Vụ nổ khủng khiếp nhất trong vũ trụ: tài liệu học tiếng Anh

Supernovae are the most powerful explosions in the universe,

Siêu tân tinh là những vụ nổ mạnh nhất trong vũ trụ,

unleashing enough energy to outshine galaxies. Ngữ pháp

giải phóng đủ năng lượng để làm lu mờ các thiên hà.

We have no real metaphor for their power. Cụm từ

Chúng ta không có bất kỳ một phép ẩn dụ thực sự nào cho sức mạnh của chúng.

If the sun were to magically go supernova, Ngữ pháp

Nếu mặt trời đột nhiên biến thành siêu tân tinh như có phép thuật,

it would feel like you were being hit by the energy of a nuclear explosion

bạn sẽ có cảm giác như bị tấn công bởi năng lượng của một vụ nổ hạt nhân

every second for weeks.

mỗi giây trong nhiều tuần liền.

While supernovae are the engines of creation, Ngữ pháp

Mặc dù siêu tân tinh là cỗ máy của sự kiến tạo,

forging the elements that enable life,

rèn đúc nên các nguyên tố tạo điều kiện cho sự sống,

they also burn sterile whole regions of galaxies.

chúng cũng thiêu rụi toàn bộ các khu vực của thiên hà thành nơi cằn cỗi.

So, what would happen if one hit Earth?

Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu một siêu tân tinh tấn công Trái Đất?

There are, roughly speaking, Cụm từ

Nói một cách khái quát,

two ways to make a supernova.

có hai cách để tạo ra một siêu tân tinh.

Either the core of a massive star implodes,

Hoặc là lõi của một ngôi sao khổng lồ tự sụp đổ,

or, less common,

hoặc, ít phổ biến hơn,

a white dwarf gains mass to the point Ngữ pháp

một sao lùn trắng tăng thêm khối lượng đến mức

where it ignites explosive nuclear fusion.

nó châm ngòi cho một phản ứng tổng hợp hạt nhân bùng nổ.

The outcome is the same,

Kết quả thì giống nhau,

a supernova explosion.

đều là một vụ nổ siêu tân tinh.

When we think of an explosion on Earth,

Khi chúng ta nghĩ về một vụ nổ trên Trái Đất,

we think of something that happens fast and ends.

chúng ta thường nghĩ về một điều gì đó diễn ra nhanh chóng rồi kết thúc.

But a supernova is more like a volcanic eruption Mạch ý

Nhưng siêu tân tinh giống như một vụ phun trào núi lửa

followed by a tsunami.

kéo theo một trận sóng thần hơn.

At first, there's a colorful ball of hot expanding gas,

Thoạt đầu, có một quả cầu khí nóng đầy màu sắc đang giãn nở,

creating a spectacular cloud that will shine for about a month.

tạo ra một đám mây quang đãng sẽ phát sáng trong khoảng một tháng.

But then, it doesn't stop.

Nhưng sau đó, nó không dừng lại.

Hot and dangerous gas rushes outwards at speeds of 10,000 km a second

Khí nóng và nguy hiểm lao ra ngoài với tốc độ 10.000 km một giây

through the near vacuum of space,

xuyên qua môi trường gần như chân không của vũ trụ,

sweeping up the sparse gas of the galaxy. Cụm động từ

cuốn đi lớp khí thưa thớt của thiên hà.

This wall of gas expands for tens of thousands of years

Bức tường khí này giãn nở trong hàng chục nghìn năm

and will eventually span up to dozens of light years

và cuối cùng sẽ bao phủ khu vực lên tới hàng chục năm ánh sáng

until it finally cools off and disperses its substance back into the galaxy. Cụm động từ

cho đến khi nó nguội đi và phân tán vật chất của nó trở lại thiên hà.

So, what if this star tsunami hits us?

Vậy điều gì sẽ xảy ra nếu trận sóng thần từ các vì sao này ập đến chúng ta?

