Tại Sao Ngáp Lại Lây?: tài liệu học tiếng Anh

Hey,

Chào mọi người,

Vsauce Michael here

Michael của Vsauce đây,

and today we are going to talk about yawning. Cụm từ

và hôm nay chúng ta sẽ nói về ngáp.

Why do we yawn

Tại sao chúng ta ngáp

and why is yawning contagious?

và tại sao ngáp lại lây?

How come when I see someone yawn Ngữ pháp

Tại sao khi tôi thấy ai đó ngáp

or even think about it it makes me kind of want to yawn. Ý định

hay thậm chí chỉ nghĩ đến nó, tôi cũng hơi muốn ngáp theo?

First things first, Thành ngữ

Trước hết,

definitions.

hãy nói về các định nghĩa.

When you yawn,

Khi ngáp,

you inhale air

bạn hít không khí vào

and stretch your eardrums.

và kéo căng màng nhĩ.

That's why your ears pop when you yawn. Mạch ý

Đó là lý do tai bạn phát ra tiếng “bụp” khi ngáp.

Now, if you yawn

Giờ thì, nếu bạn ngáp

and at the same time

và đồng thời

stretch your whole body,

vươn duỗi toàn thân,

that is called pandiculation. Cách dùng từ

hành động đó được gọi là pandiculation.

A common misconception about yawning Mạch ý

Một quan niệm sai lầm phổ biến về ngáp

is that people yawn when they need more air,

là con người ngáp khi cần thêm không khí,

more oxygen.

thêm ôxy.

But studies have shown Cụm từ

Nhưng các nghiên cứu đã cho thấy

that no matter how much oxygen Ngữ pháp

rằng bất kể có bao nhiêu ôxy

is in the air around a person,

trong không khí xung quanh một người,

they won't yawn more or less frequently.

họ cũng không ngáp nhiều hay ít hơn.

And when people exercise

Và khi con người tập thể dục,

and their bodies do in fact need more oxygen, Ngữ pháp

lúc cơ thể thực sự cần thêm ôxy,

they don't yawn more often.

họ cũng không ngáp thường xuyên hơn.

Instead, research has shown

Thay vào đó, nghiên cứu cho thấy

that our first answer

câu trả lời cho câu hỏi đầu tiên

most likely lies in being cool. Thành ngữ

rất có thể nằm ở việc làm mát cơ thể.

When you are exhausted and tired,

Khi bạn kiệt sức và mệt mỏi,

deep brain temperatures increase.

nhiệt độ ở vùng sâu trong não tăng lên.

But your brain is like a computer. Mạch ý

Nhưng não bạn giống như một chiếc máy tính.

It operates best at a very specific temperature.

Nó hoạt động tốt nhất ở một nhiệt độ rất cụ thể.

And so yawning,

Vì vậy, việc ngáp,

bringing all of this outside air in

đưa toàn bộ lượng không khí bên ngoài này vào

through your ears and your mouth,

qua tai và miệng,

cools your facial blood

sẽ làm mát máu ở vùng mặt

and actually helps cool down your brain. Cụm động từ

và thực sự giúp hạ nhiệt não.

This phenomenon is particularly easy to observe

Hiện tượng này đặc biệt dễ quan sát

when parakeets yawn.

khi vẹt đuôi dài ngáp.

Researchers have found that parakeets only yawn

Các nhà nghiên cứu phát hiện rằng vẹt đuôi dài chỉ ngáp

within a very specific range of temperatures. Cụm từ

trong một khoảng nhiệt độ rất cụ thể.

Too cold outside Ngữ pháp

Nếu bên ngoài quá lạnh,

and yawning will cool the brain too much.

ngáp sẽ làm não lạnh quá mức.

Too hot

Nếu quá nóng,

and yawning will actually warm it up.

ngáp thực ra sẽ làm não ấm lên.

