Vật Chất Nguy Hiểm Nhất Vũ Trụ - Giải Mã Sao Lạ: tài liệu học tiếng Anh

Neutron stars are the densest things that are not black holes.

Sao neutron là những vật thể đặc nhất không phải là lỗ đen.

In their cores,

Trong lõi của chúng,

we might find the most dangerous substance in existence,

chúng ta có thể tìm thấy loại vật chất nguy hiểm nhất từng tồn tại,

strange matter.

vật chất lạ.

A bizarre thing so extreme that it bends the rules of the universe Ngữ pháp

Một thứ kỳ dị và khắc nghiệt đến mức nó bẻ cong các quy luật của vũ trụ

and could infect and destroy everything it comes into contact with. Cụm từ

và có thể lây nhiễm, phá hủy mọi thứ mà nó tiếp xúc.

Or it could teach us about how the universe began.

Hoặc nó có thể cho chúng ta biết vũ trụ đã bắt đầu như thế nào.

Maybe both.

Có thể là cả hai.

To understand how extreme strange matter really is, Mạch ý

Để hiểu được vật chất lạ thực sự cực đoan đến mức nào,

we first need to get a few basics.

trước tiên chúng ta cần nắm một vài kiến thức cơ bản.

What is a neutron star

Sao neutron là gì

and how does strange matter break the rules of the universe?

và vật chất lạ phá vỡ các quy luật của vũ trụ như thế nào?

To get all of this into one video,

Để gói gọn tất cả những điều này vào một video,

we'll grossly oversimplify a few things, Cách dùng từ

chúng ta sẽ đơn giản hóa một số thứ rất nhiều,

but we'll provide you with further reading if you want more details. Cụm từ

nhưng chúng tôi sẽ cung cấp tài liệu đọc thêm nếu bạn muốn biết chi tiết.

A neutron star is what remains after a very massive star explodes in a supernova. Ngữ pháp

Sao neutron là tàn dư sau khi một ngôi sao rất lớn phát nổ trong một vụ siêu tân tinh.

When this happens,

Khi điều này xảy ra,

the star's core collapses under its own gravity

lõi của ngôi sao sụp đổ dưới lực hấp dẫn của chính nó

with such a strong inward force that it squeezes nuclei and particles together violently. Ngữ pháp

với một lực kéo vào trong mạnh đến mức nó ép các hạt nhân và hạt vào nhau một cách dữ dội.

Electrons are pushed into protons,

Các electron bị đẩy vào các proton,

so they merge and turn into neutrons.

nên chúng hợp nhất và biến thành neutron.

All the nothing inside of atoms

Toàn bộ khoảng trống bên trong nguyên tử

is suddenly completely filled with particles that really don't want to be close to each other,

đột nhiên bị lấp đầy hoàn toàn bởi các hạt thực sự không muốn ở gần nhau,

but have no choice. They desperately push back against gravity, Cụm động từ

nhưng không còn cách nào khác. Chúng tuyệt vọng đẩy ngược lại trọng lực,

against the collapse.

chống lại sự sụp đổ.

If gravity wins,

Nếu trọng lực chiến thắng,

they will become a black hole.

chúng sẽ trở thành lỗ đen.

If they win,

Nếu chúng chiến thắng,

they become a neutron star.

chúng sẽ trở thành sao neutron.

This makes neutron stars like giant atomic nuclei

Điều này làm cho sao neutron giống như những hạt nhân nguyên tử khổng lồ

the size of a city, Mạch ý

có kích thước của một thành phố,

but holding the mass of our sun.

nhưng mang khối lượng của mặt trời.

And here,

Và ở đây,

things get weird. Mạch ý

mọi thứ trở nên kỳ lạ.

The environment in the core of neutron stars

Môi trường trong lõi của các sao neutron

is so extreme that the rules of nuclear physics change.

vô cùng khắc nghiệt đến mức các quy luật của vật lý hạt nhân bị thay đổi.

And this could lead to a strange and extremely dangerous substance.

Và điều này có thể dẫn đến một chất liệu kỳ lạ và cực kỳ nguy hiểm.