Well, the damage depends on how far away it is. Cụm từ

Chà, mức độ thiệt hại phụ thuộc vào khoảng cách của nó.

Stage one,

Giai đoạn một,

thousands of light years away.

cách xa hàng nghìn năm ánh sáng.

Humans have witnessed dozens of supernovae,

Con người đã chứng kiến hàng chục siêu tân tinh,

but all of them were thousands of light years away.

nhưng tất cả chúng đều cách xa hàng nghìn năm ánh sáng.

They appeared as new stars,

Chúng xuất hiện như những vì sao mới,

some outshining the moon,

một số sáng hơn cả mặt trăng,

twinkling for a few weeks,

lấp lánh trong vài tuần,

and disappearing.

rồi biến mất.

Aside from looking very pretty at this distance, Ngữ pháp

Ngoài việc trông rất đẹp ở khoảng cách này,

they don't do much to us.

chúng không tác động nhiều đến chúng ta.

Stage two,

Giai đoạn hai,

300 light years away.

cách xa 300 năm ánh sáng.

Things begin to get a bit icky Cách dùng từ

Mọi chuyện bắt đầu trở nên hơi rắc rối

once a supernova occurs around 300 light years away.

khi một siêu tân tinh xuất hiện ở khoảng cách khoảng 300 năm ánh sáng.

We can expect one this close to us every few million years.

Chúng ta có thể dự đoán một sự kiện gần thế này cứ sau vài triệu năm.

A single star giving the night sky an eerie glow like twilight.

Một ngôi sao duy nhất mang lại cho bầu trời đêm một thứ ánh sáng kỳ quái như hoàng hôn.

And while this is far enough away and dim enough to not do harm to us, Cụm từ

Và mặc dù khoảng cách này đủ xa và đủ mờ để không gây hại cho chúng ta,

they can affect the Earth.

chúng có thể ảnh hưởng đến Trái Đất.

At these distances,

Ở khoảng cách này,

it's like being hit by the last weak waves of the star tsunami.

nó giống như bị tấn công bởi những đợt sóng yếu ớt cuối cùng của cơn sóng thần các vì sao.

Not strong enough to do real damage,

Không đủ mạnh để gây thiệt hại thực sự,

but still noticeable.

nhưng vẫn có thể nhận thấy.

In fact,

Trên thực tế,

we know that over the past 10 million years,

chúng tôi biết rằng trong suốt 10 triệu năm qua,

multiple supernovae have struck Earth from these distances

nhiều siêu tân tinh đã tấn công Trái Đất từ khoảng cách này

because we can find radioactive isotopes of iron

bởi vì chúng ta có thể tìm thấy các đồng vị phóng xạ của sắt

deep in the rocks and sediments at the bottom of the ocean.

nằm sâu dưới các lớp đá và trầm tích dưới đáy đại dương.

Amazingly,

Thật kinh ngạc,

these supernovae around the solar system

những siêu tân tinh xung quanh hệ mặt trời này

have cleared a 1,000-light-year wide pocket of space that's called the Local Bubble. Văn hóa

đã quét sạch một vùng không gian rộng 1.000 năm ánh sáng được gọi là Bong bóng Địa phương.

They blew away the interstellar gas and dust,

Chúng thổi bay khí và bụi giữa các vì sao,

creating a lumpy wall of gas that's now a cradle for star formation. Thành ngữ

tạo ra một bức tường khí sần sùi hiện là cái nôi cho sự hình thành các vì sao.

Stage three,

Giai đoạn ba,

150 light years away.

cách xa 150 năm ánh sáng.

Once a supernova happens much closer than 300 light years,

Một khi siêu tân tinh xảy ra gần hơn nhiều so với 300 năm ánh sáng,

we're approaching the zone where it does real damage.

chúng ta đang tiến gần đến vùng mà nó gây ra thiệt hại thực sự.

