TRIẾT HỌC PHƯƠNG ĐÔNG - Khổng Tử: tài liệu học tiếng Anh

We know very little for certain Cụm từ

Chúng ta biết rất ít thông tin chắc chắn

about the life of the Chinese philosopher Confucius.

về cuộc đời của triết gia người Trung Quốc Khổng Tử.

He's said to have been born in 551 BC in China. Ngữ pháp

Người ta nói rằng ông sinh năm 551 TCN tại Trung Quốc.

He may have been a student of the Daoist master Laozi. Ngữ pháp

Ông có thể là học trò của một bậc thầy Đạo giáo là Lão Tử.

According to tradition, Mạch ý

Theo truyền thuyết,

he began government service and served many roles,

ông bắt đầu làm quan và đảm nhiệm nhiều chức vụ,

including Minister of Crime under Duke Ding

bao gồm cả chức Đại tư khấu dưới thời Lỗ Định Công

in the state of Lu.

ở nước Lỗ.

However,

Tuy nhiên,

Confucius and the duke fell out Cụm động từ

Khổng Tử và Định Công đã bất hòa

after the duke received a present from a neighboring ruler,

sau khi vị công tước này nhận được món quà từ một người cai trị nước láng giềng,

80 beautiful women and 124 horses.

gồm 80 mỹ nữ và 124 con ngựa.

The duke spent all his time riding horses Ngữ pháp

Công tước dành toàn bộ thời gian của mình để cưỡi ngựa

and being entertained by the women,

và mua vui với những người phụ nữ,

which Confucius found deeply improper for a ruler. Ngữ pháp

điều mà Khổng Tử thấy vô cùng không phù hợp đối với một người cai trị.

So, he left the court and wandered for years. Cách dùng từ

Vì vậy, ông đã rời khỏi triều đình và đi chu du trong nhiều năm.

Around between the third and fifth century BC,

Khoảng giữa thế kỷ thứ ba và thứ năm TCN,

Confucius's works were collected into The Analects, Văn hóa

các tác phẩm của Khổng Tử đã được tập hợp lại thành cuốn Luận Ngữ,

a collection of sayings written down by his followers. Cụm động từ

một bộ sưu tập các câu nói do những người theo học ông ghi chép lại.

Some of the morals Confucius taught are easily recognizable,

Một số đạo lý mà Khổng Tử truyền dạy rất dễ nhận biết,

most notably his version of the Golden Rule. Văn hóa

đáng chú ý nhất là phiên bản Nguyên tắc Vàng của ông.

Do not do unto others what you don't want done to yourself. Cách dùng từ

Kỷ sở bất dục, vật thi ư nhân.

But some of them also sound very strange or old-fashioned to modern ears, Thành ngữ

Nhưng một số trong số đó cũng nghe có vẻ rất kỳ lạ hoặc lỗi thời đối với đôi tai hiện đại,

especially to Western ones.

đặc biệt là đối với người phương Tây.

But we need his advice all the more for this.

Nhưng chúng ta lại càng cần lời khuyên của ông hơn vì điều này.

It serves as an antidote to the troubles we currently face. Thành ngữ

Nó đóng vai trò như một phương thuốc giải độc cho những rắc rối mà chúng ta đang gặp phải.

Here are a few examples of what Confucius helps us to remember. Mạch ý

Dưới đây là một vài ví dụ về những gì Khổng Tử giúp chúng ta ghi nhớ.

1. Ceremony is important.

1. Nghi lễ là quan trọng.

The Analects are filled with strange conversations

Luận Ngữ chứa đầy những cuộc trò chuyện kỳ lạ

between Confucius and his disciples like this one.

giữa Khổng Tử và các môn đệ của ông giống như cuộc trò chuyện này.

Zigong wished to do away with the offering of a sheep. Cụm động từ

Tử Cống muốn bỏ đi tục lệ cúng một con cừu (cáo sóc).

Confucius said, "Zi,

Khổng Tử nói, "Tứ,

you love the sheep,

ngươi tiếc con cừu,

I love the ceremony."

còn ta tiếc cái lễ."