But let's not get ahead of ourselves. Thành ngữ

Nhưng đừng vội vàng.

We first need to know the rules

Trước tiên chúng ta cần biết các quy tắc

before we learn how they can be broken.

trước khi tìm hiểu cách chúng có thể bị phá vỡ.

Protons and neutrons,

Proton và neutron,

the particles making up the nuclei of atoms, Cụm động từ

các hạt tạo nên hạt nhân của nguyên tử,

are made up of smaller particles called quarks.

được tạo thành từ các hạt nhỏ hơn gọi là quark.

Quarks really don't want to be alone.

Quark thực sự không muốn ở một mình.

They are what we call confined. Ngữ pháp

Chúng ở trong trạng thái mà chúng ta gọi là bị giam cầm.

You can try to separate them,

Bạn có thể cố gắng tách chúng ra,

but the harder you pull, Ngữ pháp

nhưng bạn càng kéo mạnh,

the harder they try to pull themselves back together. Cụm động từ

chúng càng cố gắng kéo nhau lại mạnh hơn.

If you use a lot of energy,

Nếu bạn dùng rất nhiều năng lượng,

they just use this energy to create new quarks.

chúng chỉ sử dụng năng lượng này để tạo ra các quark mới.

Quarks only exist together as the building blocks of other particles

Các quark chỉ tồn tại cùng nhau như những khối xây dựng nên các hạt khác

and have never been observed by themselves.

và chưa bao giờ được quan sát thấy đứng một mình.

They come in many types, Cụm từ

Chúng có nhiều loại,

but only two appear to make stable matter.

nhưng dường như chỉ có hai loại tạo nên vật chất ổn định.

The up and down quarks

Đó là quark lên và xuống

found in protons and neutrons.

được tìm thấy trong proton và neutron.

All other quarks seem to decay away quickly. Cụm động từ

Tất cả các quark khác dường như phân rã đi rất nhanh.

But this may be different inside neutron stars.

Nhưng điều này có thể khác bên trong các sao neutron.

The forces operating in their cores are so extreme

Các lực hoạt động trong lõi của chúng cực đoan đến mức

that they are actually similar to the universe shortly after the Big Bang.

chúng thực sự giống với vũ trụ ngay sau Vụ nổ Big Bang.

Neutron star cores are like fossils, Thành ngữ

Lõi sao neutron giống như những hóa thạch,

which can let us peer back in time to the beginning of everything.

có thể giúp chúng ta nhìn ngược thời gian về lúc khởi nguồn của mọi thứ.

So learning how quarks behave inside a neutron star

Vì vậy, việc tìm hiểu cách các quark hoạt động bên trong một sao neutron

is a way of understanding the very nature of the universe itself.

là một cách để hiểu bản chất thực sự của vũ trụ.

One hypothesis is that inside a neutron star core, Mạch ý

Một giả thuyết cho rằng bên trong lõi sao neutron,

protons and neutrons deconfine.

proton và neutron thoát khỏi trạng thái bị giam cầm.

All the particles crammed shoulder-to-shoulder Thành ngữ

Tất cả các hạt bị chèn ép vai kề vai

dissolve and melt into a sort of bath of quarks. Thành ngữ

hòa tan và tan chảy thành một dạng bể quark.

Uncountable numbers of particles

Số lượng hạt không thể đếm xuể

become one giant thing made purely from quarks,

trở thành một thực thể khổng lồ được làm hoàn toàn từ quark,

quark matter.

vật chất quark.

A star made from this is called a quark star,

Một ngôi sao được tạo ra từ điều này được gọi là sao quark,

though from the outside

mặc dù từ bên ngoài

it may not look any different than a regular neutron star. Ngữ pháp

nó có thể trông không khác gì một sao neutron bình thường.

Now we can finally talk about the most dangerous substance. Mạch ý

Bây giờ chúng ta cuối cùng cũng có thể nói về loại vật chất nguy hiểm nhất.

If the pressure inside a quark star is great enough,

Nếu áp suất bên trong một sao quark đủ lớn,

it may get stranger, Mạch ý

nó có thể trở nên lạ hơn,

literally.

theo đúng nghĩa đen.