Stars have extremely powerful magnetic fields.

Các ngôi sao có từ trường cực mạnh.

When they die,

Khi chúng chết đi,

the tsunami of dead star actually retains a lot of this magnetic energy

sóng thần của ngôi sao đã chết thực sự giữ lại rất nhiều năng lượng từ tính này

woven through the shock wave that expands outwards.

đan xen qua làn sóng xung kích lan rộng ra bên ngoài.

In this highly magnetized cloud,

Trong đám mây bị từ hóa cao này,

we get conditions like in a huge particle accelerator

chúng ta có được những điều kiện giống như trong một máy gia tốc hạt khổng lồ

that's accelerating charged particles like protons, nuclei, and electrons to immense speeds,

đang gia tốc các hạt mang điện như proton, hạt nhân và electron đạt đến vận tốc cực lớn,

which means we have an expanding cloud that is shooting deadly radiation in all directions

có nghĩa là chúng ta có một đám mây đang giãn nở bắn ra bức xạ chết người về mọi hướng

long after the bright light from the initial explosion has faded away. Ngữ pháp

rất lâu sau khi ánh sáng chói lòa từ vụ nổ ban đầu nhạt phai.

If a supernova happens too close by,

Nếu một siêu tân tinh xảy ra quá gần,

waves of these cosmic rays will wash over the solar system for thousands of years. Thành ngữ

những đợt sóng tia vũ trụ này sẽ tràn qua hệ mặt trời trong hàng nghìn năm.

While we're mostly protected on Earth's surface by the atmosphere and ozone layer,

Mặc dù trên bề mặt Trái Đất chúng ta hầu như được bầu khí quyển và tầng ozone bảo vệ,

the influx of extra radiation will still increase cancer and mutation rates.

sự đổ bộ của bức xạ dư thừa vẫn sẽ làm tăng tỷ lệ ung thư và đột biến.

Not enough to cause a mass extinction,

Không đủ để gây ra tuyệt chủng hàng loạt,

but it will be noticeable.

nhưng nó sẽ rõ rệt.

Spaceflight would become impossible in the solar system

Các chuyến bay không gian sẽ trở nên bất khả thi trong hệ mặt trời

as astronauts wouldn't survive the waves of radiation for long.

vì các phi hành gia sẽ không thể sống sót lâu trước những làn sóng bức xạ.

We don't know exactly how bad this would be,

Chúng ta không biết chính xác mức độ tồi tệ sẽ đến đâu,

but a supernova that is close enough may trap our species on Earth for generations,

nhưng một siêu tân tinh đủ gần có thể giam cầm giống loài của chúng ta trên Trái Đất trong nhiều thế hệ,

maybe thousands of years.

có thể là hàng nghìn năm.

It only gets worse from here. Mạch ý

Mọi việc chỉ trở nên tồi tệ hơn từ đây.

Stage four,

Giai đoạn bốn,

closer than 100 light years.

gần hơn 100 năm ánh sáng.

Within 100 light years,

Trong phạm vi 100 năm ánh sáng,

things get bad as a supernova disrupts our climate in ways that we don't fully understand yet.

tình hình trở nên tồi tệ khi một siêu tân tinh phá vỡ khí hậu của chúng ta theo những cách mà chúng ta chưa hiểu hết.

There are a few unpleasant things happening all one after another.

Có một vài điều không mấy dễ chịu xảy ra nối tiếp nhau.

First, the high-energy photons arrive from the explosion,

Đầu tiên, các photon năng lượng cao lao đến từ vụ nổ,

followed by many decades of radiation from the radioactive tsunami,

tiếp theo là nhiều thập kỷ bức xạ từ sóng thần phóng xạ,

both of which seriously damage the ozone layer, Ngữ pháp

cả hai đều gây tổn hại nghiêm trọng đến tầng ozone,

Earth's shield against harmful radiation.

lá chắn của Trái Đất chống lại bức xạ có hại.

