Khủng Long THỰC SỰ Trông Như Thế Nào?: tài liệu học tiếng Anh

The past is a vast and mysterious land that begins at the Big Bang and ends in the present,

Quá khứ là một vùng đất bao la và bí ẩn, bắt đầu từ Vụ nổ Big Bang và kết thúc ở hiện tại,

expanding with each passing moment. Cụm từ

mở rộng theo từng khoảnh khắc trôi qua.

It's the home of everything that came before,

Đó là ngôi nhà của mọi thứ từng tồn tại trước đây,

the key to understanding our present.

chìa khóa để hiểu về hiện tại của chúng ta.

Here, we find the most amazing creatures to ever roam our planet.

Ở đây, chúng ta tìm thấy những sinh vật tuyệt vời nhất từng dạo bước trên hành tinh này.

Hundreds of millions of species so diverse that our imagination cannot do them justice. Thành ngữ

Hàng trăm triệu loài đa dạng đến mức trí tưởng tượng của chúng ta không thể nào lột tả hết.

Unfortunately,

Không may là,

the past carefully guards its secrets. Thành ngữ

quá khứ lại cẩn thận cất giấu những bí mật của nó.

While there are a lot of things about the past we know,

Mặc dù có nhiều điều về quá khứ mà chúng ta đã biết,

there are way more things we know we don't know. Cách dùng từ

nhưng có vô số điều mà chúng ta biết là mình không biết.

And worse,

Và tệ hơn nữa,

there are probably even more things we don't even know that we don't know about. Mạch ý

có lẽ còn có nhiều điều hơn thế mà chúng ta thậm chí không biết là mình không biết.

Think of the wonder of life.

Hãy nghĩ về sự kỳ diệu của sự sống.

We now recognize about 1.5 million eukaryotic species,

Hiện nay chúng ta nhận diện được khoảng 1,5 triệu loài sinh vật nhân chuẩn,

but there may be as many as 10 million alive today. Ngữ pháp

nhưng có thể có đến 10 triệu loài đang sống ngày nay.

And although we are adding some 15,000 new species to our collective knowledge each year,

Và mặc dù mỗi năm chúng ta bổ sung thêm khoảng 15.000 loài mới vào kho tàng kiến thức chung,

the vast majority of life on Earth is still undiscovered.

nhưng phần lớn sự sống trên Trái Đất vẫn chưa được khám phá.

This is just what is around today.

Đó mới chỉ là những gì đang tồn tại xung quanh chúng ta ngày nay.

An estimated 4 billion species emerged on our planet in past eons.

Người ta ước tính có khoảng 4 tỷ loài đã xuất hiện trên hành tinh của chúng ta trong những niên đại đã qua.

But at least 99% of them died out way before humans spoke the first words. Cụm động từ

Nhưng ít nhất 99% trong số chúng đã tuyệt chủng rất lâu trước khi con người cất tiếng nói đầu tiên.

The vast majority of all the different species that ever existed are so utterly deleted

Phần lớn tất cả các loài khác nhau từng tồn tại đã bị xóa sổ hoàn toàn,

that they have become part of the unknown unknown part of the past, Cách dùng từ

đến mức chúng đã trở thành một phần của những điều hoàn toàn chưa biết của quá khứ,

lost to us forever.

mất đi vĩnh viễn đối với chúng ta.

Or are they? Mạch ý

Hay chúng thực sự đã mất đi?

Could we use science and imagination to glimpse a shadow of the unreachable past?

Liệu chúng ta có thể sử dụng khoa học và trí tưởng tượng để thoáng thấy bóng dáng của một quá khứ xa vời?

Let's start with what we do know. Mạch ý

Hãy bắt đầu với những gì chúng ta thực sự biết.

