LẠM PHÁT, Giải thích trong 6 phút: tài liệu học tiếng Anh

No.

Không.

No cool intro,

Không màn mở đầu thật ngầu,

no fancy music.

không nhạc nhẽo cầu kỳ.

I just want to explain inflation in 6 minutes.

Tôi chỉ muốn giải thích lạm phát trong 6 phút.

I have a degree in economics.

Tôi có bằng kinh tế học.

I spent years trying to understand this.

Tôi đã mất nhiều năm để cố hiểu chuyện này.

So let's see if I can boil it down. Cụm động từ

Vậy hãy xem tôi có thể cô đọng nó lại không.

What is inflation?

Lạm phát là gì?

Why is it rising?

Tại sao nó tăng?

Why are people worried?

Tại sao mọi người lo lắng?

And what do interest rates have to do with it? Cụm từ

Và lãi suất có liên quan gì đến chuyện này?

The Federal Reserve is raising the interest rate.

Cục Dự trữ Liên bang đang tăng lãi suất.

FED is set to raise interest rates. Ngữ pháp

Fed chuẩn bị tăng lãi suất.

highest inflation in 40 years.

Mức lạm phát cao nhất trong 40 năm.

Listen.

Nghe này.

I know that I make long videos.

Tôi biết mình thường làm video dài.

I'm into nuance, I'm into backstory.

Tôi thích đi sâu vào sắc thái và cả chuyện hậu trường.

Well, this isn't that.

Nhưng video này không như vậy.

This is quick.

Video này sẽ nhanh thôi.

No, really.

Không, thật đấy.

This is quick.

Sẽ rất nhanh.

Let's go.

Bắt đầu nào.

Okay, first up, the simplest definition.

Được rồi, trước hết là định nghĩa đơn giản nhất.

Inflation is when there is more money in the economy than stuff to spend it on.

Lạm phát là khi lượng tiền trong nền kinh tế nhiều hơn lượng hàng hóa có thể mua bằng số tiền ấy.

But if you're like me, the simplest definition never does it for you. Thành ngữ

Nhưng nếu bạn giống tôi, định nghĩa đơn giản nhất chẳng bao giờ là đủ.

So let's try this.

Vậy thử thế này nhé.

Imagine a village that has one market where people buy all of their stuff,

Hãy tưởng tượng một ngôi làng chỉ có một khu chợ, nơi người dân mua mọi thứ họ cần,

their food, their clothes.

thức ăn, quần áo.

But one day the government shows up because they're worried about the economy of this village.

Nhưng một ngày nọ, chính phủ xuất hiện vì họ lo ngại về nền kinh tế của ngôi làng này.

So they tell the people that if they want to take out a loan, Cụm động từ

Vì vậy, họ nói với người dân rằng nếu muốn vay tiền,

they're going to make sure that the banks will not charge them a high interest rate.

chính phủ sẽ bảo đảm các ngân hàng không tính lãi suất cao.

They want to encourage the people to take out loans and spend money.

Họ muốn khuyến khích người dân vay và tiêu tiền.

Oh, and they also drop off a giant pile of cash for everyone in the village.

À, họ còn mang đến một đống tiền mặt khổng lồ cho mọi người trong làng.

And everyone in the village is like, sweet. Ý định

Và ai trong làng cũng kiểu: “Tuyệt.”

I'm feeling pretty rich.

Mình thấy giàu hẳn lên.

Villagers now are going to their market and they're buying way more stuff.

Giờ dân làng ra chợ và mua nhiều đồ hơn hẳn.

Many of them have been eyeing the fancy electric bike in the market Cách dùng từ

Nhiều người đã để mắt đến chiếc xe đạp điện xịn xò ở chợ,

that before they couldn't justify, Cách dùng từ

mà trước đây họ không thể tự thuyết phục rằng đáng để mua,

but now they totally can because they have all this new money. Ngữ pháp

nhưng giờ thì hoàn toàn có thể vì họ có cả đống tiền mới này.

The store owner's like, sweet, this is great for business.

Chủ cửa hàng kiểu: “Tuyệt, kinh doanh thế này quá tốt.”