Parakeets are perfect test subjects Cách dùng từ

Vẹt đuôi dài là đối tượng thí nghiệm hoàn hảo

for this effect

để nghiên cứu hiệu ứng này

because they yawn just like you and me

vì chúng ngáp hệt như bạn và tôi,

except they don't exhibit contagious yawning.

chỉ khác là chúng không ngáp lây.

If you show a person a video

Nếu bạn cho một người xem video

of other people yawning,

những người khác đang ngáp,

it's likely that the person watching

người đang xem rất có thể

will yawn his or herself. Cách dùng từ

cũng sẽ ngáp theo.

unless you put an ice pack on their forehead, Ngữ pháp

Trừ khi bạn đặt túi chườm đá lên trán họ,

keeping their brain cooler. Ngữ pháp

giữ cho não họ mát hơn.

Seriously, the University of Albany

Nghiêm túc đấy, Đại học Albany

has found that people

đã phát hiện ra rằng mọi người

contagiously yawn less frequently

ít ngáp lây hơn

when they have ice packs on their head,

khi đặt túi chườm đá trên đầu,

which means that yawning to cool your brain

nghĩa là việc ngáp để làm mát não

isn't just for the birds. Thành ngữ

không chỉ dành cho loài chim.

Studies have shown that yawning

Các nghiên cứu cho thấy ngáp

also increases blood pressure,

còn làm tăng huyết áp,

stretches facial muscles,

kéo giãn cơ mặt

and increases focus.

và tăng khả năng tập trung.

When you pandiculate,

Khi thực hiện động tác pandiculation,

you stretch all of your muscles

bạn kéo giãn toàn bộ cơ bắp,

making them better ready

giúp chúng sẵn sàng hơn

to be used at any moment.

để được sử dụng bất cứ lúc nào.

So when it comes to a herd of prey animals, Ghi chú

Vì vậy, với một đàn động vật thường bị săn,

contagious yawning makes sense

hiện tượng ngáp lây là hợp lý

because a herd that yawns together Mạch ý

vì cả đàn cùng ngáp

stays alert together.

sẽ cùng duy trì sự cảnh giác.

Under this theory, Mạch ý

Theo giả thuyết này,

yawning is advantageously contagious

việc ngáp có tính lây mang lại lợi thế

because that first animal to yawn

vì con vật ngáp đầu tiên

acts as a sort of reminder Cụm từ

đóng vai trò như một lời nhắc nhở

to the rest of the herd

cho những con còn lại trong đàn

to keep themselves ready and alert.

luôn sẵn sàng và cảnh giác.

But of course, when we say that yawning is contagious, Ý định

Nhưng tất nhiên, khi nói ngáp có tính lây,

we don't mean like a disease.

chúng ta không có ý nói nó lây như bệnh.

Instead, it's a bit more closely related to empathy. Cụm từ

Thay vào đó, nó liên quan mật thiết hơn đến sự thấu cảm.

Sympathy is when you are concerned for others, Cách dùng từ

Cảm thông là khi bạn quan tâm đến người khác,

where you wish someone was better off. Thành ngữ

khi bạn mong hoàn cảnh của ai đó khá hơn.

Empathy is the ability to recognize and share

Thấu cảm là khả năng nhận biết và chia sẻ

the emotions that other people feel.

những cảm xúc mà người khác đang cảm nhận.

Emotional contagion is when Cách dùng từ

Sự lây lan cảm xúc xảy ra khi

the emotions of people around you

cảm xúc của những người xung quanh

influence the way you feel

ảnh hưởng đến cảm nhận của bạn

without you even having Ngữ pháp

mà thậm chí bạn không cần

to separate yourselves from them,

tách mình khỏi họ,

like when being around happy people

giống như khi ở cạnh những người vui vẻ

lifts your spirits Thành ngữ

khiến tinh thần bạn phấn chấn

or how anger and fear can lead to mob mentality. Cách dùng từ

hay khi giận dữ và sợ hãi có thể dẫn đến tâm lý đám đông.