To learn about creatures of the past,

Để tìm hiểu về các sinh vật của quá khứ,

we need fossils,

chúng ta cần hóa thạch,

any sort of remains preserved from past geological ages,

bất kỳ loại di tích nào được bảo tồn từ các thời đại địa chất xa xưa,

bones or shells,

xương hoặc vỏ hến,

impressions or imprints,

dấu vết hoặc vết in hằn,

things preserved in amber.

những thứ được bảo quản trong hổ phách.

The totality of all fossils on Earth is called the fossil record, Cách dùng từ

Tổng thể tất cả các hóa thạch trên Trái Đất được gọi là hồ sơ hóa thạch,

and it's the most important window on the past we'll ever have. Thành ngữ

và nó là cánh cửa quan trọng nhất mở ra quá khứ mà chúng ta từng có.

For a dead animal to fossilize, Ngữ pháp

Để một con vật đã chết hóa thạch,

a number of things must go just right. Cụm từ

nhiều yếu tố phải diễn ra thật chuẩn xác.

The right environment, timing, and conditions.

Môi trường, thời điểm và điều kiện thích hợp.

And then the fossil needs to survive for millions or hundreds of millions of years,

Và sau đó hóa thạch cần phải tồn tại trong hàng triệu hoặc hàng trăm triệu năm,

and then get back to the surface,

rồi trở lại bề mặt Trái Đất,

and then be discovered before natural processes dissolve it.

và sau đó được phát hiện trước khi bị các quá trình tự nhiên phân hủy.

So it is kind of a miracle that we have what we have Ý định

Vậy nên, thật giống như một phép màu khi chúng ta có được những gì đang có

and know what we know.

và biết được những gì chúng ta đang biết.

Take the dinosaurs, Mạch ý

Hãy lấy khủng long làm ví dụ,

since they were one of the largest and most successful groups of animals

vì chúng là một trong những nhóm động vật lớn nhất và thành công nhất

for some 165 million years

trong khoảng 165 triệu năm,

and are also a lot of fun to animate.

và việc tái hiện chúng bằng hình ảnh hoạt hình cũng rất thú vị.

What were they really like,

Chúng thực sự trông như thế nào,

and what are we missing?

và chúng ta đang bỏ lỡ điều gì?

In the last 200 years,

Trong 200 năm qua,

we've found tens of thousands of fossils from over 1,000 dinosaur species.

chúng ta đã tìm thấy hàng chục nghìn hóa thạch từ hơn 1.000 loài khủng long.

Lately, we've entered a golden era of discovery Thành ngữ

Gần đây, chúng ta đã bước vào kỷ nguyên vàng của những khám phá

and about 50 new dinosaur species are discovered each year,

và khoảng 50 loài khủng long mới được phát hiện mỗi năm,

expanding what we know and what we know that we don't know about them,

mở rộng những gì chúng ta biết và những gì chúng ta biết rằng mình không biết về chúng,

which is amazing.

điều đó thật tuyệt vời.

But it also makes us aware of all the things lost to the past forever. Cụm từ

Nhưng điều này cũng làm chúng ta nhận ra tất cả những thứ đã vĩnh viễn mất đi trong quá khứ.

Imagine if we took all the animals that lived in the last 50 million years Ngữ pháp

Hãy tưởng tượng nếu chúng ta lấy tất cả các loài động vật sống trong 50 triệu năm qua

and randomly chose 10,000 individuals from 1,000 species to fossilize.

và chọn ngẫu nhiên 10.000 cá thể từ 1.000 loài để hóa thạch.

Think about all the things that would be missed or that seem too weird to be true. Cụm từ

Hãy nghĩ về tất cả những thứ sẽ bị bỏ lỡ hoặc dường như quá kỳ lạ để có thể là sự thật.

Like the giraffe,

Chẳng hạn như con hươu cao cổ,

a yellow animal with brown patterns

một con vật màu vàng với những hoa văn màu nâu

that looks like a horse and an antelope had a baby Thành ngữ

trông giống như con lai giữa ngựa và linh dương

with a long neck and two tiny hairy horns.

với một cái cổ dài và hai chiếc sừng nhỏ đầy lông.