The ozone layer absorbs ultraviolet radiation by breaking apart ozone,

Tầng ozone hấp thụ tia cực tím bằng cách phân tách ozone,

O3, into O2 and a free oxygen atom,

O3, thành O2 và một nguyên tử oxy tự do,

which later reforms back into another ozone molecule.

sau đó cải tổ lại thành một phân tử ozone khác.

But the supernova radiation breaks up nitrogen molecules that gobble up the free oxygen, Cụm động từ

Nhưng bức xạ từ siêu tân tinh phá vỡ các phân tử nitơ vốn nuốt chửng oxy tự do,

breaking the cycle and depleting the ozone layer quickly.

phá vỡ chu trình và làm suy giảm tầng ozone nhanh chóng.

Without a radiation shield,

Không có lá chắn bức xạ,

everybody living on the surface is exposed to very high levels of UV radiation from our sun.

mọi sinh vật sống trên bề mặt đều phơi nhiễm với mức độ tia cực tím rất cao từ mặt trời của chúng ta.

Cancer rates would skyrocket,

Tỷ lệ ung thư sẽ tăng vọt,

and just going outside during the day could be life-threatening.

và việc chỉ ra ngoài vào ban ngày cũng có thể đe dọa đến tính mạng.

The extra radiation would also kill a lot,

Bức xạ dư thừa cũng sẽ giết chết rất nhiều,

if not most, Mạch ý

nếu không muốn nói là hầu hết,

of the plankton in the oceans that live near the surface

các sinh vật phù du trong đại dương sống gần bề mặt

and are the basis for the marine food chains,

và là cơ sở cho chuỗi thức ăn dưới biển,

leading to a mass extinction. Ngữ pháp

dẫn đến tuyệt chủng hàng loạt.

Worse still, Mạch ý

Tồi tệ hơn nữa,

supernova radiation would ionize gas in the atmosphere,

bức xạ siêu tân tinh sẽ làm ion hóa khí trong bầu khí quyển,

which means that it would punch through molecules and knock electrons off nuclei,

có nghĩa là nó sẽ xuyên qua các phân tử và đánh bật các electron khỏi hạt nhân,

leaving them charged.

khiến chúng bị tích điện.

These charged nuclei then act as seeds for water vapor to gather Thành ngữ

Những hạt nhân tích điện này sau đó đóng vai trò như những hạt mầm để hơi nước tụ lại

and form massive global clouds.

và hình thành các đám mây lớn trên toàn cầu.

In the worst case, Cụm từ

Trong trường hợp xấu nhất,

they would reflect enough sunlight to trigger an ice age.

chúng sẽ phản xạ đủ ánh sáng mặt trời để kích hoạt kỷ băng hà.

In fact, it's thought that the ice age 2 and 1/2 million years ago Ngữ pháp

Trên thực tế, người ta cho rằng kỷ băng hà cách đây 2,5 triệu năm

was caused by the supernova.

bị gây ra bởi một siêu tân tinh.

Some scientists even think that a supernova about 60 light years away

Một số nhà khoa học thậm chí cho rằng một siêu tân tinh cách xa khoảng 60 năm ánh sáng

might have been the cause of the Devonian mass extinction 350 million years ago. Ngữ pháp

có thể là nguyên nhân gây ra sự tuyệt chủng hàng loạt kỷ Devon cách đây 350 triệu năm.

But wait, there's more.

Nhưng khoan đã, vẫn còn nữa.

The electrons punched free by the radiation form enormous electric avalanches,

Các electron bị giải phóng bởi bức xạ tạo thành những trận lở tuyết điện khổng lồ,

or in other words, lightning. Mạch ý

hay nói cách khác, là sấm sét.

Earth is hit by some of the worst thunderstorms in millions of years.

Trái Đất hứng chịu một số trận giông bão tồi tệ nhất trong hàng triệu năm.

