Bão Mặt Trời Có Thể Phá Hủy Nền Văn Minh Không? Lóa Mặt Trời & Sự Phóng Khối Lượng Nhật Hoa: tài liệu học tiếng Anh

The sun,

Mặt trời,

smooth and round and peaceful,

nhẵn nhụi, tròn trịa và yên bình,

except when it suddenly vomits radiation and plasma in random directions. Thành ngữ

ngoại trừ khi nó đột ngột nôn ra bức xạ và plasma theo các hướng ngẫu nhiên.

These solar flares and coronal mass ejections or CMEs

Những vết đen mặt trời và sự phun trào khối lượng vành nhật hoa hoặc CME này

can hit Earth and have serious consequences for humanity.

có thể đâm vào Trái đất và gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho nhân loại.

How exactly do they work? Mạch ý

Chúng hoạt động chính xác như thế nào?

How bad could they be?

Chúng có thể tồi tệ đến mức nào?

And can we prepare for them?

Và chúng ta có thể chuẩn bị cho chúng không?

While the sun seems pretty solid, Ngữ pháp

Mặc dù mặt trời trông khá rắn chắc,

it's actually like a very hot ocean.

nó thực sự giống như một đại dương rất nóng.

So hot that it rips atoms into electrons and nuclei all flowing around each other in a plasma.

Nóng đến mức nó xé các nguyên tử thành các electron và hạt nhân, tất cả trôi xung quanh nhau trong một plasma.

This plasma is pushed around and shaped by the sun's magnetic field,

Plasma này bị đẩy và định hình bởi từ trường của mặt trời,

similar to how the sun's gravitational field Mạch ý

giống như cách trường hấp dẫn của mặt trời

reaches out to the planets and shapes their orbits.

vươn tới các hành tinh và định hình quỹ đạo của chúng.

But magnetism is very different from gravity.

Nhưng từ tính rất khác với trọng lực.

Magnetism is one part of a dual force,

Từ tính là một phần của lực kép,

electromagnetism.

điện từ.

Electricity creates magnetic fields

Điện tạo ra từ trường

and magnetic fields create electricity.

và từ trường tạo ra điện.

On the sun,

Trên mặt trời,

the plasma made of electrically charged protons and electrons

plasma được làm từ các proton và electron mang điện tích

creates a magnetic field as they move,

tạo ra từ trường khi chúng di chuyển,

and this magnetic field then shapes the flow of particles.

và từ trường này sau đó định hình dòng chảy của các hạt.

They're stuck in a dynamic feedback loop Cách dùng từ

Chúng bị kẹt trong một vòng lặp phản hồi động

called a dynamo,

được gọi là máy phát điện,

which keeps the sun's magnetic field alive.

giữ cho từ trường của mặt trời tồn tại.

This magnetic field stores enormous amounts of energy

Từ trường này lưu trữ một lượng năng lượng khổng lồ

and leaks out over the solar system.

và rò rỉ ra khắp hệ mặt trời.

It carries with it a constant trickle of solar plasma Thành ngữ

Nó mang theo một dòng plasma mặt trời liên tục

like a light rain known as the solar wind,

giống như một cơn mưa nhẹ được gọi là gió mặt trời,

creating a sort of space weather.

tạo ra một loại thời tiết không gian.

But it isn't always calm and smooth.

Nhưng nó không phải lúc nào cũng êm đềm và phẳng lặng.

As the sun's plasma churns and flows around itself,

Khi plasma của mặt trời cuộn xoáy và tự chảy quanh nó,

its magnetic field gets all kinked and twisted.

từ trường của nó trở nên xoắn và rối lại.

This creates magnetic knots

Điều này tạo ra các nút từ tính

that build up enormous amounts of energy.

tích tụ một lượng năng lượng khổng lồ.