How many dinosaur giraffes were there?

Đã từng có bao nhiêu con hươu cao cổ khủng long?

Animals so weird and selected for ecological niches

Những loài động vật quá đỗi kỳ lạ và được chọn lọc cho những hốc sinh thái

so specific that evolution molded their bodies very absurdly. Thành ngữ

đặc thù đến mức quá trình tiến hóa đã nhào nặn cơ thể chúng một cách vô cùng phi lý.

Today, they might seem made up to us. Cụm động từ

Ngày nay, chúng có thể trông như được thêu dệt đối với chúng ta.

We know a lot of species are lost forever

Chúng ta biết có rất nhiều loài đã biến mất vĩnh viễn

just because of the environment they lived in.

chỉ vì môi trường mà chúng sinh sống.

For example, lush jungles basically prevent fossilization

Ví dụ, những khu rừng rậm rạp về cơ bản ngăn cản quá trình hóa thạch

as the chances that an animal will be buried here are low. Ngữ pháp

vì xác suất một con vật bị vùi lấp ở đây là rất thấp.

Countless scavengers of all sizes break down freshly deceased animals extremely quickly, Cụm động từ

Vô số loài ăn xác thối ở mọi kích cỡ phân hủy động vật mới chết cực kỳ nhanh chóng,

and the soil is often so acidic that bones are dissolved. Ngữ pháp

và đất thường có tính axit cao đến mức xương bị hòa tan.

And so fossils of dinosaurs from jungles are practically non-existent.

Và do đó, các hóa thạch khủng long từ rừng rậm thực tế là không tồn tại.

Today, half of all known species live in the few remaining rain forests

Ngày nay, một nửa số loài được biết đến sống trong những khu rừng nhiệt đới ít ỏi còn sót lại

that only cover 2% of Earth's landmass.

chỉ bao phủ 2% diện tích đất liền của Trái Đất.

Millions of years ago, when dinosaurs roamed Earth,

Hàng triệu năm trước, khi khủng long lang thang trên Trái Đất,

jungles covered much more of the planet.

rừng rậm che phủ một phần diện tích lớn hơn nhiều của hành tinh.

So, besides some insects and other small animals trapped in amber,

Vì vậy, bên cạnh một số côn trùng và động vật nhỏ khác bị mắc kẹt trong hổ phách,

there should be millions of species that emerged and vanished

hẳn đã có hàng triệu loài xuất hiện và biến mất

without leaving any trace, Cụm từ

mà không để lại bất kỳ dấu vết nào,

trapped deep inside the unknown unknown.

bị chôn vùi sâu bên trong phần lịch sử chưa được biết đến.

But just in general, biology trips us up. Cụm động từ

Nhưng xét về khía cạnh tổng quát, sinh học đã cản trở chúng ta.

Look at your body.

Hãy nhìn vào cơ thể của bạn.

It's mainly squishy, gooey, soft stuff,

Nó chủ yếu là những thứ xốp, dính và mềm,

which does not preserve well.

vốn không được bảo quản tốt.

What remains the longest are the crystallized parts of your bones, Ngữ pháp

Thứ tồn tại lâu nhất là các phần kết tinh của xương,

and so most dinosaur fossils are bones or teeth,

và do đó hầu hết các hóa thạch khủng long đều là xương hoặc răng,

usually fragments, not entire skeletons.

thường là những mảnh vỡ chứ không phải những bộ xương nguyên vẹn.

This means that almost all boneless or shellless animals

Điều này có nghĩa là hầu hết tất cả các loài động vật không xương hoặc không vỏ

are practically wiped from the fossil record.

trên thực tế đã bị xóa sổ khỏi hồ sơ hóa thạch.

