hướng để đèn sáng trong phòng ngủ của con nhiều hơn.

These are examples of a lurking variable, Cách dùng từ

Đây là những ví dụ về biến ẩn,

where A does not cause B,

trong đó A không gây ra B,

but rather C causes them both. Mạch ý

mà C mới là nguyên nhân gây ra cả hai.

It's a little like taking people who have lung cancer and thinking, Mạch ý

Điều này giống như nhìn những người bị ung thư phổi rồi nghĩ:

"Hey, they're all carrying lighters in their pockets,

“Này, ai trong số họ cũng mang bật lửa trong túi,

so lighters must cause cancer." Ngữ pháp

vậy chắc chắn bật lửa gây ung thư.”

While not realizing that smoking is the confounding variable.

Mà không nhận ra rằng hút thuốc mới là biến gây nhiễu.

And scientists work hard in their studies to try and avoid this.

Và các nhà khoa học luôn nỗ lực trong nghiên cứu để tránh điều này.

But it gets worse when popular media takes advantage of these potentially coincidental correlations. Ghi chú

Nhưng mọi chuyện còn tệ hơn khi truyền thông đại chúng lợi dụng những mối tương quan có thể chỉ là trùng hợp này.

And one study about the chocolate weight loss connection

Và một nghiên cứu về mối liên hệ giữa sô-cô-la và giảm cân

was actually designed as a way to expose how science reporting can be sensationalized. Cách dùng từ

thực ra được thiết kế để vạch trần việc các bản tin khoa học có thể bị giật gân hóa ra sao.

A science writer with a PhD in microbiology ran a real clinical trial Cụm từ

Một cây bút khoa học có bằng tiến sĩ vi sinh đã tiến hành một thử nghiệm lâm sàng thực sự,

where participants were assigned to three groups: Ngữ pháp

trong đó người tham gia được chia thành ba nhóm:

a low carb diet,

nhóm ăn theo chế độ ít carbohydrate,

a low carb diet plus a 1.5 oz chocolate bar,

nhóm ăn theo chế độ ít carbohydrate kèm một thanh sô-cô-la nặng 1,5 oz,

and a group that maintained their regular diet.

và nhóm duy trì chế độ ăn bình thường.

At the end of three weeks,

Sau ba tuần,

the chocolate group did lose the most weight, Ngữ pháp

nhóm ăn sô-cô-la quả thực đã giảm được nhiều cân nhất,

but the journalists consciously used terrible science.

nhưng các nhà báo đã cố tình sử dụng phương pháp khoa học rất tệ.

He used 15 participants and measured 18 different measurements including weight loss,

Ông chỉ dùng 15 người tham gia và đo 18 chỉ số khác nhau, bao gồm mức giảm cân,

cholesterol, sleep quality, blood pressure, well-being, etc.

cholesterol, chất lượng giấc ngủ, huyết áp, mức độ khỏe mạnh, v.v.

And when you use a small group of people and measure a large number of things,

Khi bạn dùng một nhóm người nhỏ và đo rất nhiều yếu tố,

you're pretty much guaranteed to get a statistically significant result, Cách dùng từ

gần như chắc chắn bạn sẽ thu được một kết quả có ý nghĩa thống kê,

which Veritasium has an amazing video on here if you want to check out.

và nếu muốn tìm hiểu, bạn có thể xem một video tuyệt vời của Veritasium về chủ đề này tại đây.

The result could have easily been something different, Ngữ pháp

Kết quả hoàn toàn có thể là một điều khác,

such as chocolate correlates to lower blood pressure.

chẳng hạn như sô-cô-la có tương quan với huyết áp thấp hơn.

If the study had been peer-reviewed by other researchers, Ghi chú

Nếu nghiên cứu này được các nhà nghiên cứu khác bình duyệt,

it would have been called out. Cụm động từ

những sai sót của nó hẳn đã bị chỉ ra.

So instead, he submitted it to a journal for a fee of 600 Euros, Cụm từ

Vì vậy, thay vào đó, ông trả 600 euro để gửi bài cho một tạp chí,

making up a fake institution name, the Institute of Diet and Health. Cụm động từ

đồng thời bịa ra tên một tổ chức giả là Institute of Diet and Health.

He then sent out a press release to dozens of media publications, Ghi chú

Sau đó, ông gửi thông cáo báo chí đến hàng chục cơ quan truyền thông,

and very quickly getting slim by chocolate was front page news. Cụm từ

và chẳng bao lâu, “giảm cân nhờ sô-cô-la” đã trở thành tin trang nhất.

With that in mind, however, Mạch ý

Tuy nhiên, dù đã biết điều đó,

we can't dismiss correlation entirely. Cụm từ

chúng ta vẫn không thể hoàn toàn gạt bỏ mối tương quan.

Correlative evidence is an essential part of science.

Bằng chứng tương quan là một phần thiết yếu của khoa học.

Double-blind studies are not always possible or ethical to run, Văn hóa

Không phải lúc nào nghiên cứu mù đôi cũng khả thi hoặc phù hợp về mặt đạo đức,

often leaving correlation as the best evidence available.

nên tương quan thường là bằng chứng tốt nhất hiện có.

When every possible causative relationship is systematically explored,

Khi mọi mối quan hệ nhân quả khả dĩ đều được xem xét một cách có hệ thống,

correlation can be used as a powerful tool Cụm từ

tương quan có thể trở thành một công cụ mạnh mẽ

for assessing cause and effect relationships

để đánh giá các mối quan hệ nhân quả

and progressing science even further.

và thúc đẩy khoa học tiến xa hơn nữa.

Big thanks to Tyler Vigen for providing his charts on these interesting correlations.

Xin chân thành cảm ơn Tyler Vigen đã cung cấp các biểu đồ về những mối tương quan thú vị này.

You can check out his website or his book Spurious Correlations for more peculiar examples.

Bạn có thể xem trang web hoặc cuốn sách Spurious Correlations của ông để tìm thêm những ví dụ kỳ lạ.

And subscribe for more weekly science videos every Thursday.

Và hãy đăng ký để xem thêm video khoa học hằng tuần mỗi thứ Năm.