When the magnetic knots break

Khi các nút từ tính bị đứt

like a tangle of springs exploding outwards, Mạch ý

giống như một mớ lò xo phát nổ ra bên ngoài,

the sun can vomit plasma and other awful things

mặt trời có thể nôn ra plasma và những thứ khủng khiếp khác

into the solar system.

vào hệ mặt trời.

These solar storms come in many types,

Những cơn bão mặt trời này có nhiều dạng,

like solar flares,

như vết đen mặt trời,

a tidal wave of high energy radiation. Thành ngữ

một làn sóng bức xạ năng lượng cao.

They race through the solar system at the speed of light,

Chúng lao qua hệ mặt trời với tốc độ ánh sáng,

sweeping up protons in the solar wind, Cụm động từ

cuốn theo các proton trong gió mặt trời,

accelerating them into a high-speed solar proton storm.

gia tốc chúng thành một cơn bão proton mặt trời tốc độ cao.

Then there are coronal mass ejections,

Sau đó là các đợt phun trào khối lượng vành nhật hoa,

which rip millions or billions of tons of plasma

xé toạc hàng triệu hoặc hàng tỷ tấn plasma

from the sun's atmosphere,

từ bầu khí quyển của mặt trời,

catapulting it through the solar system

bắn nó xuyên qua hệ mặt trời

at speeds of up to 9 million km per hour. Cụm từ

với tốc độ lên tới 9 triệu km một giờ.

When these monsters hit us, Mạch ý

Khi những con quái vật này đâm vào chúng ta,

nothing happens on Earth.

không có chuyện gì xảy ra trên Trái đất.

While even smaller storms can damage satellites,

Mặc dù ngay cả những cơn bão nhỏ hơn cũng có thể làm hỏng vệ tinh,

affect radio communication,

ảnh hưởng đến liên lạc vô tuyến,

or be dangerous to astronauts,

hoặc gây nguy hiểm cho các phi hành gia,

for people on the surface,

đối với những người trên bề mặt,

space weather is harmless.

thời tiết không gian là vô hại.

Earth's atmosphere protects us from the worst effects of a solar flare Ngữ pháp

Bầu khí quyển của Trái đất bảo vệ chúng ta khỏi những tác động tồi tệ nhất của vết đen mặt trời

by absorbing the blast of X-rays high up in the atmosphere,

bằng cách hấp thụ vụ nổ tia X ở tầng cao của bầu khí quyển,

well before it reaches the surface.

rất lâu trước khi nó chạm tới bề mặt.

The electrified plasma from a CME

Plasma nhiễm điện từ một CME

is deflected by the Earth's magnetic field,

bị lệch hướng bởi từ trường Trái đất,

diverting the energy storm to the north and south poles,

chuyển hướng cơn bão năng lượng về cực bắc và nam,

where energetic particles fall into the atmosphere,

nơi các hạt năng lượng rơi vào bầu khí quyển,

causing the atmosphere to glow and creating beautiful auroras.

khiến bầu khí quyển phát sáng và tạo ra cực quang tuyệt đẹp.

As with any sort of weather, Mạch ý

Cũng như bất kỳ loại thời tiết nào,

most of the time things are fine.

hầu hết thời gian mọi thứ đều ổn.

Sometimes there are hurricanes, though,

Tuy nhiên, đôi khi cũng có bão nhiệt đới,

or in the case of the sun,

hoặc trong trường hợp của mặt trời,

solar superstorms.

siêu bão mặt trời.

And we know that they happen once or twice every century.

Và chúng ta biết rằng chúng xảy ra một hoặc hai lần mỗi thế kỷ.

If one were to happen today, Ngữ pháp

Nếu một sự kiện như vậy xảy ra hôm nay,

we would first detect strong solar flares,

trước tiên chúng ta sẽ phát hiện các vết đen mặt trời mạnh,

a sort of flash Thành ngữ

một dạng chớp sáng

before the much more dangerous thunder.

trước khi có tiếng sấm sét nguy hiểm hơn nhiều.