If we take a look at the stunning diversity of weird animals like worms, jellyfish, and slugs alive today,

Nếu chúng ta nhìn vào sự đa dạng đáng kinh ngạc của các loài động vật kỳ lạ như giun, sứa và sên đang sống ngày nay,

we can only speculate what we are missing. Cụm từ

chúng ta chỉ có thể suy đoán xem mình đang bỏ lỡ điều gì.

Although thankfully,

Dù vậy thật đáng mừng là,

many mostly soft and gooey species

nhiều loài chủ yếu mềm và nhớt

also left us an incredible diversity of shells

cũng đã để lại cho chúng ta một sự đa dạng đáng kinh ngạc của các loại vỏ

that tell us an amazing amount about our past,

kể cho chúng ta nghe vô số điều về quá khứ của mình,

so at least we have that. Ý định

nên ít nhất thì chúng ta cũng có điều đó.

Still, when we think about all the boneless species that may have existed in the last half billion years,

Tuy nhiên, khi nghĩ về tất cả những loài không xương có thể đã tồn tại trong nửa tỷ năm qua,

even our best attempt at imagining them falls short. Cụm động từ

thì ngay cả những nỗ lực tốt nhất để hình dung về chúng cũng đều vô vọng.

But it's not like reimagining something based on its bones is straightforward, Ý định

Nhưng việc tưởng tượng lại một thứ gì đó dựa trên xương của nó không hề đơn giản,

and so the way we envisage what dinosaurs actually looked like

và do đó cách chúng ta hình dung về diện mạo thực sự của khủng long

has changed a lot in the last few years.

đã thay đổi rất nhiều trong vài năm gần đây.

In the past,

Trong quá khứ,

many illustrations had a bony, minimalistic look

nhiều hình ảnh minh họa có vẻ ngoài trơ xương, tối giản

with a toothy grin to signify fierceness and danger.

với một nụ cười nhe nanh để biểu thị sự hung dữ và nguy hiểm.

But if we draw today's animals in a similar way,

Nhưng nếu chúng ta vẽ các loài động vật ngày nay theo cách tương tự,

based on their skeletons,

dựa trên bộ xương của chúng,

just for the fun of it, Cụm từ

chỉ để cho vui,

we get the most bizarre creatures.

chúng ta sẽ có được những sinh vật kỳ dị nhất.

Elephants, swans, and baboons

Voi, thiên nga và khỉ đầu chó

that look like monsters right out of nightmares. Thành ngữ

trông giống như những con quái vật bước ra từ ác mộng.

So, similar to animals today,

Vậy nên, tương tự như các loài động vật ngày nay,

we should imagine dinosaurs with much more soft tissue,

chúng ta nên hình dung khủng long có nhiều mô mềm hơn,

fat bellies, or chests,

bụng hoặc ngực phệ,

weird soft parts like skin flaps, lips, and gums,

những bộ phận mềm mại kỳ lạ như nếp gấp da, môi và nướu,

and just more pronounced features

và có những đặc điểm nổi bật hơn

that would make them seem like much more pleasant fellows. Ngữ pháp

giúp chúng trông có vẻ như những người bạn dễ mến hơn rất nhiều.

Some soft features actually leave distinctive traces on bones Cụm từ

Một số đặc điểm mềm thực tế để lại những dấu vết đặc trưng trên xương

that we can look for in the skeletons of extinct animals,

mà chúng ta có thể tìm kiếm trong bộ xương của các loài động vật đã tuyệt chủng,

which is where today's animals with similar features are really helpful.

đây là lúc các loài động vật ngày nay có đặc điểm tương tự thực sự hữu ích.

It's a similar story with colors. Mạch ý

Câu chuyện về màu sắc cũng tương tự.

Because we know what the feathers of living birds look like,

Bởi vì chúng ta biết lông của các loài chim đang sống trông như thế nào,

modern technology combined with the exceedingly rare fossils Cách dùng từ

công nghệ hiện đại kết hợp với những hóa thạch vô cùng quý hiếm

with preserved remains of fuzzy feathers

có bảo tồn di tích của lớp lông tơ

give us a glimpse of the real colors of extinct dinosaurs. Cụm từ

cho chúng ta cái nhìn thoáng qua về màu sắc thực sự của những loài khủng long đã tuyệt chủng.