In the cores of neutron stars,

Trong lõi của các sao neutron,

some of the quarks may be converted into strange quarks.

một số quark có thể được chuyển đổi thành quark lạ.

Strange quarks have bizarre nuclear properties

Các quark lạ có các đặc tính hạt nhân kỳ dị

and they are heavier

và chúng nặng hơn

and for the lack of a better word, Ý định

và vì không có từ nào tốt hơn,

stronger.

mạnh mẽ hơn.

If they turn up, Cụm động từ

Nếu chúng xuất hiện,

they could create strange matter.

chúng có thể tạo ra vật chất lạ.

Strange matter might be the ideal state of matter,

Vật chất lạ có thể là trạng thái lý tưởng của vật chất,

perfectly dense, Mạch ý

đặc hoàn hảo,

perfectly stable,

ổn định hoàn hảo,

indestructible.

không thể bị phá hủy.

More stable than any other matter in the universe.

Ổn định hơn bất kỳ vật chất nào khác trong vũ trụ.

So stable that it can exist outside neutron stars. Ngữ pháp

Ổn định đến mức nó có thể tồn tại bên ngoài các sao neutron.

If this is the case, Cụm từ

Nếu đúng như vậy,

we have a problem.

chúng ta có một vấn đề.

It might be infectious.

Nó có thể có tính lây nhiễm.

Every piece of matter it touches

Mọi mảnh vật chất mà nó chạm vào

might be so impressed by its stability Thành ngữ

có thể bị ấn tượng bởi sự ổn định của nó

that it would immediately turn it into strange matter too.

đến mức nó cũng sẽ biến ngay lập tức thành vật chất lạ.

Protons and neutrons would dissolve and become part of the quark bath,

Proton và neutron sẽ hòa tan và trở thành một phần của bể quark,

which frees energy and creates more strange matter.

giải phóng năng lượng và tạo ra nhiều vật chất lạ hơn.

The only way to get rid of it Ghi chú

Cách duy nhất để loại bỏ nó

would be to throw it into a black hole.

là ném nó vào một lỗ đen.

But then again, Mạch ý

Nhưng nghĩ lại thì,

who cares?

ai mà quan tâm chứ?

All of it is inside neutron stars.

Tất cả chúng đều nằm bên trong các sao neutron.

Except when neutron stars collide with other neutron stars or black holes,

Ngoại trừ khi các sao neutron va chạm với các sao neutron khác hoặc với các lỗ đen,

they spew out tremendous amounts of their insides, Cụm động từ

chúng phun ra lượng vật chất khổng lồ từ bên trong,

some of which could include little droplets of strange matter called strangelets.

một số trong đó có thể bao gồm những giọt vật chất lạ nhỏ giọt được gọi là strangelet.

Strangelets are as dense as the core of a neutron star. Ngữ pháp

Các strangelet có mật độ đặc như lõi của một sao neutron.

They could be really small,

Chúng có thể thực sự rất nhỏ,

maybe even subatomic,

thậm chí có kích thước hạ nguyên tử,

but even the largest strangelets wouldn't be any bigger than a rocket. Ngữ pháp

nhưng ngay cả strangelet lớn nhất cũng không lớn hơn một quả tên lửa.

These strangelets would drift through the

Những strangelet này sẽ trôi dạt khắp

galaxy for millions or billions of years

thiên hà trong hàng triệu hoặc hàng tỷ năm

until they meet a star or planet by chance. Cụm từ

cho đến khi chúng tình cờ gặp một ngôi sao hoặc hành tinh.

If one were to strike Earth, Ngữ pháp

Nếu một trong số chúng tấn công Trái Đất,

it would immediately start converting it into strange matter.

nó sẽ ngay lập tức bắt đầu chuyển đổi Trái Đất thành vật chất lạ.

The more it converts, Ngữ pháp

Càng chuyển đổi nhiều,

the more it would grow.

nó sẽ càng phát triển lớn hơn.

