Cỏ lăn không đến từ nơi này: tài liệu học tiếng Anh

Bouncing across a scene,

Nảy tưng tưng qua một khung cảnh,

tumbleweed established the Wild West as Western. Mạch ý

cỏ lăn đã xác lập miền Tây Hoang dã đúng chất Miền Tây.

But more than just props, Ngữ pháp

Nhưng không chỉ là đạo cụ,

tumbleweed are real and tumbleweed are alive.

cỏ lăn là có thật và cỏ lăn là thực thể sống.

Well, they were alive.

Chà, chúng từng là thực thể sống.

Each tumbleweed starts as a tiny seed on the craggy landscape,

Mỗi cây cỏ lăn bắt đầu như một hạt giống bé xíu trên vùng đất gồ ghề,

putting down roots,

đâm rễ,

up branches,

mọc cành,

opening flowers,

nở hoa,

and through the miracle of life

và thông qua phép màu của sự sống

birthing seeds,

sinh ra hạt giống,

itty-bitty baby tumbles-to-be.

những bé cỏ lăn tương lai bé xíu.

Now,

Giờ thì,

dropping these seeds straight down

nếu thả những hạt giống này rơi thẳng xuống đất

won't give the tumble tots their best head start. Cụm từ

sẽ không mang lại cho những đứa trẻ cỏ lăn khởi đầu tốt nhất.

So, what's a parent plant to do Ngữ pháp

Vậy, một cái cây làm cha mẹ phải làm gì

but sacrifice their life for their children?

ngoài việc hy sinh mạng sống của mình vì con cái?

To intentionally starve themselves,

Bằng cách cố tình nhịn đói đến chết,

to die,

để chết,

and to dry,

và khô héo,

to catch the wind,

để đón gió,

to shuffle off this mortal coil, Thành ngữ

để trút bỏ lớp vỏ phàm tục này,

to bounce across the land,

để nảy tưng tưng khắp mặt đất,

to chance their children to find fertile ground,

để tạo cơ hội cho con cái tìm thấy vùng đất màu mỡ,

to root,

để cắm rễ,

to sprout,

để nảy mầm,

to grow,

để phát triển,

to flower,

để ra hoa,

to continue the circle of life.

để tiếp tục vòng tuần hoàn của cuộc sống.

It's beautiful, really.

Thật sự rất đẹp.

These humble tumble rolling across the West

Những cây cỏ lăn khiêm tốn này cuộn mình khắp miền Tây

in search of empty land to colonize Cụm từ

để tìm kiếm vùng đất trống để xâm chiếm

are as iconically West as Westerners Westerning, Ngữ pháp

mang tính biểu tượng của miền Tây giống hệt như những người miền Tây đang khai phá miền Tây,

because neither are natives.

bởi vì cả hai đều không phải là người bản địa.

Before the 1800s,

Trước những năm 1800,

there were no homesteaders and no tumbleweed in the West.

không hề có người định cư cũng như không có cỏ lăn ở miền Tây.

Tumbleweed are an invasive species Cách dùng từ

Cỏ lăn là một loài xâm lấn

and a deeply unwelcome one.

và là một loài cực kỳ không được hoan nghênh.

It's time to get real about the trouble with tumbles. Thành ngữ

Đã đến lúc nhìn nhận thực tế về rắc rối với cỏ lăn.

Now,

Bây giờ,

you might be thinking, Mạch ý

bạn có thể đang nghĩ,

"If the West is mostly empty and tumbleweed arrived and survived,

"Nếu miền Tây hầu như trống rỗng và cỏ lăn đến rồi sống sót,

what's the big deal?

thì có gì to tát đâu?

They're kind of nice."

Chúng cũng khá dễ thương đấy chứ."

And you know what?

Và bạn biết không?

You're right, Ý định

Bạn nói đúng,

kind of.

một phần nào đó.

Tumbles are like snow.

Cỏ lăn giống như tuyết vậy.

A little is charming, Mạch ý

Một chút thì quyến rũ,

but a lot is a problem.

nhưng nhiều thì là cả một vấn đề.

And a lot, a lot, dangerous.

Và rất rất nhiều, thì vô cùng nguy hiểm.

Tumbleweed stick to things and each other.

Cỏ lăn bám vào đồ vật và bám vào nhau.

One stuck tumble becomes two,

Một cây cỏ lăn bị mắc kẹt sẽ biến thành hai,

10,

10,

a tumulus.

một đống khổng lồ.

The American interior has vast swaths of land, Cụm từ

Vùng nội địa nước Mỹ có những dải đất rộng lớn,

and after a tumble terrain takeover,

và sau khi cỏ lăn xâm chiếm địa hình,

one big windstorm can drown a village under thousands of the things.

một cơn bão gió lớn có thể dìm một ngôi làng dưới hàng ngàn cái cây này.