But he's running out of bikes.

Nhưng xe đạp của ông ấy sắp hết.

In fact, he's running out of everything. Cụm động từ

Thật ra, mọi thứ đều sắp hết.

Because now all of these people have extra money and they're buying way more than they used to. Ngữ pháp

Vì giờ tất cả mọi người đều có thêm tiền và mua nhiều hơn trước rất nhiều.

The store owner is like, I can't keep up with all this demand. Cụm động từ

Chủ cửa hàng nghĩ: “Mình không thể đáp ứng kịp nhu cầu khổng lồ này.”

I should raise prices.

Mình nên tăng giá.

And that is inflation.

Và đó là lạm phát.

But the village is all of us and the market is the entire economy. Mạch ý

Nhưng ngôi làng chính là tất cả chúng ta, còn khu chợ là toàn bộ nền kinh tế.

When there's extra money floating around and people want to spend it faster than businesses can make stuff, Ngữ pháp

Khi có tiền dư lưu thông và mọi người muốn tiêu nhanh hơn tốc độ doanh nghiệp có thể sản xuất hàng hóa,

then all of the businesses in all of the industries raise their prices.

thì tất cả doanh nghiệp trong mọi ngành đều tăng giá.

And that is inflation.

Và đó là lạm phát.

It's a natural part of the economy.

Đó là một phần tự nhiên của nền kinh tế.

It's kind of a good thing in small doses because it means that the economy is growing. Thành ngữ

Ở mức nhỏ, nó khá tốt vì điều đó có nghĩa là nền kinh tế đang tăng trưởng.

And it's why movie tickets used to be 25 cents and now they're like $15. Ngữ pháp

Đó là lý do vé xem phim từng có giá 25 xu, còn giờ khoảng 15 đô la.

And slowly over time, it's fine.

Nếu tăng từ từ theo thời gian thì không sao.

Okay, let's go back to the village and see what happens if we keep going at this rate. Cụm từ

Được rồi, hãy quay lại ngôi làng và xem chuyện gì xảy ra nếu chúng ta tiếp tục với tốc độ này.

The store owner has now doubled his prices on bikes.

Chủ cửa hàng giờ đã tăng giá xe đạp lên gấp đôi.

The interest rate is super low, so he takes out a loan to build a new factory to make bikes.

Lãi suất cực thấp, nên ông ấy vay tiền để xây một nhà máy mới sản xuất xe đạp.

This is good.

Đây là điều tốt.

He's growing a business.

Ông ấy đang mở rộng doanh nghiệp.

But the government money eventually runs out and his prices are still double.

Nhưng tiền của chính phủ rồi cũng cạn, trong khi giá của ông ấy vẫn cao gấp đôi.

But now the store owner has no one to come buy all of his new bikes.

Giờ chẳng còn ai đến mua tất cả xe đạp mới của chủ cửa hàng.

And now he has this factory and more employees, but no customers.

Ông ấy có nhà máy và nhiều nhân viên hơn, nhưng không có khách hàng.

He has to shut down the factory, lay off everyone, Cụm động từ

Ông ấy phải đóng cửa nhà máy, cho mọi người nghỉ việc,

and slowly start lowering his prices.

rồi từ từ bắt đầu hạ giá.

This is called recession.

Đây gọi là suy thoái.

When COVID shut down the world, governments gave us money, free money.

Khi COVID khiến cả thế giới đóng cửa, các chính phủ cho chúng ta tiền, tiền miễn phí.

They're like, don't panic and hoard all your money.

Họ nói: “Đừng hoảng sợ rồi tích trữ hết tiền.”

Instead, spend and borrow and keep the economy going. Cụm từ

Thay vào đó, hãy chi tiêu, vay mượn và giữ cho nền kinh tế tiếp tục vận hành.

Here in the US, they literally sent us $3,200 checks. Cách dùng từ

Ở Mỹ, họ thực sự gửi cho chúng tôi những tấm séc trị giá 3.200 đô la.