We know that tiny Sinosauropteryx had a striped tail,

Chúng ta biết rằng Sinosauropteryx bé nhỏ có chiếc đuôi sọc,

and its tiny dino buddy Anchiornis huxleyi was white and black

và người bạn khủng long nhỏ bé của nó Anchiornis huxleyi có màu trắng và đen

with gorgeous red feathers around its head.

với bộ lông màu đỏ tuyệt đẹp quanh đầu.

Still, for the vast majority of really any ancient extinct species,

Dù vậy, đối với đại đa số bất kỳ loài cổ đại nào đã tuyệt chủng,

we have no real clue what color they were. Cụm từ

chúng ta thực sự không có manh mối nào về màu sắc của chúng.

But we know what modern dinosaurs, birds, look like, Văn hóa

Nhưng chúng ta biết những loài khủng long hiện đại, hay loài chim, trông như thế nào,

and here we find the most amazing variety.

và ở đây chúng ta tìm thấy sự đa dạng đáng kinh ngạc nhất.

So, some dinosaurs will have tried to blend into the background, Ghi chú

Vì vậy, một số loài khủng long có thể đã cố gắng hòa mình vào môi trường xung quanh,

while others might have fielded aggressive color schemes Cách dùng từ

trong khi những con khác có thể có những phối màu nổi bật

to attract mates or to appear dangerous.

để thu hút bạn tình hoặc để trông có vẻ nguy hiểm.

Some might have had impressive decorations or colorful beaks.

Một số loài có thể có những đồ trang trí ấn tượng hoặc chiếc mỏ sặc sỡ.

Some may have been striped or patterned.

Một số loài có thể có sọc hoặc có hoa văn.

Similarly, we don't know that much about dinosaur behavior,

Tương tự, chúng ta cũng không biết nhiều về hành vi của khủng long,

although once again, we can draw conclusions from existing animals. Cụm từ

mặc dù một lần nữa, chúng ta có thể rút ra kết luận từ các loài động vật hiện tại.

For example, even apex predators like lions

Ví dụ, ngay cả những loài động vật ăn thịt đầu bảng như sư tử

spend a lot of their time lying around Ghi chú

cũng dành nhiều thời gian để nằm dài

and cuddling and licking each other and playing.

và âu yếm, liếm láp lẫn nhau cũng như vui đùa.

Why would dinosaurs be so different? Mạch ý

Tại sao khủng long lại có thể khác biệt như vậy cơ chứ?

When we first found the skull of T. rex with its mighty teeth

Khi lần đầu tiên tìm thấy hộp sọ của khủng long bạo chúa T. rex với hàm răng to khỏe

and probably the strongest bite of any land animal ever, Ngữ pháp

và có lẽ là cú cắn mạnh nhất của bất kỳ loài động vật trên cạn nào từng tồn tại,

we imagined a fierce and stupid beast.

chúng ta đã tưởng tượng ra một con thú hung dữ và ngốc nghếch.

But modern scanning technology has revealed that T. rex had a larger brain-to-body ratio

Nhưng công nghệ quét hiện đại đã tiết lộ rằng khủng long T. rex có tỷ lệ não so với cơ thể lớn hơn

than some earlier giant meat-eaters.

so với một số loài ăn thịt khổng lồ trước đó.

And it probably had very sharp hearing, vision, and a sense of smell,

Và nó có lẽ có thính giác, thị giác và khứu giác rất nhạy bén,

and was in all likelihood not a stupid animal. Cụm từ

và rất có thể nó không phải là một loài động vật ngốc nghếch.