With people quickly finding their roads Ngữ pháp

Khiến người dân nhanh chóng nhận ra đường sá

and vehicles

và xe cộ

and even homes inaccessible.

và thậm chí là nhà cửa của họ không thể tiếp cận được.

If you've never seen tumbles on the move Cụm từ

Nếu bạn chưa từng thấy cỏ lăn di chuyển

or the aftermath of that,

hoặc hậu quả của nó,

it's unreal.

thì điều đó thật khó tin.

And though a tumble drift looks like a brown snowdrift,

Và mặc dù một đống cỏ lăn trông giống như một đống tuyết màu nâu,

this snow is full of thorns.

nhưng thứ tuyết này lại đầy gai.

If you're thinking of a rose,

Nếu bạn đang nghĩ đến hoa hồng,

think again. Thành ngữ

hãy nghĩ lại đi.

On tumbles,

Trên cỏ lăn,

it's all thorns.

tất cả đều là gai.

Brittle to break off in your skin

Giòn đến mức dễ gãy vụn đâm vào da bạn

or horse-skin

hoặc da ngựa

where it can fester.

nơi nó có thể mưng mủ.

Clearing tumbleweed isn't just painful, Ngữ pháp

Việc dọn dẹp cỏ lăn không chỉ đau đớn,

but also infuriating.

mà còn rất bực mình.

A tumbleweed drift is both bouncy and sticky.

Một đống cỏ lăn vừa nảy tưng tưng vừa dính chặt.

You're going to have to fork them one at a time. Cụm từ

Bạn sẽ phải dùng chĩa gắp từng cái một.

Tedious at best, Ngữ pháp

Tốt nhất là tẻ nhạt,

Sisyphean at worst. Văn hóa

tồi tệ nhất là nhọc nhằn như dã tràng xe cát.

You might want to use industrial equipment,

Bạn có thể muốn sử dụng thiết bị công nghiệp,

but be careful.

nhưng hãy cẩn thận.

Tumbleweed are shockingly flammable.

Cỏ lăn cực kỳ dễ cháy.

Dry and airy,

Khô và thoáng khí,

but still branch dense,

nhưng cành lá vẫn dày đặc,

they are min-maxed kindling. Văn hóa

chúng là loại củi nhóm lửa được tối ưu hóa đến mức hoàn hảo.

A tumbleweed will go up in flames Thành ngữ

Một cây cỏ lăn sẽ bốc cháy

way fast

cực kỳ nhanh

and burns way hot.

và cháy cực kỳ nóng.

More on that later. Mạch ý

Sẽ nói thêm về điều đó sau.

But even if you manage to clear the town and all the open land around the town, Ngữ pháp

Nhưng ngay cả khi bạn dọn sạch được thị trấn và toàn bộ khu đất trống quanh thị trấn,

a single missed seed contains the next tumble torrent.

một hạt giống sót lại chứa đựng cả một trận đại hồng thủy cỏ lăn tiếp theo.

For, while many plants use flowers to attract bees to cross-pollinate and reproduce, Mạch ý

Bởi vì, trong khi nhiều loài thực vật sử dụng hoa để thu hút ong nhằm thụ phấn chéo và sinh sản,

not tumbles.

thì cỏ lăn lại không.

Their flowers have nothing for bees.

Hoa của chúng không có gì thu hút loài ong.

Instead,

Thay vào đó,

exploding pollen directly into the wind.

chúng làm bùng nổ phấn hoa trực tiếp vào trong gió.

Hope you don't have allergies to cross-pollinate.

Hy vọng bạn không bị dị ứng với phấn hoa phát tán.

And tumbles don't need two to tango. Thành ngữ

Và cỏ lăn không cần có cặp mới có thể sinh sản.

A lone tumbleweed can fu-pollinate itself.

Một cây cỏ lăn đơn độc có thể tự thụ phấn hoàn toàn.

So, that single missed seed will grow up to be a tumblin' weed

Vì vậy, hạt giống duy nhất bị bỏ sót đó sẽ lớn lên thành một cây cỏ lăn

containing tens of thousands of seeds,

chứa hàng chục ngàn hạt giống,

hundreds of thousands if it gets large enough.

hàng trăm ngàn hạt nếu nó phát triển đủ lớn.

A single tumble tumbling to town one year Mạch ý

Một cây cỏ lăn duy nhất lăn vào thị trấn một năm

leaves a tumble trail the next

sẽ để lại một vệt cỏ lăn vào năm sau

and an exponential explosion thereafter.

và sau đó là sự bùng nổ theo cấp số nhân.

And then,

Và sau đó,

there's the danger to agriculture,

có mối nguy hiểm đối với nông nghiệp,

which brings us to the start of this. Mạch ý

điều này đưa chúng ta trở lại phần đầu của câu chuyện này.