They gave 600 bucks a week to people who were unemployed for months and months and months. Cách dùng từ

Suốt nhiều tháng liền, họ cho người thất nghiệp 600 đô la mỗi tuần.

They gave subsidies to people with kids.

Họ trợ cấp cho những người có con.

They increased spending on food stamps. Văn hóa

Họ tăng chi tiêu cho phiếu thực phẩm.

I mean, trillions and trillions of dollars of stimulus money. Cách dùng từ

Ý tôi là hàng nghìn tỷ đô la tiền kích thích kinh tế.

This was vital aid to people in need.

Đây là khoản hỗ trợ thiết yếu cho những người cần giúp đỡ.

But even people who didn't lose a job got a check in the mail.

Nhưng ngay cả những người không mất việc cũng nhận được séc qua đường bưu điện.

It was free money for everyone.

Đó là tiền miễn phí cho tất cả mọi người.

And we spent it.

Và chúng ta đã tiêu nó.

I just picked up myself a new bike.

Tôi vừa sắm cho mình một chiếc xe đạp mới.

Demand is up across the country.

Nhu cầu tăng trên khắp cả nước.

It's time to grind Peloton.

Đến lúc tập Peloton hết mình rồi.

We all just got these big checks from the government.

Tất cả chúng ta vừa nhận được những tấm séc lớn từ chính phủ.

During a pandemic, we're like, YOLO, I'm buying a boat or a Peloton or whatever. Văn hóa

Trong đại dịch, chúng ta kiểu: “YOLO, tôi sẽ mua thuyền, Peloton hay bất cứ thứ gì.”

Pokemon cards.

Thẻ Pokémon.

There's Netflix.

Có Netflix.

Fortnite.

Fortnite.

A new motor.

Một động cơ mới.

Peloton.

Peloton.

Good soak in a hot tub.

Ngâm mình thư giãn trong bồn nước nóng.

Animal Crossing.

Animal Crossing.

Push it out a little bit so it--

Đẩy nó ra ngoài một chút để nó--

No, don't you dare.

Không, đừng hòng.

But pair all this new spending with the fact that the pandemic also made it harder Ngữ pháp

Nhưng bên cạnh toàn bộ mức chi tiêu mới này, đại dịch cũng khiến việc

for factories and ships and retailers to get us all this stuff.

các nhà máy, tàu vận tải và nhà bán lẻ đưa hàng hóa đến tay chúng ta trở nên khó khăn hơn.

Supply chain issue. Cách dùng từ

Vấn đề chuỗi cung ứng.

Global supply chain.

Chuỗi cung ứng toàn cầu.

Supply chain.

Chuỗi cung ứng.

Supply chain.

Chuỗi cung ứng.

Now you have an economy where people have way more money than normal and they're ready to spend it,

Giờ bạn có một nền kinh tế nơi người dân có nhiều tiền hơn bình thường rất nhiều và sẵn sàng chi tiêu,

but the economy can't get them stuff fast enough.

nhưng nền kinh tế không thể cung cấp hàng hóa đủ nhanh cho họ.

So what do businesses do with all this insane new demand? Mạch ý

Vậy các doanh nghiệp làm gì trước nhu cầu mới khủng khiếp này?

They raise prices all at the same time and that is inflation.

Tất cả đều đồng loạt tăng giá, và đó là lạm phát.

I feel like we're getting this at this point.

Tôi nghĩ đến đây thì chúng ta đã hiểu rồi.

But what do interest rates have to do with all this?

Nhưng lãi suất có liên quan gì đến tất cả chuyện này?

Raising the interest rate.

Tăng lãi suất.

Interest rate.

Lãi suất.

Or the Fed.

Hoặc Fed.

Fed is Federal Reserve. Văn hóa

Fed là Cục Dự trữ Liên bang.

The Federal Reserve.

Cục Dự trữ Liên bang.

Most countries have a central bank, the puppet master of the economy, Ghi chú

Hầu hết các quốc gia đều có ngân hàng trung ương, người giật dây nền kinh tế,

the bank of all banks for that country.

ngân hàng của mọi ngân hàng trong quốc gia đó.