At first, this is baffling,

Lúc đầu, điều này thật khó hiểu,

if not also humorous. Ngữ pháp

nếu không muốn nói là hài hước.

Why not save the sheep? Ý định

Tại sao không cứu con cừu?

But Confucius is reminding Zi and us about the importance of ceremony.

Nhưng Khổng Tử đang nhắc nhở Tử Cống và chúng ta về tầm quan trọng của nghi lễ.

In the modern world,

Trong thế giới hiện đại,

we tend to shun ceremony and see this as a good thing, Cụm từ

chúng ta có xu hướng xa lánh các nghi lễ và coi đây là một điều tốt,

a sign of intimacy or a lack of pretension.

một dấu hiệu của sự thân mật hoặc không phô trương.

But Confucius believed in the value of ceremonies over sheep because he valued what he called ritual propriety. Văn hóa

Nhưng Khổng Tử tin vào giá trị của các nghi lễ hơn là con cừu vì ông coi trọng những gì ông gọi là sự chuẩn mực trong nghi lễ.

This might seem a very outdated and conservative idea,

Đây có vẻ là một ý tưởng rất lỗi thời và bảo thủ,

but in fact, many of us long for particular rituals, Cụm động từ

nhưng trên thực tế, nhiều người trong chúng ta khao khát những nghi lễ đặc biệt,

that meal mum cooked for us whenever we were sick,

bữa ăn mà mẹ nấu cho chúng ta mỗi khi chúng ta ốm,

or the yearly birthday outing,

hoặc buổi đi chơi sinh nhật hàng năm,

or our wedding vows.

hoặc lời thề trong đám cưới của chúng ta.

We understand that certain premeditated,

Chúng ta hiểu rằng những cử chỉ nhất định đã được lên kế hoạch trước,

deliberate, and precise gestures stir our emotions deeply. Cụm từ

có chủ ý và chính xác sẽ khuấy động cảm xúc của chúng ta một cách sâu sắc.

Rituals make our intentions clear, Cụm từ

Các nghi lễ làm cho ý định của chúng ta rõ ràng hơn,

and they help us to understand how to behave.

và chúng giúp chúng ta hiểu cách cư xử.

2. We should treat our parents with reverence. Cụm từ

2. Chúng ta nên đối xử với cha mẹ mình bằng lòng tôn kính.

In particular,

Đặc biệt,

Confucius had a very strict idea about how we should behave towards our parents.

Khổng Tử có một ý tưởng rất nghiêm ngặt về cách chúng ta nên cư xử đối với cha mẹ mình.

He believed that we should obey them when we are young,

Ông tin rằng chúng ta nên vâng lời họ khi chúng ta còn trẻ,

care for them when they are old, Cụm động từ

chăm sóc họ khi họ về già,

mourn at length when they die, Cụm từ

để tang dài ngày khi họ qua đời,

and make huge sacrifices in their memory thereafter. Cụm từ

và sau đó làm những lễ tế lớn để tưởng nhớ họ.

He even said that we shouldn't travel far away while our parents are alive

Ông thậm chí còn nói rằng chúng ta không nên đi chơi xa khi cha mẹ còn sống

and should cover for them if they steal a sheep. Cụm động từ

và nên bao che cho họ nếu họ ăn trộm một con cừu.

This attitude is known as filial piety. Văn hóa

Thái độ này được gọi là đạo hiếu.

This sounds strange now,

Điều này bây giờ nghe có vẻ kỳ lạ,

when many of us leave our parents' home as teenagers and rarely return to visit.

khi nhiều người trong chúng ta rời khỏi nhà cha mẹ khi còn là thanh thiếu niên và hiếm khi quay về thăm.

We may even see them as strangers arbitrarily thrust upon us by fate. Thành ngữ

Thậm chí chúng ta có thể coi họ như những người xa lạ mà số phận tự ý áp đặt lên chúng ta.

After all, Mạch ý

Rốt cuộc thì,

our parents are so out of touch, Thành ngữ

cha mẹ chúng ta quá lạc hậu,

so pitifully human in their shortcomings,

quá đỗi con người một cách đáng thương trong những thiếu sót của họ,

so difficult, so judgmental,

quá khó tính, quá hay phán xét,

and they have such bad taste in music.

và họ có gu âm nhạc quá tệ.