Now, children with autism

Giờ thì, trẻ tự kỷ

who exhibit impaired social interaction

gặp khiếm khuyết trong tương tác xã hội

and communication

và giao tiếp

yawn less frequently than other children

ít ngáp hơn những trẻ khác

when viewing videos of people yawning.

khi xem video có người đang ngáp.

So is yawning an emotional contagion

Vậy ngáp là một dạng lây lan cảm xúc

or is it about empathy?

hay có liên quan đến sự thấu cảm?

Well, last year the University of Pisa found

Năm ngoái, Đại học Pisa phát hiện

that yawn contagiousness is greatest with family

ngáp dễ lây nhất giữa các thành viên trong gia đình,

and then friends

sau đó là bạn bè,

and then acquaintances

rồi đến người quen

and lastly strangers.

và cuối cùng là người lạ.

And a study at Leeds University

Một nghiên cứu tại Đại học Leeds

brought in participants to take a test Cụm động từ

đã mời người tham gia làm một bài kiểm tra

that measured how empathetic they were.

đo mức độ thấu cảm của họ.

But before the test began,

Nhưng trước khi bài kiểm tra bắt đầu,

amongst them was one person Ngữ pháp

có một người trong số họ

who worked for the researchers

làm việc cho nhóm nghiên cứu,

and this person yawned every minute for 10 minutes.

và người này ngáp mỗi phút một lần trong suốt 10 phút.

Interestingly, the people

Điều thú vị là những người

who wound up scoring the highest Cụm động từ

cuối cùng đạt điểm cao nhất

on the empathy test

trong bài kiểm tra mức độ thấu cảm

were also the ones

cũng chính là những người

who contagiously yawned along the most.

ngáp theo nhiều nhất.

Let's talk more about animal yawning.

Hãy nói thêm về việc ngáp ở động vật.

What fascinates me so much Ngữ pháp

Điều khiến tôi vô cùng thích thú

is that animals across many species all yawn,

là động vật thuộc rất nhiều loài đều ngáp,

but they do so for different reasons. Ngữ pháp

nhưng chúng làm vậy vì những lý do khác nhau.

Animals like guinea pigs and some monkeys

Những động vật như chuột lang và một số loài khỉ

yawn to intimidate and show their sharp scary teeth.

ngáp để đe dọa và khoe hàm răng sắc nhọn, đáng sợ.

Some penguins yawn to attract mates Cụm từ

Một số loài chim cánh cụt ngáp để thu hút bạn tình,

and when snakes yawn,

còn khi rắn ngáp,

it seems to be about realigning their jaws Ý định

dường như đó là để đưa hàm trở lại đúng vị trí

and opening their tracheas to breathe better

và mở khí quản nhằm hít thở tốt hơn

after a big body-disfiguring meal. Cách dùng từ

sau một bữa ăn khổng lồ làm biến dạng cơ thể.

Fish yawn more frequently

Cá ngáp thường xuyên hơn

when water oxygen levels are low

khi nồng độ ôxy trong nước thấp

or water heat levels are high.

hoặc nhiệt độ nước cao.

So when you yawn,

Vì vậy, khi ngáp,

you're participating in a behavior Ngữ pháp

bạn đang thực hiện một hành vi

shared across all kinds of animals,

mà đủ loại động vật đều có,

but most likely you're yawning

nhưng rất có thể bạn ngáp

for purposes unique to your species,

vì những mục đích riêng của loài mình,

us humans.

tức loài người chúng ta.

And what's really cool

Và điều thực sự thú vị

is that yawning is most likely an ancient signal Mạch ý

là ngáp rất có thể là một tín hiệu cổ xưa

telling the rest of us humans,

gửi lời nhắn đến tất cả con người chúng ta:

let's do this. Ý định

Làm thôi nào.

Let's survive.

Hãy sống sót.

And as always, thanks for watching.

Và như mọi khi, cảm ơn các bạn đã theo dõi.