But it's not like a normal bank that stores our money and then lends it out and collects interest to make profit. Cụm động từ

Nhưng nó không giống ngân hàng bình thường, nơi giữ tiền của chúng ta, rồi cho vay và thu lãi để kiếm lời.

That's what a normal private bank does.

Đó là việc của một ngân hàng tư nhân bình thường.

The central bank, which we call the Fed here in the US,

Ngân hàng trung ương, ở Mỹ chúng tôi gọi là Fed,

is run by the government.

do chính phủ điều hành.

So their job is to set the rules or policies

Vì vậy, nhiệm vụ của họ là đặt ra các quy tắc hoặc chính sách

that all the other banks have to follow.

mà tất cả ngân hàng khác phải tuân theo.

And the central bank isn't motivated by profit,

Và ngân hàng trung ương không bị lợi nhuận chi phối,

but rather their job is to babysit the economy, Ghi chú

mà nhiệm vụ của họ là trông nom nền kinh tế,

to keep it growing, Mạch ý

duy trì đà tăng trưởng,

to make sure people have jobs,

bảo đảm mọi người có việc làm,

to make sure that prices don't fluctuate too much

bảo đảm giá cả không biến động quá nhiều

so that we can keep growing nicely.

để chúng ta có thể tiếp tục tăng trưởng ổn định.

No slowdown, no recession.

Không giảm tốc, không suy thoái.

That is what the Fed is there for. Ngữ pháp

Đó là lý do Fed tồn tại.

But seriously, the Fed is like a puppet master and we are the puppets and it's kind of creepy.

Nhưng nói thật, Fed giống người giật dây, còn chúng ta là những con rối, cũng hơi đáng sợ.

They pull strings in the economy Thành ngữ

Họ giật những sợi dây trong nền kinh tế

to get us to spend our money in a certain way, Ngữ pháp

để khiến chúng ta tiêu tiền theo một cách nhất định,

which in turn affects how much businesses raise or drop their prices. Mạch ý

từ đó ảnh hưởng đến mức độ doanh nghiệp tăng hoặc giảm giá.

And guess what?

Và đoán xem?

It totally works.

Nó thực sự hiệu quả.

One of the strings that they have to pull in the economy is called the interest rate.

Một trong những sợi dây họ có thể giật trong nền kinh tế được gọi là lãi suất.

Want to borrow money to buy a car or a house

Bạn muốn vay tiền để mua ô tô hoặc nhà

or expand your business?

hay mở rộng doanh nghiệp?

You're going to be way more likely to do that if you only have to pay 2% interest on that loan Ngữ pháp

Bạn sẽ có khả năng làm vậy cao hơn nhiều nếu chỉ phải trả lãi 2% cho khoản vay đó,

as opposed to like 6%. Cụm từ

thay vì khoảng 6%.

Lower interest rates equal people and businesses want to borrow and spend money.

Lãi suất thấp hơn đồng nghĩa với việc người dân và doanh nghiệp muốn vay và tiêu tiền.

So, during the pandemic, the central bank was like,

Vì vậy, trong đại dịch, ngân hàng trung ương kiểu:

we need everyone to spend money.

“Chúng ta cần mọi người tiêu tiền.”

So they lowered the interest rate and people borrowed and people spent and it totally worked.

Thế là họ hạ lãi suất, người dân vay rồi chi tiêu, và cách đó thực sự hiệu quả.

We're like freaking puppets.

Chúng ta đúng là những con rối bị giật dây.

So a lower interest rate helped stimulate the economy. Cụm từ

Vì vậy, lãi suất thấp hơn đã giúp kích thích nền kinh tế.

But once again, we're in this same place

Nhưng một lần nữa, chúng ta lại ở đúng tình thế này,

where there's now too much money to borrow and spend

giờ có quá nhiều tiền để vay và chi tiêu,

and not enough goods and services to spend it on.

nhưng không đủ hàng hóa và dịch vụ để mua bằng số tiền đó.

So what do businesses do all at the same time?

Vậy tất cả doanh nghiệp cùng lúc sẽ làm gì?

They raise prices to meet all this new demand all at the same time.