The intense lightning causes global wildfires that consume forests and crops,

Sấm sét dữ dội gây ra các vụ cháy rừng toàn cầu thiêu rụi các khu rừng và mùa màng,

devastate cities, disrupt our electrical grids,

tàn phá các thành phố, làm gián đoạn lưới điện của chúng ta,

and global supply chains.

và các chuỗi cung ứng toàn cầu.

All while a decimated ozone layer leaks deadly radiation. Ngữ pháp

Tất cả xảy ra trong khi một tầng ozone bị tàn phá lại rò rỉ bức xạ chết người.

While in the past the ecosystem may have bounced back from a nearby supernova Cụm động từ

Mặc dù trong quá khứ hệ sinh thái có thể đã phục hồi sau siêu tân tinh gần đó

after a few thousand or million years,

sau vài nghìn hoặc vài triệu năm,

there's no guarantee modern civilization can take a hit of this magnitude. Ghi chú

không có gì đảm bảo nền văn minh hiện đại có thể gánh chịu một đòn giáng mạnh tới mức này.

We would face food shortages,

Chúng ta sẽ đối mặt với tình trạng thiếu hụt lương thực,

skyrocketing prices, and wars

giá cả leo thang, và chiến tranh

as nations struggle to not be consumed by chaos.

khi các quốc gia đấu tranh để không bị cuốn vào vòng hỗn loạn.

So, a supernova this close would,

Vì vậy, một siêu tân tinh gần thế này sẽ,

at the very least, do significant damage Cụm từ

ít nhất là, gây ra thiệt hại nghiêm trọng

for hundreds or thousands of years,

trong hàng trăm hoặc hàng nghìn năm,

if not end our modern civilization,

nếu không chấm dứt hoàn toàn nền văn minh hiện đại của chúng ta,

and with it millions or even billions of lives.

và cướp đi sinh mạng của hàng triệu hoặc thậm chí hàng tỷ người.

Still, humanity would likely survive and could recover.

Tuy nhiên, nhân loại có thể sẽ sống sót và có thể phục hồi.

Stage five,

Giai đoạn năm,

closer than 25 light years.

gần hơn 25 năm ánh sáng.

A supernova closer than 25 light years

Một siêu tân tinh gần hơn 25 năm ánh sáng

means that we're in its kill radius,

có nghĩa là chúng ta đang nằm trong bán kính chết chóc của nó,

where a mass extinction is all but guaranteed. Thành ngữ

nơi sự tuyệt chủng hàng loạt gần như là chắc chắn.

Probably about half of the ozone layer would be destroyed,

Có lẽ khoảng một nửa tầng ozone sẽ bị phá hủy,

and massive climatic disruption on a scale we've never witnessed

và sự xáo trộn khí hậu quy mô lớn ở một mức độ mà chúng ta chưa từng chứng kiến

would ravage Earth.

sẽ tàn phá Trái Đất.

Entire ecosystems would swiftly be wiped out by radiation Cụm động từ

Toàn bộ hệ sinh thái sẽ nhanh chóng bị bức xạ xóa sổ

as global wildfires envelop the planet.

khi các vụ cháy rừng toàn cầu bao trùm hành tinh.

All the things described before happen,

Tất cả những điều mô tả trước đó đều xảy ra,

but way more intensely and much faster. Cách dùng từ

nhưng mãnh liệt hơn và nhanh hơn rất nhiều.

A few people might survive for years in bunkers if they have food supplies,

Một số người có thể sống sót nhiều năm trong hầm ngầm nếu họ có nguồn cung cấp thực phẩm,

but the world they return to will be devastated

nhưng thế giới mà họ quay lại sẽ bị tàn phá

and hostile to life for hundreds of thousands of years.

và thù địch với sự sống trong hàng trăm nghìn năm.

Human extinction is extremely likely.

Sự tuyệt chủng của loài người là cực kỳ có khả năng.