A time before tumbleweed in America

Một thời kỳ trước khi cỏ lăn xuất hiện ở châu Mỹ

and a time before homesteading.

và một thời kỳ trước khi có luật cấp đất định cư.

It's the 1800s and the start of Westerners Westerning,

Đó là những năm 1800 và sự khởi đầu của việc người miền Tây khai phá miền Tây,

building their first farms and tiny towns.

xây dựng những trang trại và những thị trấn nhỏ bé đầu tiên của họ.

Growing enough food to feed the adolescent nation was vital. Thành ngữ

Trồng đủ lương thực để nuôi dưỡng đất nước non trẻ là điều sống còn.

Nearly everyone's job had to be farming.

Công việc của hầu hết mọi người đều phải là làm nông.

And the newly created Department of Agriculture had the job of writing pro tips on how best to do that,

Và Bộ Nông nghiệp mới được thành lập có nhiệm vụ viết ra những lời khuyên chuyên môn về cách làm nông tốt nhất,

along with collecting seeds and samples from the new continent, Ngữ pháp

cùng với việc thu thập hạt giống và mẫu vật từ lục địa mới,

which is how all was normal

đó là lý do mọi thứ diễn ra bình thường

until one day a letter arrived for DOA.

cho đến một ngày một bức thư gửi đến cho Bộ Nông nghiệp.

Hey,

Này,

there's this a tumbling weed giving us some trouble.

có một loại cỏ lăn này đang gây ra cho chúng tôi một số rắc rối.

Can you come take a gander? Thành ngữ

Các vị có thể đến xem thử không?

And so she did, Mạch ý

Và thế là cô ấy đã đến,

arriving to find South Dakota in bad shape.

đến nơi và phát hiện Nam Dakota đang trong tình trạng tồi tệ.

A weedy infection rapidly developing,

Sự lây lan của cỏ dại phát triển nhanh chóng,

damaging the food supply.

làm hỏng nguồn cung cấp thực phẩm.

These new weeds stole ground nutrients for themselves

Những loại cỏ dại mới này tự đánh cắp chất dinh dưỡng của đất

before crops could even be planted. Ngữ pháp

thậm chí trước cả khi cây trồng có thể được gieo hạt.

Or they would grow in between crops,

Hoặc chúng sẽ mọc chen giữa các loại cây trồng,

choking them out. Cụm động từ

bóp nghẹt chúng.

During harvest,

Trong quá trình thu hoạch,

they hurt the draft animals

chúng làm tổn thương vật nuôi kéo cày

and clogged or broke the newly mechanized farm equipment.

và làm tắc nghẽn hoặc làm hỏng các thiết bị nông nghiệp cơ giới hóa mới tinh.

Early estimates were crop losses of 20%

Ước tính ban đầu là thiệt hại mùa màng lên tới 20%

because of the tumbles.

là do cỏ lăn.

DOA tried to constrain the situation using education.

Bộ Nông nghiệp đã cố gắng kìm hãm tình hình bằng cách sử dụng giáo dục.

Wanted: tumbleweed. Văn hóa

Truy nã: cỏ lăn.

Kill on sight.

Tiêu diệt ngay khi thấy.

AKA prickly thistle, Cách dùng từ

Còn gọi là cây kế gai,

AKA Kali Tragus

Còn gọi là Kali Tragus

AKA the wind witch,

Còn gọi là phù thủy gió,

AKA the Russian thistle.

Còn gọi là cây kế Nga.

This, by the way,

Nhân tiện, đây

is the motherland where the species is native

là quê hương nơi loài này là thực vật bản địa

and from where crop seed contaminated with tumble seed probably came

và có lẽ hạt giống cây trồng bị ô nhiễm hạt cỏ lăn đã từ đó mà đến

to arrive in South Dakota

để đặt chân tới Nam Dakota

on perhaps a single farm to start the infection,

có lẽ trên một trang trại duy nhất để bắt đầu sự lây lan,

which grew worse by the year. Cụm từ

rồi ngày càng tồi tệ hơn qua từng năm.

And the Department of Agriculture's efforts to stop it were futile.

Và những nỗ lực ngăn chặn nó của Bộ Nông nghiệp đều vô ích.

Way too much land, Ngữ pháp

Đất quá rộng,

far too few people.

mà người thì quá ít.

Worse, this new land was Tumbletopia,

Tệ hơn nữa, vùng đất mới này chính là miền đất hứa của cỏ lăn,

and still is.

và cho đến nay vẫn vậy.

See this run of rectangle states?

Bạn thấy dải các bang hình chữ nhật này chứ?

It's the Great Plains,

Đó là Đồng bằng Lớn,

abutting the Great American Desert,

giáp với Đại sa mạc châu Mỹ,

an enormous stretch of land,

một dải đất rộng lớn mênh mông,

flat, open, windy.

bằng phẳng, trống trải, nhiều gió.