Họ đồng loạt tăng giá để đáp ứng toàn bộ nhu cầu mới này.

And now your money is worth less and that is inflation.

Giờ tiền của bạn có giá trị thấp hơn, và đó là lạm phát.

Home prices rising at their highest rate.

Giá nhà tăng với tốc độ cao nhất.

Astronomical bidding wars. Thành ngữ

Những cuộc chạy đua đấu giá với mức giá trên trời.

Rents are going up.

Giá thuê nhà đang tăng.

By nearly 24%.

Gần 24%.

So that's what's happening right now.

Đó là những gì đang xảy ra ngay lúc này.

All the prices are rising kind of at the same time.

Gần như mọi mức giá đều tăng cùng lúc.

What that means is that your $100 bill is now worth 8% less than it was last year. Mạch ý

Điều đó có nghĩa là tờ 100 đô la của bạn giờ có giá trị thấp hơn 8% so với năm ngoái.

Like the same money is worth less because your purchasing power just got diluted. Ghi chú

Cùng một số tiền nhưng giá trị thấp hơn vì sức mua của bạn vừa bị suy giảm.

And imagine if that keeps happening.

Và hãy tưởng tượng nếu điều đó cứ tiếp diễn.

Like instead of 8%, it's 50%.

Chẳng hạn, thay vì 8% thì là 50%.

Now your $100 bill is worth what $50 used to be.

Giờ 100 đô la của bạn chỉ đáng giá bằng 50 đô la trước đây.

And that's when people start to freak out. Cụm động từ

Đó là lúc mọi người bắt đầu hoảng loạn.

And our economy that's built on human psychology

Và nền kinh tế được xây dựng trên tâm lý con người của chúng ta

starts to falter

bắt đầu chao đảo,

and we fall into a recession or a depression Cụm từ

rồi chúng ta rơi vào suy thoái hoặc khủng hoảng kinh tế

even if it gets real bad. Cách dùng từ

nếu mọi chuyện trở nên thực sự tồi tệ.

Which is exactly what the Fed is built to avoid.

Đó chính xác là điều Fed được lập ra để ngăn chặn.

So, they're back to pulling their strings and they've started raising rates.

Vì vậy, họ lại giật dây và bắt đầu tăng lãi suất.

The Federal Reserve is raising interest rates.

Cục Dự trữ Liên bang đang tăng lãi suất.

The Federal Reserve taking action

Cục Dự trữ Liên bang đang hành động

to try and curb rising inflation. Cụm từ

để cố kiềm chế lạm phát gia tăng.

They're gently raising the interest rate

Họ đang nhẹ nhàng tăng lãi suất

to cool down all of this hardcore spending and borrowing. Ghi chú

để hạ nhiệt làn sóng chi tiêu và vay mượn điên cuồng này.

See if they can steer the ship back on course. Thành ngữ

Hãy xem họ có thể đưa con tàu trở lại đúng hướng không.

And let's hope it works.

Và hy vọng nó hiệu quả.

All right, did we do it?

Được rồi, chúng ta làm được chưa?

Did we do did we do it in the time period that I promised I would?

Chúng ta có, có làm được trong khoảng thời gian tôi đã hứa không?

We'll find out.

Rồi sẽ biết.

Uh

Ờ...

Okay, last thing I want to say is

Được rồi, điều cuối cùng tôi muốn nói là

a thing that didn't make it into my little inflation explainer. Cụm động từ

một chuyện không được đưa vào phần giải thích ngắn về lạm phát của tôi.

But a few years ago when I worked at Vox, I went to Venezuela and Colombia to do a borders series.

Vài năm trước, khi làm việc tại Vox, tôi đã đến Venezuela và Colombia để thực hiện loạt phim về biên giới.

I saw inflation up close and personal Thành ngữ

Tôi đã tận mắt chứng kiến lạm phát

because in Venezuela, inflation got so out of control Cụm từ

vì ở Venezuela, lạm phát đã mất kiểm soát đến mức

and they couldn't the Fed, the puppet master

Fed, người giật dây,

couldn't like figure out how to get it back in control Ghi chú

không thể tìm ra cách đưa nó trở lại tầm kiểm soát,

that their money became worth nothing.

khiến tiền của họ trở nên vô giá trị.