Yet Confucius recognized that in many ways,

Tuy nhiên, Khổng Tử nhận ra rằng về nhiều mặt,

moral life begins in the family.

đời sống đạo đức bắt đầu từ trong gia đình.

We cannot truly be caring, Ngữ pháp

Chúng ta không thể thực sự quan tâm,

wise, grateful, and conscientious

khôn ngoan, biết ơn và tận tâm

unless we remember mum's birthday and meet dad for lunch.

trừ khi chúng ta nhớ ngày sinh nhật của mẹ và gặp bố để ăn trưa.

3. We should be obedient to honorable people.

3. Chúng ta nên phục tùng những người đáng kính.

Modern society is very egalitarian.

Xã hội hiện đại rất bình đẳng.

We believe that we're all born equal and should ultimately be able to say and do whatever we like. Ngữ pháp

Chúng ta tin rằng tất cả chúng ta sinh ra đều bình đẳng và cuối cùng có thể nói và làm bất cứ điều gì chúng ta thích.

We reject many rigid hierarchical roles. Cách dùng từ

Chúng ta bác bỏ nhiều vai trò thứ bậc cứng nhắc.

Yet Confucius told his followers,

Tuy nhiên Khổng Tử đã nói với những người theo học ông rằng,

"Let the ruler be a ruler, Văn hóa

"Quân quân,

the subject a subject,

thần thần,

a father a father,

phụ phụ,

and a son a son."

tử tử."

This might sound jarring,

Điều này nghe có vẻ chói tai,

but it is in fact important to realize that there are people worthy of our deep veneration, Cụm từ

nhưng thực tế điều quan trọng là phải nhận ra rằng có những người xứng đáng với sự tôn kính sâu sắc của chúng ta,

even our simple and humble obedience.

thậm chí là sự phục tùng giản dị và khiêm nhường của chúng ta.

We need to be modest enough to recognize the people whose experience or accomplishments outweigh our own. Ghi chú

Chúng ta cần phải đủ khiêm tốn để công nhận những người có kinh nghiệm hoặc thành tựu vượt xa chúng ta.

We should also practice peaceably doing what these people need,

Chúng ta cũng nên rèn luyện việc thực hiện một cách hòa nhã những gì những người này cần,

ask or command.

những gì họ yêu cầu hoặc ra lệnh.

Confucius explained,

Khổng Tử giải thích,

"The relation between superiors and inferiors Cách dùng từ

"Mối quan hệ giữa người bề trên và kẻ bề dưới

is like that between the wind and the grass. Thành ngữ

giống như mối quan hệ giữa gió và cỏ.

The grass must bend when the wind blows across it."

Cỏ phải rạp xuống khi gió thổi qua."

Bending gracefully is in fact not a sign of weakness, Ngữ pháp

Cúi mình một cách duyên dáng thực ra không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối,

but a gesture of humility and respect.

mà là một cử chỉ của sự khiêm tốn và tôn trọng.

4. Cultivated knowledge can be more important than creativity.

4. Kiến thức được trau dồi có thể quan trọng hơn sự sáng tạo.

Modern culture places a lot of emphasis on creativity, Cụm từ

Văn hóa hiện đại đặt nhiều trọng tâm vào sự sáng tạo,

unique insights that come to us suddenly.

những hiểu biết độc đáo đột nhiên đến với chúng ta.

But Confucius was adamant about the importance of the universal wisdom Cách dùng từ

Nhưng Khổng Tử rất kiên định về tầm quan trọng của trí tuệ phổ quát

that comes from years of hard work and reflection.

điều đến từ nhiều năm làm việc chăm chỉ và suy ngẫm.

He listed benevolence, ritual propriety,

Ông liệt kê lòng nhân ái, sự chuẩn mực của nghi lễ,

righteousness, wisdom, integrity,

sự ngay thẳng, trí tuệ, sự liêm chính,

as the five constant virtues. Văn hóa

như là năm đức tính bất biến (Ngũ thường).