So, maybe T. rex was a cuddly fellow

Vậy nên, có thể khủng long T. rex là một anh bạn thích âu yếm

that spent a lot of time playing around

dành nhiều thời gian để chơi đùa

or impressing potential mates when it was not hungry.

hoặc gây ấn tượng với những đối tượng có thể trở thành bạn tình khi nó không đói.

Likewise, while their horns and shields might have made ceratopsids appear to be natural-born fighters, Cách dùng từ

Tương tự như vậy, mặc dù sừng và khiên của chúng có thể khiến cho loài ceratopsid trông giống như những chiến binh bẩm sinh,

they were probably much more than that.

chúng có lẽ còn tuyệt hơn thế rất nhiều.

Based on the behavior of modern animals

Dựa trên hành vi của các loài động vật hiện đại

and the complex dances some have to go through to mate, Cụm động từ

và những điệu nhảy phức tạp mà một số loài phải thực hiện để giao phối,

maybe their shields were amazingly colorful.

có lẽ những chiếc khiên của chúng vô cùng sặc sỡ.

Maybe it danced for its mates like many birds do today.

Biết đâu chúng cũng nhảy múa cho bạn tình xem như nhiều loài chim ngày nay vẫn làm.

How intensely amazing these creatures must have been. Ngữ pháp

Những sinh vật này hẳn phải tuyệt vời biết bao.

And what a loss it is to us that we don't get to experience them first-hand. Ghi chú

Và thật là một mất mát đối với chúng ta khi không được trực tiếp trải nghiệm về chúng.

What an even greater loss that there is so much we will never know about them,

Còn gì mất mát hơn khi có quá nhiều điều chúng ta sẽ không bao giờ biết về chúng,

and even more tragic,

và bi thảm hơn nữa,

all the absurd and beautiful beings that disappeared without a trace.

tất cả những sinh vật phi lý nhưng cũng tuyệt đẹp đó đã biến mất không để lại một dấu vết.

But such is life. Thành ngữ

Nhưng cuộc sống là thế.

Time marches on without any concern for our feelings, Thành ngữ

Thời gian cứ trôi đi mà không mảy may quan tâm đến cảm xúc của chúng ta,

and the past expands with every moment that passes.

và quá khứ ngày càng mở rộng với mỗi khoảnh khắc trôi qua.

Most wild animals alive today will in all likelihood not leave fossils behind

Hầu hết các loài động vật hoang dã sống ngày nay rất có khả năng sẽ không để lại hóa thạch

and also just disappear forever.

và cũng sẽ biến mất mãi mãi.

We can do something about that, though. Cụm từ

Tuy nhiên, chúng ta có thể làm điều gì đó về vấn đề này.

Instead of accelerating the extinction we are witnessing, Ngữ pháp

Thay vì đẩy nhanh quá trình tuyệt chủng mà chúng ta đang chứng kiến,

we could become the guardians of life and preserve it where we find it. Thành ngữ

chúng ta có thể trở thành những người bảo vệ sự sống và bảo tồn nó ở bất cứ nơi nào chúng ta thấy.

If possible in the wild, Ngữ pháp

Nếu có thể thì trong tự nhiên,

if not then in museums, movies, and in our minds.

nếu không thì trong bảo tàng, trong phim ảnh và trong tâm trí của chúng ta.

Because as amazing as our imagination is, Ngữ pháp

Bởi vì trí tưởng tượng của chúng ta tuyệt vời đến nhường nào,

and as fascinating to think about the animals that are part of the unknown unknown,

và việc nghĩ về những loài động vật là một phần của sự bí ẩn mà chúng ta không biết lại hấp dẫn ra sao,

it is even better to witness them in the present.

cũng không bằng việc được chứng kiến chúng ở hiện tại.

The land that we actually inhabit,

Mảnh đất mà chúng ta thực sự đang sinh sống,

where we get to experience life as it happens. Ghi chú

nơi chúng ta được trải nghiệm cuộc sống khi nó đang diễn ra.