The prices went up so high that their money became basically worthless. Ngữ pháp

Giá cả tăng cao đến mức tiền của họ về cơ bản chẳng còn giá trị.

You needed like a pile of cash to buy bread.

Bạn cần cả một đống tiền mặt để mua bánh mì.

So, what they started doing is they started using the currency itself to make things. Ngữ pháp

Vì vậy, họ bắt đầu dùng chính tiền tệ để làm đồ vật.

Like I I visited this guy on the street

Chẳng hạn, tôi gặp một người đàn ông trên phố,

who was making like purses and bags Ngữ pháp

ông ấy dùng tiền mặt để làm ví và túi xách,

and like sculptures out of cash

cùng những tác phẩm điêu khắc,

because it was more worth more as a raw material

vì số tiền đó có giá trị hơn khi được dùng làm nguyên liệu thô

than it was as as like money, as a currency,

so với khi làm tiền, làm một loại tiền tệ,

which is insane.

thật điên rồ.

That's a very extreme version of inflation.

Đó là một dạng lạm phát vô cùng cực đoan.

It's happened in several countries that have done this.

Chuyện này đã xảy ra ở một số quốc gia làm điều tương tự.

We're not in that situation, even close to that situation. Ngữ pháp

Chúng ta không ở trong tình cảnh đó, thậm chí còn chẳng hề gần.

But it's an example of just how tenuous modern economies are. Ngữ pháp

Nhưng đó là ví dụ cho thấy các nền kinh tế hiện đại mong manh đến mức nào.

They're not like pegged to gold or whatever. Cách dùng từ

Chúng không được neo vào vàng hay thứ gì tương tự.

They're like pegged to a bunch of humans

Chúng giống như được neo vào một nhóm người

believing that this stuff is worth something.

tin rằng thứ này có giá trị.

And it can quickly go off the rails. Thành ngữ

Và mọi thứ có thể nhanh chóng trật khỏi đường ray.

So, I thought I'd share that little fun thing Ý định

Vì vậy, tôi nghĩ mình sẽ chia sẻ mẩu chuyện thú vị nhỏ này,

that is more documented in the Vox Borders episode

được ghi lại chi tiết hơn trong tập Vox Borders

that you can go watch on the Vox YouTube channel.

mà bạn có thể xem trên kênh YouTube của Vox.

So, that's all I've got.

Vậy là tôi chỉ có bấy nhiêu thôi.

Um thank you all for being here

Ờm, cảm ơn tất cả các bạn đã có mặt ở đây,

and I think you should check out if you want to color your videos or your photos.

và nếu muốn chỉnh màu cho video hoặc ảnh, tôi nghĩ bạn nên xem thử.

I've LUTs and presets that uh you can use to color correct your stuff.

Tôi có các LUT và cài đặt sẵn mà bạn có thể dùng để hiệu chỉnh màu cho sản phẩm của mình.

I also have a storytelling course on Bright Trip

Tôi cũng có một khóa học kể chuyện trên Bright Trip,

where I talk about my methodology for visual storytelling

nơi tôi chia sẻ phương pháp kể chuyện bằng hình ảnh của mình

with Nathaniel Drew.

cùng Nathaniel Drew.

I think that's sort of it, all the plugs

Tôi nghĩ gần như chỉ có vậy, tất cả phần quảng bá

I should do at the end of these videos.

mà tôi nên làm ở cuối những video này.

But um yeah, lots more to come.

Nhưng ừm, đúng vậy, vẫn còn rất nhiều nội dung sắp ra mắt.

We're working on lots of amazing videos and I'm really excited to share them.

Chúng tôi đang làm rất nhiều video tuyệt vời và tôi cực kỳ hào hứng được chia sẻ chúng.

So, I'll see you in the next one.

Hẹn gặp bạn trong video tiếp theo.

Bye, everyone.

Tạm biệt mọi người.

Okay.

Được rồi.