The thunder is a CME,

Tiếng sấm sét là một CME,

consisting of billions of tons of hot magnetic plasma

bao gồm hàng tỷ tấn plasma từ tính nóng hổi

that crosses the 150 million km between the sun and Earth

băng qua 150 triệu km giữa mặt trời và Trái đất

in less than a day.

trong chưa đầy một ngày.

When it arrives,

Khi nó tới,

it causes a shock wave

nó gây ra một sóng xung kích

that violently compresses the Earth's magnetic field

nén mạnh từ trường Trái đất

and transfers energy into the magnetosphere.

và truyền năng lượng vào từ quyển.

But it can get worse.

Nhưng nó có thể tồi tệ hơn.

If the magnetic field of the CME is aligned to Earth's

Nếu từ trường của CME thẳng hàng với từ trường Trái đất

in just the right way,

theo đúng cách,

the two magnetic fields merge.

hai từ trường đó hòa quyện vào nhau.

As the magnetic cloud passes over Earth,

Khi đám mây từ tính bay qua Trái đất,

it stretches the Earth's field into a long tail.

nó kéo giãn từ trường Trái đất thành một cái đuôi dài.

Eventually,

Cuối cùng,

the energy stored in the tail becomes too much to contain. Ngữ pháp

năng lượng tích trữ trong cái đuôi trở nên quá lớn để có thể kiềm chế.

It snaps and explosively releases its energy towards Earth.

Nó đứt gãy và giải phóng năng lượng dữ dội về phía Trái đất.

A geomagnetic storm has begun.

Một cơn bão địa từ đã bắt đầu.

A few hundred years ago,

Vài trăm năm trước,

nobody would have cared. Ngữ pháp

sẽ chẳng ai quan tâm.

This storm gushing over the Earth is not relevant for machines

Cơn bão phun trào xuống Trái đất này không liên quan tới máy móc

made out of meat and bones. Mạch ý

làm từ máu thịt và xương cốt.

But it's very relevant for machines

Nhưng nó rất liên quan tới máy móc

made out of metal and wire.

làm từ kim loại và dây điện.

Remember the dynamo? Mạch ý

Bạn còn nhớ máy phát điện chứ?

Magnetism creates electric currents.

Từ tính tạo ra dòng điện.

Earth in the 21st century is covered in millions of kilometers

Trái đất ở thế kỷ 21 được bao phủ bởi hàng triệu km

of wires transporting electricity and a complex grid

dây dẫn vận chuyển điện và một mạng lưới phức tạp

of machines like transformers that make this transfer possible.

gồm các máy móc như máy biến áp để quá trình truyền tải này có thể thực hiện được.

A CME's energy can induce currents in our power grid Cách dùng từ

Năng lượng của một CME có thể tạo ra dòng điện trong lưới điện của chúng ta

that can either completely shut it down

có thể đánh sập hoàn toàn lưới điện

or worse, Mạch ý

hoặc tệ hơn,

destroy the transformer stations that keep our grid running.

phá hủy các trạm biến áp duy trì lưới điện hoạt động.

This has happened already,

Điều này đã từng xảy ra,

like when the Quebec power grid failed after a strong solar storm in 1989.

như khi lưới điện Quebec gặp sự cố sau một cơn bão mặt trời mạnh năm 1989.

But in general,

Nhưng nhìn chung,

our engineers know how to deal with these storms,

các kỹ sư của chúng ta biết cách đối phó với những cơn bão này,

and so we usually don't even notice.

và vì vậy chúng ta thường thậm chí không nhận ra.

The last time a solar hurricane washed over Earth

Lần cuối cùng một cơn bão mặt trời quét qua Trái đất

was in 1859,

là vào năm 1859,

the Carrington event, Văn hóa

sự kiện Carrington,

the largest geomagnetic storms ever observed on Earth.

cơn bão địa từ lớn nhất từng được quan sát trên Trái đất.