South Dakota's neighbors had no chance,

Những người hàng xóm của Nam Dakota không có cơ hội nào,

nor neighbors' neighbors. Ngữ pháp

và những người hàng xóm của hàng xóm cũng vậy.

From patient zero, Cách dùng từ

Từ bệnh nhân số không,

boom.

bùm.

By the turn of the century, Cụm từ

Đến đầu thế kỷ mới,

the tumbleweed infection covered the interior,

sự lây lan của cỏ lăn đã bao phủ vùng nội địa,

eventually spreading north to Canada and south down to Mexico.

cuối cùng lan rộng về phía bắc tới Canada và phía nam xuống tới Mexico.

America's mountains were a barrier for a while

Những ngọn núi của nước Mỹ từng là rào cản trong một thời gian

until tumbleweed hitched a ride on the trains that had freshly connected the continent. Thành ngữ

cho đến khi cỏ lăn quá giang trên những chuyến tàu hỏa mới kết nối lục địa.

Jaunting over the mountains west and east

Thong dong vượt qua những ngọn núi ở phía tây và phía đông

to establish themselves in every spare pocket of empty land.

để tự thiết lập trên từng ngóc ngách của những vùng đất trống.

Oh, dear.

Ôi, trời ạ.

But it gets better. Ý định

Nhưng mọi chuyện còn trở nên tồi tệ hơn.

Back to fires,

Trở lại với hỏa hoạn,

specifically prairie fires.

đặc biệt là cháy đồng cỏ.

A nice big field of dry wheat is just begging to burst into flames. Thành ngữ

Một cánh đồng lúa mì khô khổng lồ tuyệt đẹp chỉ chực chờ bùng lên trong ngọn lửa.

The only early tech to stop fires was to build firebreaks, Cách dùng từ

Công nghệ ban đầu duy nhất để ngăn chặn hỏa hoạn là xây dựng các đường băng cản lửa,

physically stopping the flames with neat, straight, vitally empty stretches of land the fire could not cross.

ngăn chặn ngọn lửa về mặt vật lý bằng những dải đất gọn gàng, thẳng tắp, hoàn toàn trống rỗng mà lửa không thể vượt qua.

But more perfect tunnels for tumbles you could not make. Ngữ pháp

Nhưng bạn không thể tạo ra những đường hầm hoàn hảo hơn cho cỏ lăn.

Even if the firebreaks were kept clear, Mạch ý

Ngay cả khi các đường băng cản lửa được giữ sạch sẽ,

fire makes its own wind,

ngọn lửa tự tạo ra gió của chính nó,

sucking in cold air from ground level to blow out hot, up, and over.

hút không khí lạnh từ mặt đất để thổi không khí nóng lên và vượt qua.

Thus, transforming tumbles into fireballs to breach the break.

Do đó, biến cỏ lăn thành những quả cầu lửa xuyên thủng đường băng cản lửa.

So started the first volley in the war on tumbleweed. Mạch ý

Thế là phát súng đầu tiên trong cuộc chiến với cỏ lăn bắt đầu.

But for the Department of Agriculture to eradicate the infection from the interior farmland and towns where they did the most damage

Nhưng để Bộ Nông nghiệp nhổ tận gốc sự lây lan này khỏi đất nông nghiệp nội địa và các thị trấn nơi chúng tàn phá nặng nề nhất

would mean not only catching every weed and seed across a third of a continent Ngữ pháp

sẽ đồng nghĩa với việc không chỉ phải bắt được từng cây cỏ và hạt giống trên một phần ba lục địa

with the cooperation of two annoyed international neighbors,

với sự hợp tác của hai nước láng giềng đang bực bội,

but also finding every patch of infection across the mountains in the other two thirds,

mà còn phải tìm ra mọi mảng lây lan qua các ngọn núi ở hai phần ba còn lại,

an impossible task.

một nhiệm vụ bất khả thi.

So, uh, that's why tumbleweed are still here Mạch ý

Vì vậy, ờ, đó là lý do tại sao cỏ lăn vẫn còn ở đây

and have been around for so long and in such numbers

và đã tồn tại trong một thời gian dài và với số lượng lớn như vậy

people forget there was ever a before time.

đến nỗi mọi người quên mất rằng đã từng có thời kỳ chưa hề có chúng.

But not the United States Department of Agriculture. Mạch ý

Nhưng Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ thì không quên.

From the 1800s to 1900s to 2000s,

Từ những năm 1800 đến 1900 đến 2000,

still trying to rid America of the weed, Cụm từ

vẫn đang cố gắng loại bỏ loài cỏ dại này khỏi nước Mỹ,

but so far without success.

nhưng cho đến nay vẫn chưa thành công.

That is the trouble with tumbles.

Đó chính là rắc rối của những cây cỏ lăn.