While Confucius believed that people were inherently good,

Dù Khổng Tử tin rằng con người vốn dĩ là tốt,

he also saw that virtues like these must be constantly cultivated, Thành ngữ

nhưng ông cũng thấy rằng những đức tính như thế này phải được trau dồi liên tục,

just like plants in a garden.

giống như những cái cây trong một khu vườn.

He spoke about moral character and wisdom

Ông đã nói về nhân cách đạo đức và trí tuệ

as the work of a lifetime. Thành ngữ

như là công việc của cả một đời người.

We can see now why he had such reverence for his elders.

Giờ thì chúng ta có thể thấy tại sao ông lại có sự tôn kính đối với những người lớn tuổi như vậy.

Of course,

Tất nhiên,

a burst of inspiration Cụm từ

một sự bùng nổ cảm hứng

may well be what we need to start our business Ngữ pháp

rất có thể là những gì chúng ta cần để bắt đầu công việc kinh doanh của mình

or redo our rough draft

hoặc làm lại bản phác thảo của chúng ta

or reinvent our life.

hoặc tái tạo lại cuộc sống của chúng ta.

But if we're being very honest with ourselves, Ý định

Nhưng nếu chúng ta rất trung thực với bản thân mình,

we'll have to admit that we also need to devote more energy Cụm từ

chúng ta sẽ phải thừa nhận rằng chúng ta cũng cần dành nhiều năng lượng hơn

to slowly changing our habits.

để từ từ thay đổi thói quen của mình.

This, more than anything else, Mạch ý

Điều này, hơn bất cứ điều gì khác,

is what prevents us from becoming truly intelligent, Cụm từ

chính là thứ ngăn cản chúng ta trở nên thực sự thông minh,

accomplished, and wise.

thành đạt và khôn ngoan.

Confucius died without reforming the decadent duke and his officials.

Khổng Tử qua đời mà không kịp cải cách vị công tước suy đồi và các quan chức của ông ta.

But after his death,

Nhưng sau cái chết của ông,

his followers created schools and temples in his honor Cụm từ

những người theo ông đã lập ra các trường học và đền thờ để vinh danh ông

across East Asia,

khắp Đông Á,

passing his teachings along for over 2,000 years. Cụm động từ

lưu truyền những lời dạy của ông trong hơn 2.000 năm.

Today,

Ngày nay,

millions of people still follow Confucius's teachings

hàng triệu người vẫn tuân theo những lời dạy của Khổng Tử

as a spiritual or religious discipline. Cách dùng từ

như một kỷ luật về tinh thần hoặc tôn giáo.

And his thought has been a huge influence Cụm từ

Và tư tưởng của ông đã có sức ảnh hưởng to lớn

on Eastern political ideas about morality,

đến các ý tưởng chính trị phương Đông về đạo đức,

obedience, and good leadership.

sự vâng lời và khả năng lãnh đạo tốt.

We might find Confucian virtues a bit strange or old-fashioned,

Chúng ta có thể thấy những đức tính của Nho giáo hơi kỳ lạ hoặc lỗi thời,

but this is what ultimately makes them all the more important. Cụm từ

nhưng đây chính là điều cuối cùng khiến chúng trở nên quan trọng hơn cả.

We need them as a corrective to our own excesses. Cách dùng từ

Chúng ta cần chúng như một sự sửa chữa cho những thái quá của chính chúng ta.

The modern world is almost surprisingly totally un-Confucian,

Thế giới hiện đại gần như phi Nho giáo một cách đáng kinh ngạc,

informal, egalitarian,

không trang trọng, bình đẳng,

and full of innovation.

và đầy rẫy sự đổi mới.

So, we're conversely at risk of becoming impulsive, Cụm từ

Vì vậy, ngược lại, chúng ta có nguy cơ trở nên bốc đồng,

irreverent, and thoughtless

bất kính và thiếu suy nghĩ

without a little advice from Confucius

nếu không có một chút lời khuyên từ Khổng Tử

about good behavior and sheep. Mạch ý

về cách cư xử tốt và con cừu.