Massive auroras occurred as far south as the Caribbean.

Các cực quang khổng lồ xuất hiện ở xa về phía nam tận Caribe.

In some places,

Ở một số nơi,

they were so bright that people got up, Ngữ pháp

chúng sáng đến mức mọi người thức dậy,

thinking the sun was rising.

nghĩ rằng mặt trời đang mọc.

Luckily,

May mắn thay,

we only had one sort of modern technology,

chúng ta chỉ có một loại công nghệ hiện đại,

telegraph systems.

hệ thống điện tín.

They failed all over the world,

Chúng bị lỗi trên toàn thế giới,

shocking their operators and chucking out sparks. Cụm động từ

giật điện những người vận hành và phóng ra tia lửa.

Today,

Ngày nay,

we have a tad more technology, Cách dùng từ

chúng ta có thêm đôi chút công nghệ,

and our luck may run out soon. Thành ngữ

và sự may mắn của chúng ta có thể sắp cạn.

Another bad solar storm is bound to happen eventually. Ngữ pháp

Một cơn bão mặt trời tồi tệ khác chắc chắn sẽ xảy ra.

A storm as strong as the Carrington event

Một cơn bão mạnh như sự kiện Carrington

missed Earth only by a small margin in 2012. Cụm từ

chỉ sượt qua Trái đất trong gang tấc vào năm 2012.

Studies projected that it would have inflicted serious damage to electronic systems globally, Ngữ pháp

Các nghiên cứu dự đoán rằng nó đã có thể gây thiệt hại nghiêm trọng cho các hệ thống điện tử trên toàn cầu,

costing up to $2.6 trillion to the US alone.

tiêu tốn tới 2,6 nghìn tỷ đô la chỉ tính riêng ở Mỹ.

The time to replace all the damaged systems

Thời gian để thay thế toàn bộ hệ thống bị hư hỏng

was estimated at between 4 and 10 years.

được ước tính từ 4 đến 10 năm.

It's hard to say how bad it could have been. Ngữ pháp

Thật khó để nói nó đã có thể tồi tệ đến mức nào.

Experts disagreed.

Các chuyên gia bất đồng ý kiến.

Some assumed there would just be temporary blackouts,

Một số người cho rằng sẽ chỉ có mất điện tạm thời,

but others worried it could be much worse.

nhưng những người khác lo ngại mọi chuyện có thể tồi tệ hơn nhiều.

We won't know for sure until a big solar hurricane hits us.

Chúng ta sẽ không biết chắc cho đến khi một cơn bão mặt trời lớn tấn công.

The probability of such an event is estimated to be 12% per decade.

Xác suất xảy ra một sự kiện như vậy ước tính là 12% mỗi thập kỷ.

That's about a 50-50 chance Cụm từ

Điều đó có nghĩa là cơ hội 50-50

of at least one in the next 50 years.

có ít nhất một lần trong 50 năm tới.

And there is more unsettling news.

Và còn nhiều tin tức đáng lo ngại hơn.

A 2019 paper found that even calm stars like our sun

Một bài báo năm 2019 cho thấy ngay cả những ngôi sao êm đềm như mặt trời của chúng ta

can create superflares every few thousand years.

cũng có thể tạo ra siêu chớp sáng vài ngàn năm một lần.

Eruptions orders of magnitude stronger Cụm từ

Các vụ phun trào mạnh hơn nhiều bậc

than the strongest storms we have observed in the solar system.

so với những cơn bão mạnh nhất chúng ta từng quan sát được trong hệ mặt trời.

If such a storm hits us unprepared,

Nếu một cơn bão như vậy ập đến khi chúng ta không chuẩn bị trước,

the consequences could be catastrophic.

hậu quả có thể mang tính thảm họa.

It's hard to overstate how much we depend on electricity. Cụm từ

Thật khó để nói quá về mức độ phụ thuộc của chúng ta vào điện năng.