Ultimately,

Cuối cùng,

all of the atoms making up Earth Cụm động từ

tất cả các nguyên tử cấu tạo nên Trái Đất

would be converted.

sẽ bị chuyển đổi.

Earth would become a hot clump of strange matter

Trái Đất sẽ trở thành một khối vật chất lạ nóng bỏng

the size of an asteroid.

bằng kích thước của một tiểu hành tinh.

If a strangelet strikes the Sun,

Nếu một strangelet va vào Mặt Trời,

it would collapse into a strange star,

nó sẽ sụp đổ thành một sao lạ,

eating through it like fire through a dry forest. Thành ngữ

ăn mòn nó như lửa cháy qua một khu rừng khô.

This would not change the Sun's mass much,

Điều này sẽ không làm thay đổi khối lượng Mặt Trời là mấy,

but it would become way less bright,

nhưng nó sẽ trở nên mờ hơn rất nhiều,

so Earth would freeze to death.

nên Trái Đất sẽ chết cóng.

And like a tiny virus, Thành ngữ

Và giống như một loại vi-rút nhỏ bé,

we'd have no way to see a strangelet coming. Ngữ pháp

chúng ta sẽ không có cách nào phát hiện một strangelet đang lao tới.

Worse still, Mạch ý

Tệ hơn nữa,

some theories suggest strangelets are more than common

một số lý thuyết cho rằng các strangelet cực kỳ phổ biến

outnumbering all stars in the galaxy.

có số lượng vượt xa tất cả các ngôi sao trong thiên hà.

These strangelets could have formed very early after the Big Bang, Ngữ pháp

Những strangelet này có thể đã hình thành rất sớm sau Vụ nổ Big Bang,

when it was as hot and dense as a neutron star core everywhere.

khi mà mọi nơi đều nóng và đặc như lõi của sao neutron.

They might be clumping around the gravity of galaxies

Chúng có thể đang tụ tập xung quanh lực hấp dẫn của các thiên hà

as the universe expanded and evolved.

khi vũ trụ mở rộng và tiến hóa.

Strangelets could even be so numerous and massive Ngữ pháp

Các strangelet thậm chí có thể nhiều và nặng đến mức

that they might actually be the dark matter

chúng thực sự có thể là vật chất tối

we suspect holds galaxies together. Cụm động từ

mà chúng ta nghi ngờ đang giữ các thiên hà lại với nhau.

But then again, Mạch ý

Nhưng nghĩ lại thì,

maybe not.

có lẽ không phải vậy.

This is speculation,

Đây chỉ là suy đoán,

and the Earth and Sun and planets haven't been consumed in a wildfire of strangelets in the past few billion years,

và Trái Đất, Mặt Trời cùng các hành tinh đã không bị thiêu rụi bởi các strangelet trong vài tỷ năm qua,

so the odds seem good that it won't happen anytime soon. Cụm từ

nên tỷ lệ không xảy ra điều đó trong tương lai gần có vẻ rất cao.

Understanding these strange objects today

Hiểu về các vật thể kỳ lạ này ngày nay

may be the key to understanding the birth of our universe Cụm từ

có thể là chìa khóa để hiểu về sự sinh ra của vũ trụ chúng ta

and why it grew to look the way it does now.

và tại sao nó lại phát triển để trông như bây giờ.

When scientists first started playing with magnets and wires

Khi các nhà khoa học lần đầu tiên bắt đầu mày mò với nam châm, dây điện

and thinking about electrons,

và suy nghĩ về các electron,

they had no idea how technology would evolve in the next 100 years. Cụm từ

họ không hề biết công nghệ sẽ tiến hóa ra sao trong 100 năm tới.

The scientists thinking about the cause of neutron stars

Các nhà khoa học ngày nay đang suy nghĩ về nguyên nhân của sao neutron

and strange matter today

và vật chất lạ

may be setting up humans for a future beyond our wildest imaginations. Ghi chú

có thể đang chuẩn bị cho nhân loại một tương lai vượt xa trí tưởng tượng điên rồ nhất của chúng ta.

Or maybe not.

Hoặc có thể không.

Time will tell. Thành ngữ

Thời gian sẽ trả lời.