Final stage,

Giai đoạn cuối,

four light years.

bốn năm ánh sáng.

Being any closer to a supernova is very unlikely

Ở gần siêu tân tinh hơn mức này là điều rất khó xảy ra

because space is big.

bởi vì không gian rất lớn.

But the effects would be extreme.

Nhưng những tác động sẽ vô cùng cực đoan.

Even from four light years away,

Ngay cả từ khoảng cách bốn năm ánh sáng,

the distance to Alpha Centauri,

khoảng cách đến Alpha Centauri,

a supernova would be almost as bright as the sun in the sky. Ngữ pháp

một siêu tân tinh sẽ sáng gần bằng mặt trời trên bầu trời.

While casting two shadows could be fun for a few hours,

Trong khi việc đổ hai cái bóng có thể vui vẻ trong vài giờ,

within days the Earth's surface gets as hot as a sauna,

trong vòng vài ngày, bề mặt Trái Đất trở nên nóng như một phòng tắm hơi,

baking the surface for weeks until the explosion fades.

nung nướng bề mặt trong nhiều tuần cho đến khi vụ nổ tàn phai.

The surface of Earth burns,

Bề mặt Trái Đất bốc cháy,

scoured of life.

không còn sự sống.

Even the oceans aren't safe.

Ngay cả các đại dương cũng không an toàn.

The massive amount of radiation that follows

Lượng bức xạ khổng lồ theo sau

burns away the ozone layer,

thiêu rụi tầng ozone,

killing everything that sees sunlight.

giết chết mọi thứ nhìn thấy ánh sáng mặt trời.

It would be the largest extinction event in history,

Đây sẽ là sự kiện tuyệt chủng lớn nhất trong lịch sử,

reducing life to a few survivors in the deep sea Cụm từ

chỉ để lại sự sống cho một số ít sinh vật sống sót dưới biển sâu

and critters in the deep soil.

và các vi sinh vật dưới lớp đất sâu.

Life basically has to start over. Cụm động từ

Sự sống về cơ bản phải bắt đầu lại từ đầu.

Conclusion.

Phần kết luận.

How worried do you need to be?

Bạn cần lo lắng đến mức nào?

So, should you worry?

Vậy, bạn có nên lo lắng không?

No.

Không.

Fortunately,

May mắn thay,

there are only a handful of stars that may explode Cụm từ

chỉ có một số ít các ngôi sao có thể phát nổ

within 1,000 light years of Earth,

trong phạm vi 1.000 năm ánh sáng tính từ Trái Đất,

and none are close enough to be a serious threat.

và không có ngôi sao nào đủ gần để trở thành mối đe dọa nghiêm trọng.

Even better,

Tuyệt vời hơn nữa,

these stars will probably not go supernova for many millions of years. Cụm từ

những ngôi sao này có lẽ sẽ không trở thành siêu tân tinh trong hàng triệu năm tới.

So, you are safe.

Vì vậy, bạn được an toàn.

But there's no guarantee for the far future.

Nhưng không có sự đảm bảo nào cho một tương lai xa.

As stars orbit the galaxy,

Khi các ngôi sao quay quanh thiên hà,

our descendants may find themselves dangerously close to a supernova. Ngữ pháp

con cháu của chúng ta có thể thấy mình ở gần một siêu tân tinh đến mức nguy hiểm.

But by then,

Nhưng đến lúc đó,

a far more advanced and wiser humanity

một nhân loại tiến bộ và khôn ngoan hơn rất nhiều

will hopefully be able to just move out of the way. Cụm động từ

hy vọng sẽ có khả năng đơn giản là di chuyển khỏi con đường đó.

In any case, Mạch ý

Trong mọi trường hợp,

you can sleep well tonight

bạn có thể ngủ ngon vào đêm nay

under the beautiful night sky.

dưới bầu trời đêm tuyệt đẹp.