It's not just the lights at home, Mạch ý

Đó không chỉ là ánh đèn ở nhà,

it means no computers,

nó có nghĩa là không có máy tính,

no communication,

không có liên lạc,

no navigation.

không có định vị.

A sustained power outage might lead to a breakdown of the supply chain, Cụm từ

Mất điện kéo dài có thể dẫn đến sự sụp đổ của chuỗi cung ứng,

water supply systems failing,

hệ thống cấp nước ngừng hoạt động,

and hospital generators running dry. Thành ngữ

và máy phát điện của bệnh viện cạn kiệt nhiên liệu.

Supermarkets not being refilled

Siêu thị không được tiếp thêm hàng hóa

while food rots in the fields.

trong khi thực phẩm thối rữa ngoài đồng.

The lack of power might make it extremely hard to reboot our broken power grid, Ngữ pháp

Sự thiếu hụt năng lượng có thể khiến việc khởi động lại lưới điện hỏng hóc trở nên vô cùng khó khăn,

taking years or decades to restart our starving civilization.

mất nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ để tái khởi động nền văn minh đang chết đói của chúng ta.

Okay,

Được rồi,

time to panic.

đến lúc phải hoảng sợ rồi.

As much as daily newspapers might like for solar storms Ngữ pháp

Dù các tờ nhật báo có thể thích vẽ ra cảnh các cơn bão mặt trời

to send us back to the Stone Age, Thành ngữ

đưa chúng ta trở lại Thời kỳ Đồ đá,

they probably won't.

nhưng chúng có lẽ sẽ không làm vậy.

Fortunately,

May mắn thay,

even though solar storms aren't preventable, Ngữ pháp

mặc dù không thể ngăn chặn các cơn bão mặt trời,

virtually all of their nasty side effects are.

nhưng hầu như tất cả các tác dụng phụ khó chịu của chúng đều có thể.

Scientists observing the sun

Các nhà khoa học quan sát mặt trời

have a few hours up to a few days to see a CME coming. Ngữ pháp

có vài giờ đến vài ngày để nhìn thấy một CME đang đến.

And the engineers working the systems that keep the world running

Và các kỹ sư làm việc với các hệ thống giữ cho thế giới vận hành

are well aware of the risks posed by solar storms. Cụm từ

nhận thức rõ về những rủi ro do bão mặt trời gây ra.

Transformers and substations can be taken offline, Cách dùng từ

Máy biến áp và trạm biến áp có thể được ngắt kết nối,

short preventative blackouts,

cắt điện phòng ngừa ngắn hạn,

or in other words, Mạch ý

hay nói cách khác,

by unplugging stuff.

bằng cách rút phích cắm mọi thứ.

Engineers can open up extra lines to dissipate the extra power,

Các kỹ sư có thể mở thêm đường dây để làm tiêu tan nguồn điện thừa,

and with investments and upgrades cheap compared to those other natural disasters require, Ngữ pháp

và với các khoản đầu tư cũng như nâng cấp rẻ hơn so với các thảm họa thiên nhiên khác yêu cầu,

we could protect the world's electric grid against even the nastiest of storms.

chúng ta có thể bảo vệ lưới điện thế giới trước cả những cơn bão khó chịu nhất.

But we do need to prepare. Ngữ pháp

Nhưng chúng ta cần phải chuẩn bị.

While the risk is manageable,

Mặc dù rủi ro có thể kiểm soát được,

it is real.

nó là có thật.

For while our sun bathes us in warm and pleasant light, Thành ngữ

Vì trong khi mặt trời tắm mát chúng ta trong ánh sáng ấm áp và dễ chịu,

one day it might send a monster our way

một ngày nào đó nó có thể gửi một con quái vật tới chỗ chúng ta

that we better be ready for. Ngữ pháp

mà chúng ta nên sẵn sàng đón nhận thì tốt hơn.